خێزان لە ئێران

وشە فارسییەکەی خانەوادە (khanevadeh) واتای خێزانە. لە ئێراندا ئەم بیرۆکەیە زۆرجار لەو کەسانە فراوانترە کە لە یەک ماڵدا دەژین و خزمێکی فراوانتر لەخۆدەگرێت. دایک و باوکان و خزمە گەورەکان ڕەنگە پلەیەکی ڕێزلێگیراویان هەبێت. ڕاوێژیان کاریگەری لەسەر خوێندن، کار، هاوسەرگیری، نیشتەجێبوون، چاودێری و هەڵبژاردە گرنگەکانی تر دەبێت، هەرچەندە هەر ماڵێک جیاوازە. پەیوەندیی خێزانی زۆرجار بە تەلەفۆن، نامە، سەردان، ژەمی هاوبەش و مەهمانی (mehmani)، واتە سەردان یان کۆبوونەوەی کۆمەڵایەتی، دەبێت. جەژنە ئایینییەکان، نەورۆز، هاوسەرگیری، خەم‌وپەڕین و بۆنە گرنگەکانی تر ڕەنگە خزمەکان کۆ بکەنەوە. خێزانەکان زۆرجار پشتگیریی کرداری بە یەک دەدەن. ئەمە ڕەنگە چاودێریکردنی منداڵان یان کەسانی بەساڵاچوو، یارمەتیدان لە کاتی نەخۆشی، هاوبەشکردنی زانیاری، یان یارمەتیدانی خزمێک بۆ دەستپێکردنی قۆناغێکی نوێی ژیان بگرێتەوە. کەس ڕەنگە وشەی خزمایەتی بە شێوەیەکی دۆستانە بۆ کەسانی دەرەوەی خێزانی خوێنی خۆیشی بەکاربهێنێت. لە هەمان کاتدا، پەیوەندیی خێزانیی ورد ڕەنگە لە باسکردنی ئەرک، دەسەڵات، میرات یان هاوسەرگیریدا گرنگ بێت. میوانداری بەشێکی گرنگی زۆرێک لە سەردانە خێزانییەکانە. ڕەنگە چا، میوە، شیرینی یان ژەمێک بۆ میوان پێشکەش بکرێت؛ پێشکەشکردن و ڕەتکردنەوەی بەڕێزانەش ڕەنگە بە تەعارف (taarof) پەیوەست بێت. نزیکی خێزانی ڕەنگە هەست بە سەلامەتی و سەربەخۆیی بدات. هەروەها ڕەنگە فشار دروست بکات، ئەگەر خزمەکان چاوەڕوانی دەستڕاگەیشتن بە بڕیارە تایبەتییەکان یان ڕازیبوون بە خواستی خێزان بکەن. هیچ مۆدێلێکی تاکی خێزانی ئێرانی نییە. ژیانی شار و گوند، زمان، پاشخانە نەتەوەییەکان، ئایین، داهات، ئەزموونی کۆچ، نەوە و بەها کەسییەکان هەموویان شێوازی ژیانی خێزانی دەگۆڕن.