ایران کشوری گت و بیشتر خشکه که کوهستان، بیابون، دشت، جنگل، تالاب، کرانه، روستا و شهرهای خیلی گت دارنه. ای جاهای جورواجور نیازهای زیست‌محیطیِ جورواجور دارنه، ولی آب تقریباً همه‌جا مهم هسه. فارسی دله ای مفهوم ره mohit-e zist گنّه و بنویشتنِ رسمی‌ش زیستمحیط (محیط زیست) هسه. کارِ زیستمحیطی شامل نگهداری منابع طبیعی، کنترل آلودگی، نگهداری حیاتوحش، مدیریت زباله و کم‌کردن آسیب به تندرستی عمومی هسه. ادارهٔ ملی زیستمحیط، نهاد عمومیِ مرکزی برای کنترل آلودگی، منطقه‌های حفاظتشده و نگهداری حیاتوحش هسه. وزارتخونهها، اداره‌های استانی، شهرداریها، سازمانهای آب و خدمات محلی هم هر کدوم بخشی از ای سامانه ره اداره کننه. کم‌آبی یکی از نگرانی‌های پایه‌ای زیستمحیطی ایران هسه. بارندگی کم، خشکسالی، مصرف سنگین آب زیرزمینی، مصرف ناکارآمد، آسیب آبخیزها و نیازهای رقیب می‌توننه رودخونهها، دریاچه‌ها، تالابها، چاه‌ها و آب کشاورزی ره کم کنه. آلودگی هوا به‌ویژه در منطقه‌های شهری و صنعتیِ گت آشکارتر هسه. رفت‌وآمد جاده‌ای، مصرف سوخت، کارخانه‌ها، گرمایش، گردوخاک و شرایط هوای محلی می‌توننه با هم جمع بوشه و هوای ناسالم ره نزدیک زمین نگه داره. زباله معمولاً به‌وسیلهٔ سامانه‌های شهرداری جمع بوشه، ولی کیفیت خدمات و روش‌های جداسازی از جایی تا جای دیگه فرق داره. کم‌کردن زباله، جدا نگه‌داشتن مواد خطرناک، دوباره بهکار بردن چیزهای سودمند و پشتیبانی از بازیافت قابل‌اعتماد، بخش‌های عملیِ نگهداری زیستمحیط هسته. فرسایش خاک، خراب‌شدن زمین، بیابان‌زایی، از بین رفتن جنگل، آتش‌سوزی و آسیب به تالابها میتونه هم طبیعت و هم زندگی مردم ره ضعیف کنه. پیشگیری وقتی بهتر کار کنه که استفاده از زمین، کشاورزی، چرای دام، مدیریت آب و نگهداری زیستگاه با هم دیده بوشنه. ایران دانش زیستمحیطی، نهادهای علمی، گروه‌های اجتماعی، روش‌های سنتی آب‌رسانی و توان زیادی برای مصرف کارآمد انرژی و منابع دارنه. پیشرفت ممکنه به‌خاطر خشکی، تقاضای زیاد، اجرای ضعیف قانون، مسئولیت‌های تقسیم‌شده، زیرساخت کم و فشار اقتصادی محدود بوشه. مردم می‌توننه با مصرف سنجیدهٔ آب و انرژی، زبالهٔ کمتر، رفت‌وآمد پاک‌تر، احترام به جاهای حفاظتشده و گزارش خطرهای جدیِ محلی کمک کننه. کارِ خانوادهها سودمنده، ولی مشکلهای گت زیستمحیطی به برنامهریزی هماهنگ عمومی و صنعت مسئول هم نیاز دارنه.
زیستمحیط ایران دله
ایرانِ زیستمحیط دله آب، هوا، خاک، انرژی، حیاتوحش، شهرها و آدم‌ها جورواجور به هم پیوسته‌ان. کشور با خشکی، بارندگی نامنظم، آلودگی هوای شهری، آسیب زمین و فشار روی زیستگاه‌های طبیعی روبه‌رو هسه. پس نگهداری زیستمحیط، کارِ اداره‌های عمومی، شهرداریها، کسبوکارها، جامعه‌ها و انتخاب‌های روزمرهٔ خانواده‌هه.
Tip
از مسئله‌های زیست‌محیطی‌ای شروع کن که مستقیم به خانه‌تون ربط دارنه، مثل آب آشامیدنی، هوای بیرون، جمع‌آوری زباله، گرما یا آلودگی نزدیک. وقتی خطری پیش بَیو، دستورهای رسمیِ محلی ره بهکار ببر و اگر لازم هسه برای گزارش‌کردنِ مشکل تکراری، یادداشت‌های ساده نگه دار. عادت‌های کوچیک وقتی امن، منظم و با همراهی آدم‌های دیگه بوشه، بیشتر اثر دارنه.