ایران، پهن و بیشتر خشک سرزمینی هسته و کوهستان، کویر، دشت، جنگل، تالاب، کرانه، روستا و شهرهای خیلی بزرگ دارنه. این جور جاها هر کدوم نیازهای ژینگهای فرق‌دار دارنه، ولی آب تقریباً همه‌جا مهم هسته. ژینگه (mohit-e zist)، کِه فارسی‌خط دله «محیط زیست» نوشته ببه، کارهایی مثل پاسداری از منابع طبیعی، کنترل آلودگی، نگهداری حیاتوحش، مدیریت زباله و کم‌کردن زیان به سلامت عمومی ره دربر می‌گیره. اداره ملی محیط زیست نهاد دولتی مرکزی برای کنترل آلودگی، منطقههای حفاظتشده و پاسداری از حیاتوحش هسته. وزارتخانه‌های دیگه، نهادهای استانی، شهرداریها، سازمانهای آب و خدمات محلی هم هر کدوم بخشی از سامانه ژینگه ره اداره کنن. کم‌آبی یک نگرانی پایه‌ای ژینگهای ایران هسته. باران کم، خشکسالی، مصرف زیاد آب زیرزمینی، مصرف ناکارا، آسیب آبخیزها و نیازهای رقیب می‌تونن رودخانهها، دریاچه‌ها، تالابها، چاه‌ها و آب کشاورزی ره کم کنن. آلودگی هوا بیشتر در منطقههای شهری و صنعتی بزرگ آشکار هسته. رفت‌وآمد جاده‌ای، مصرف سوخت، کارخانه‌ها، گرمایش، گردوغبار و وضعیت هوای محلی می‌تونن با هم جمع بَبن و هوای ناسالم ره نزدیک زمین نگه دارن. زباله معمولاً با سامانه‌های شهرداری جمع ببه، ولی کیفیت خدمت و روش‌های جداسازی از جایی تا جای دیگه فرق دارنه. کم‌کردن زباله، جدا نگه‌داشتن مواد خطرناک، دوباره بهکار بردن چیزهای سودمند و پشتیبانی از بازیافت قابل‌اعتماد، بخش‌های عملی ژینگه‌داری هسن. فرسایش خاک، خراب‌شدن زمین، بیابان‌زایی، نابودی جنگل، آتش‌سوزی و آسیب به تالابها هم طبیعت و هم راه زندگی مردم ره ضعیف کنن. پیشگیری معمولاً وقتی بهتر کار کنه کِه کاربری زمین، کشاورزی، چرا، مدیریت آب و پاسداری از زیستگاه با هم دیده بَبن. ایران دانش ژینگهای، نهادهای علمی، گروه‌های اجتماعی، روش‌های سنتی آب‌رسانی و توان زیادی برای مصرف کارآمد انرژی و منابع دارنه. پیشرفت میتونه به‌خاطر خشکی، تقاضای زیاد، اجرای ضعیف قانون، مسئولیت‌های پراکنده، زیرساخت محدود و فشار اقتصادی محدود ببه. مردم می‌تونن با مصرف حساب‌شده آب و انرژی، زباله کمتر، رفت‌وآمد پاک‌تر، احترام به جاهای حفاظتشده و گزارش خطرهای جدی محلی کمک کنن. کار خانوار سودمند هسته، اما مشکلهای بزرگ ژینگهای به برنامهریزی هماهنگ عمومی و صنعت مسئول هم نیاز دارنه.
محیط زیست ایران دله
ایران دله ژینگه آب، هوا، خاک، انرژی، حیاتوحش، شهر و سلامت آدمیان ره به هم پیوند ده. این کشور با خشکی، باران نابرابر، آلودگی هوای شهری، آسیب زمین و فشار سر زیستگاه‌های طبیعی روبه‌رو هسته. برای همینه که ژینگه‌پاس‌داری به نهادهای دولتی، شهرداریها، کسبوکارها، جامعه‌ها و انتخاب‌های روزمره خانوارها وابسته هسته.
Tip
از مشکلهای ژینگهای شروع کن کِه مستقیم به خونه‌ت اثر دارنه، مثل آب آشامیدنی، هوای بیرون، جمع‌آوری زباله، گرما یا آلودگی نزدیک. وقت خطر از دستورهای رسمی محلی پیروی کن و اگه لازم هسته برای گزارش یک مشکل تکراری، یادداشت‌های ساده نگه دار. عادت‌های کوچک وقتی امن، منظم و بین آدم‌های دیگه مشترک بَبن، بیشتر اثر دارنه.