ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਧਰਮ

ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਇਮਾਮਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ੀਆ ਇਸਲਾਮ ਈਰਾਨ ਦੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਪੈਗ਼ੰਬਰ ਮੁਹੰਮਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਇਮਾਮਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੂਹਾਨੀ ਅਤੇ ਜਾਇਜ਼ ਆਗੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਦਵਾਨ, ਮਸਜਿਦਾਂ, ਦਰਗਾਹਾਂ, ਮਦਰਸੇ, ਦਾਨੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ—ਸਾਰੇ ਹੀ ਜਨਤਕ ਧਾਰਮਿਕ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਰ ਇਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਬਾਰੇ ਈਰਾਨੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਮੁਸਲਿਮ ਅਮਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਾਜ਼, ਰੋਜ਼ਾ, ਦਾਨ, ਹੱਜ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਹਲਾਲ ਭੋਜਨ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਮਲ ਦਾ ਪੱਧਰ ਅਤੇ ਰੂਪ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਮਜ਼ਾਨ ਇਸਲਾਮੀ ਰੋਜ਼ਿਆਂ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਈਦ-ਉਲ-ਫ਼ਿਤਰ ਇਸ ਦੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਮੁਹੱਰਮ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਆਸ਼ੂਰਾ, ਇਮਾਮ ਹੁਸੈਨ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਮੌਕੇ ਸੋਗ-ਸਭਾਵਾਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਉਪਦੇਸ਼, ਜਲੂਸ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕੰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦਰਗਾਹਾਂ ਦੀ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ੀਆ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਹਸਤੀਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਦਿਲਾਸਾ ਲੱਭ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਦਾਨ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸੁੰਨੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਈ ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸ਼ੀਆ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਕੁਝ ਰਸਮਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਨ। ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰਥੁਸ਼ਤਰੀ, ਯਹੂਦੀ ਅਤੇ ਈਸਾਈ ਭਾਈਚਾਰੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰਹਿੰਦੇ ਆਏ ਹਨ। ਆਰਮੀਨੀ ਅਤੇ ਅਸੀਰੀਆਈ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਸਿਨਾਗੋਗ, ਅਗਨੀ-ਮੰਦਰ, ਤਿਉਹਾਰ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਬਹਾਈ ਧਰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉੱਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਈਚਾਰਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਧਾਰਮਿਕ ਪਛਾਣ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਆਦਰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹਨ। ਕੁਝ ਈਰਾਨੀ ਸੂਫ਼ੀ ਮਾਰਗਾਂ, ਹੋਰ ਰੂਹਾਨੀ ਅਮਲਾਂ, ਮਿਲੀਆਂ-ਜੁਲੀਆਂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਾ ਮੰਨਣ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਜਨਤਕ ਵਰਤਾਅ ਤੋਂ ਨਿੱਜੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਭਾਈਚਾਰਾ, ਨੈਤਿਕ ਰਹਿਨੁਮਾਈ, ਦਾਨ, ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਕਲਾਤਮਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਚੋਣ ਵਿਚਕਾਰ ਟਕਰਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਅਸਹਿਮਤੀ, ਅਸਮਾਨ ਵਰਤਾਅ ਜਾਂ ਦਬਾਅ ਵੀ ਜੁੜ ਸਕਦੇ ਹਨ।