ایران بین‌النهرین، مرکزی آسیا، قفقاز، جنوبی آسیا و فارس خلیجی آراسیندا قەدیمی چارراهدادیر. اؤلکه مدرن سیاسی شکلینی آلمامیشدان چوخ اؤنجه یاشاییش یئرلری و گوجلو دولت‌لر وار ایدی. مادلار و هخامنشی فارس امپراتوری قەدیمی ایران تاریخینده اساسی‌دیر. هخامنشی‌لر بؤیوک و مختلف بیر قلمرو‌نو ولایت‌لر، یوللار، خراج و یئرلی اداره واسطه‌سیله ایداره ائدیر‌دیلر. مقدونیه‌لی الکساندرین فَتحیندن سونرا هلنیستی حکم‌دارانلار منطقه‌نین چوخونو ایداره ائتدی. پارتی امپراتوری داها سونرا شرقی و غربی تجارتی باغلایان بؤیوک گوجه دؤندو. ساسانی امپراتوری مرکزی ایران دولتی قوردو و زرتشتی نهادلارا حمایت ائتدی. اونون روم و بیزانس دنیالاری ایله اوزون رقابت‌سی غربی آسیایا شکل وئردی. یئتدیجی عصر‌ده عرب مسلمان قوشون‌لاری ساسانی‌لری مغلوب ائتدی. اسلام یواش‌یواش غالب دینه دؤندوی، فارس دیلی و فرهنگی عادتلر ایسه دوام ائدیب و گئنییش اسلامی دنیاسینا تأثیر گؤستردی. سونرا ایرانا بیر نئچه ایرانی، ترک و مغول سلسله‌سی حاکم اولدو. بو دؤورلر بعضی یئرلرده ویرانی گتیرسه‌ده، یئنی سیاسی سیستم‌لر، شهرلر، علم، ادبیات و هنر ده یاراتدی. صفوی سلسله‌سی اثناعشری شیعهلیگی دولتی‌نین تعریفلَیجی نهادی ائتدی. بو، ایرانین سیاسی و دینی جەھتدن قونشو سنی امپراتوری‌لردن فَرقلنمَسینه کمک ائتدی. قاجار سلسله‌سی دؤورونده ایران داخلی زعیف‌لیک و آرتان روسیه و بریتانیا فشاریلا اوز-اوزه قالدی. مشروطه انقلابى مشروطه و مجلس معرف ائتدی و مسئول دولته ساواشین قالıcı نشانینا دؤندو. پهلوی دؤوری مرکزیله‌شمه، دولتی مدرنیزاسیون، ملی‌چیلیک و سریع اجتماعی دَییشیم، سیاسی سرکوب‌لا بیرلیکده گتیر‌دی. ۱۹۷۹ انقلابى شاهلیغی بیتیر‌دی و اسلامی جمهوریتی قوردو. عراقلا ساواش، اجتماعی دَییشیم، سیاسی مُنازَعه و ایرانی دیاسپوراسیلا باغلار سونراکی دهه‌لره شکل وئردی. ایرانی‌لر بو تاریخه هله ده مختلف و بعضاً بیر-بیری ایله رقابت ائدن آنلام‌لار وئریرلر.
ایران‌دا تاریخ
ایرانین تاریخی قەدیمی تمدن‌لردن و فارس امپراتوری‌لردن اسلامی سلسله‌لره و مدرن ایران دولتی‌نه‌دَک اوزانیر. ایران گوجلو فرهنگی هویتینی ساخلاماقلا یئنی خالق‌لار، دین‌لر و فیکیرلری ده بارلارلا قوبول ائدیب. بو اوزون تاریخ دیل، هنر، سیاست و عمومی یادداشلارا هله ده شکل وئریر.
Tip
مدرن اؤلکه اوچون «ایران» سؤزونو ایشلت و «فارس»ین عموماً تاریخی امپراتوریلر یا فرهنگی عادتلره ایشاره ائتدیگینی بیل. یادگار، شعر و عادتلری مدرن جامعه بارهده نتیجیه گلمازدان اؤنجه اؤز دؤورونه یئرله‌شدیر. اخیر تاریخ بارهده آدام‌لارین فَرقلı خاطیره‌لری اولدوغونو گؤزله.