مالیّه ایراقدا

دیناری ایراق (Iraqi dinar) کە معمولاً IQD کیمی قیسالدیلیر، ایراقین میلّی پولودور. قیمت‌لر، اؤدَنیشلَر، فاکتورلار، پس‌اندازلار و بۆرجلار عادتەن دینارلا یازیلیر؛ آمّا بؤیوک و یا سرحدآشمی معاملاتین بعضی‌سینده خارجی پوللر ده گؤرونه بیلر. شخصی مالیّه پولون گلیب-گئتدیغی یئردن باشلاییر. گَلیر ایشدن، دولَت سکټوروندا ایشدَن، کاروباردان، کَند تَسَرروفاتیدَن، آیلە دَستَییندن، پنسیا‌دان و یا نَظَمسِز گۆنلۆک ایشدَن گَلە بیلَر. نەقد پول گۆنلۆک حیاتدا بؤیوک رول اویناییر. بانک حساب‌لاری، اؤدەمە کارت‌لاری، موبایل اؤدەمە واسیتەلَری، صرافی‌لَر و پول کۆچۆرمە خیدمەت‌لَری ده ایشلەنیر، آمّا بونلارین الچاتانلیغی و قبول اولونماسی یئردَن یئرە فَرقلَنە بیلَر. بانکلار حساب‌لار، کۆچۆرمەلَر، کارت‌لار، سپرده‌لَر و بَعضَن مالی تأمین ویریر. غیررسمی ترتیب‌لَر، آیلە ایچی بۆرچ وِرمک و حواله‌مانند کۆچۆرمەلەر (hawala-style transfers) ده اولماقلا، راحت اولە بیلَر؛ آمّا یازیلی سوبوت و آیدین شَرتلَر اَصاسەن اهمیّتلی‌دیر. آیلە بودجەسی زَروری خەرج‌لَری اختیاری خەرج‌لَردَن آیرِیر. یاشاییش یئری، یئمک، نَقلئیّه، برق، سو، ساغلاملیق خیدمَتی، تَحسیل، اَلاگَ و آیلە وازیفَلَری معمولاً زَروری اولمایان آلِیشلَردَن اؤنجه نَظَرە آلینمالی‌دیر. پس‌انداز گَلیردَکی گِئجیکمَلَر، بیماری، تَمیرات و یا باشقا سؤرپرایزلَر اؤنۆنده مۆحافیزَ یارادیر. بۆتۆن پس‌اندازی ائوَدَ نەقد ساخلاماق دوزَلدیش، یانغین، ایتکی و انفلیاسیون خطرلَری یارادا بیلَر؛ رَسمی هر هانسی مَحصول ایشلَدیلْمَزْدَن اؤنجه آیدینلاشدیرِیلْمالی‌دیر. بۆرچ آلماق قیسَا وادَلی بیر ائحتیاجی حَل ائدَ بیلَر و یا فایدالی بیر دارایی تأمین ائدَ بیلَر، آمّا اؤدَمەلَر گَلَجَکدَکی آزادلیغی آزالدیر. بۆرچ آلان کِشی تۆپلام نَقدَر اؤدَنَجَیی، اؤدَمە یولونی، تَضمینی، جَریمَلَری و اؤدَمَلَر گِئجیکَنده باش ویرَن نَتیجَلَری آنلامالی‌دیر. ایراقدا مالی امکانلارا کؤچۆک کاروبار قورماق، فایدالی بَجَری‌لَر قازانماق، رَسمی اؤدَمە خیدمەت‌لَرین‌دَن ایشلَنمک و آستا-آستا سرمایه‌گذاری ائتمک داخیلدیر. محدودیت‌لَر آیرِی-آیرِی یئردَ الچاتانلیق، فِرِب، دَییشَن آلمَا گۆجۆ، زَعیف قَییدلَر و یئری عادت‌لَر آراسیندا فَرقلَر‌دَن عبادَتدیر. بیر نَفَر اوچون گۆچلۆ مالی نظام ساده‌دیر: نه‌یی وار و نه‌یی بۆرچ‌لوندور اؤیرَن، مهم معاملاتِ بلگَلَندیر، گِریش مَعلۆماتلارینی قورۇ و پلانینی مُنتَظَم یوخلا. بؤیوک قراردادلار، وِرگِی‌لَر، سرمایه‌گذاری‌لَر و یا کاروبار قَرارلاری اوچون مستقل حرفه‌کار کؤمَیی مَنطیقلیدیر.