زمان لە عێراق

عەرەبی لە سەرانسەری عێراق لە حکومەت، خوێندن، میدیا، بازرگانی و ژیانی ڕۆژانەدا بەربڵاوە. عەرەبیی نووسراوی فەرمی لە شێوەزارە عەرەبییە عێراقییەکان جیاوازە کە زۆرجار لە گفتوگۆدا بەکاردێن. عەرەبیی عێراقی لە هەموو شوێنێک یەکسان نییە. بەغدا، باشووری عێراق، شارەکانی باکوور، ناوچە گوندییەکان و کۆمەڵگە جیاوازەکان دەتوانن دەربڕین، وشە و شێوازی تایبەتی خۆیان هەبێت. کوردی لە هەرێمی کوردستان و لە کۆمەڵگە کوردییەکانی دیکەشدا گرنگە. سۆرانی و کورمانجی دوو شێوەزاری گرنگی کوردین؛ لە وشە، دەربڕین و ڕێساکانی نووسینی باودا جیاوازن. کۆمەڵگە تورکمانەکان شێوەزارەکانی تورکمانی بەکاردێنن، بە تایبەتی لە هەندێک بەشی باکووری عێراق. کۆمەڵگە ئاشووری و کلدانییەکان دەتوانن شێوە نوێکانی سریانی بەکاربهێنن، لە کاتێکدا سریانیی کلاسیکی ڕۆڵێکی گرنگی کڵێسایی هەیە. ئەرمەنی، مەندایی و زمانەکانی دیکەی کۆمەڵگەش بەشێکن لە میراتی زمانی عێراق. هەندێکیان لەلایەن ژمارەیەکی کەمترەوە بەکاردێن و لەوانەیە بەهۆی کۆچ یان گۆڕینی زمانی بەکارهێنراو، ڕووبەڕووی فشار ببنەوە. زۆرێک لە عێراقییەکان بەپێی شوێن و بارودۆخ لە نێوان زمان یان ئاستەکانی زماندا دەگۆڕێن. کەسێک لە ماڵ زمانێک، لە قوتابخانە یان کار زمانێکی دیکە و بۆ پەیوەندی فەرمی عەرەبیی فەرمی بەکاربهێنێت. سیستەمی نووسینیش جیاوازە. عەرەبی و سۆرانی زۆرجار بە سیستەمی نووسینی پەیوەندیدار و لە ڕاستەوە بۆ چەپ دەنووسرێن؛ کورمانجی لەوانەیە بە سیستەمێکی بنەما لاتینی بنووسرێت، و سریانی سیستەمی نووسینی مێژوویی تایبەتی خۆی هەیە. دەستگەیشتن بە زمان کاریگەریی پراکتیکی لەسەر خوێندن، چاودێری تەندروستی، خزمەتگوزارییە گشتییەکان و بەشداری هەیە. وەرگێڕانی ڕوون و زانیاریی وەرگێڕدراو دەتوانن ڕێگری لە هەڵە بکەن و ڕێز بۆ زمانی پەسەندکراوی کەسەکە پیشان بدەن.