Îslama Şiî ya Duosedemamî li Îranê çi ye?

Ew şaxeke Îslamê ye ku diwanzdeh Îmam wekî şûngirên manewî yên rast ên Pêxember Mihemed nas dike. Ew kevneşopiya piraniya Îranê ye û bandoreke mezin li saziyên neteweyî û merasîman dike.

Aşûra ji bo olê li Îranê çi wateyê dide?

Aşûra kuştina Îmam Huseyn li Kerbelayê bi bîr tîne û sembola fedakariyê, dadmendiyê û berxwedana li hember zordariyê ye. Gelek civak wê bi şîn, xutbe, meş û xêrxwaziyê nîşan didin.

Gelo kêmiyên olî jî beşek ji civaka olî ya li Îranê ne?

Erê, li Îranê civakên Misilmanên Sunnî, Xirîstiyan, Cihû, Zerdeştî, Bahayî û yên din hene. Nasîn, azadî û tecrûbeyên wan ên rojane wekhev nînin.

Gelo her kesê li Îranê bi rêkûpêk pratîkên olî dike?

Na, bawerî û pêkanîn pir cuda ne. Hin kes dilsoz in, hin kes adetên hilbijartî pêk tînin û hinên din laîk in an nêrînên xwe veşartî dihêlin.

Ol li Îranê

Ol li Îranê bi giranî ji Îslama Şiî ya Duosedemamî tê şekildan; ev ol bi saziyên dewletê û salnameya giştî ve girêdayî ye. Misilmanên Sunnî, Xirîstiyan, Cihû, Zerdeştî, Bahayî, şagirtên baweriyên din û kesên bê ol jî beşek ji civaka Îranê ne. Pratîka kesane ji baweriya kûr heta pratîka taybet, hilbijartî an laîk diguhere.

Şîret

Tu carî baweriya kesekî Îranî ji cil, nav an reftara giştî texmîn neke. Tenê dema agahî bi rastî girîng be, bi awayekî taybet bipirse. Li cihên pîroz û di bûyerên olî de rêwerzên mêvandar bişopîne û kesên ku îbadetê dikin wekî beşdar bibîne, ne wekî tiştên temaşeyê.

ji aliyêMaryam&Mehdi

Îslama Şiî ya Duosedemamî kevneşopiya olî ya piraniya gelê Îranê ye. Hînkirinên wê rêzê didin Pêxember Mihemed, malbata wî û rêzeke diwanzdeh Îmaman ku wekî rêberên manewî û rast têne dîtin. Zanyarên olî, mizgeft, ziyaretgeh, medrese, xêrxwazî û saziyên dewletê hemû bandorê li jiyana olî ya giştî dikin. Ol û hikûmetê bi hev ve girêdayî ne, lê Îranî li ser vê têkiliyê nêrînên cuda hene. Pratîkên rojane yên Misilmanan dikarin nimêj, rojî, xêrxwazî, hec û baldanîna xwarina halalê dihewînin. Asta û şêwaza pêkanîna wan li gorî kes û malbatê diguhere. Remezan meha rojiyê ya Îslamê ye, lê Îda Fitir dawîbûna wê nîşan dide. Muherrem, bi taybetî Aşûra, şehadeta Îmam Huseyn bi bîr tîne û civînên şînê, xutbe, meş û karên xêrxwaziyê dihewîne. Seredana ziyaretgehan ji bo gelek Misilmanên Şiî girîng e. Mêvan dikarin nimêj bikin, kesên pîroz bi bîr bînin, aramî bixwazin, bexş bidin an bi malbatê re demê derbas bikin. Civakên Sunnî bi taybetî li hin herêmên sînorî dijîn û ji komên etnîkî yên cuda pêk tên. Baweriyên wan ên bingehîn ên Îslamê bi baweriyên Şiî re hevpar in, lê desthilatdariya olî û hin ayîn cuda ne. Îran xwedî civakên kevn ên Zerdeştî, Cihû û Xirîstiyan e. Dêrên Ermenî û Asûrî, kenîs, perestgehên agir, cejn û saziyên civakê beşek ji mîrateya olî ya welêt pêk tînin. Bahayî di sedsala nozdehan a Îranê de derketin û civakeke olî pêk tînin, lê rastî sînorkirinên giran ên fermî û civakî hatine. Dema li ser girêdana kesane ya olî diaxivî, hestiyarî û rêz girîng in. Hin Îranî şêwazên sûfî, pratîkên manewî yên din, kevneşopiyên tevlihev ên malbatê an bêoliyê dişopînin. Reftara giştî her tim baweriya taybet eşkere nake. Ol ji bo gelek kesan civak, rêberiya exlaqî, xêrxwazî, nasname û kevneşopiyên hunerî peyda dike. Dema bawerî, qanûn û hilbijartina kesane li hev nakin, ew dikare bibe çavkaniya nakokî, neheqî an zextê jî.