ایران داغلاری، صحرالاری، دوزلری، اورمانلاری، باتاقلیقلاری، ساحیللری، کندلری و چوخ بؤیوک شهری اولان گئنیش و اساسی قوراق بیر اؤلکه‌دیر. بو فَرقلِی یئرلَرین محیط زیست احتیاجلاری فَرقلیدیر، آنجاق سو تقریبن هر یئرده اهمیّتلی‌دیر. فارسی‌جه ətraf mühit (mohit-e zist; محیط زیست) دئییلیر. محیط زیست ایشلری طبیعی منابعین قورونماسینی، کیرلنمهیه نَظارت ائتمه‌یه، جانی عالَمین ساخلاماسینی، تیکانتی‌لرین اداره اولونماسینی و عمومی سلامت‌ا وورولان زَرَرین آزالدیلماسینی اؤزونه آلیر. میلی محیط زیست دپارتمانی کیرلنمهیه نَظارت، قورونموش یئرلَر و جانی عالَمین قورونماسی اوزره مرکزی دولَت قورومودور. باشقا ناظیرلیک‌لر، ولایت اورقانلاری، بَلدیه‌لر، سو تشکیلات‌لاری و یئرلی خدمتلَر ده محیط زیست سیستِمینین بیر حیسّه‌سینه باخیرلار. سو آزلیغی ایراندا اساس محیط زیستی مسئله‌لَردن بیریدیر. آز یاغینتی، قوراقلیق، یئرالتی سولاردان آرتیق استفاده، سَمَرَسیز مصرف، سو حوضه‌لَرینین زَرَر گؤرمه‌سی و بیر-بیرینه رَقیب اولان احتیاجلار چای‌لاری، گؤللَری، باتاقلیقلاری، قویولاری و کَند تَسَرروفاتی اوچون سو تَمیناتینی آزالدا بیلَر. هاوا کیرلنمه‌سی اؤزَللیک‌له بؤیوک شهری و صنعتی یئرلَرده گؤرونور. یول نَقلیاتی، یاناجاق ایشلَتمه‌سی، فابریک‌لَر، ایستیمه، توز و یئرلی هاوا شرایطی بیرلَشَره‌رک سلامت اوچون زَرَرلی هاوانی یئرَه یاخین یئرده ساخلیا بیلَر. تیکانتی‌لَر عادتَن بَلدیه سیستِم‌لَری ایله توپلانیر، آنجاق خدمت کئفییّتی و تیکانتی‌لَرین آیریلما عادتلَری یئرَه گؤره دَییشیر. تیکانتینی آزالتمَک، تَهلوکَلی مادیّلَری آیری ساخلامَک، یارارلی شَی‌لَری یئنه ایشلَتمَک و ائتیبارلی تَکرار ایشلَمه‌نی دَستَک‌لَمَک محیط زیسته قایغینین عملی حیسّه‌لَریدیر. تورپاق ائروزییاسی، تورپاغین زَعیف‌لَشمه‌سی، صَحرا‌لاشما، اورمان ایتکیلَری، یانغین‌لار و باتاقلیقلارین زَرَر گؤرمَسی هم طبیعَتی، هم ده مردمین یاشاییشینی زَعیف‌لَشدیریر. اونون قاباغینین آلینماسی تورپاق ایشلَتمَسی، اَکینچیلیک، اوتارما، سو ایدارَه‌سی و یاشاییش محیط‌لَرینین قورونماسی بیرلیکده نَظَرَه آلیناندا چوخ زامان داها یاخشی نَتیجَه وِرِر. ایراندا محیط زیست بیلییی، علمی قوروم‌لار، جمیّت قروپلاری، کؤهنَه سو عادتلَری و انرژی‌دن و منابع‌دان سَمَرَلی ایشلَتمَک اوچون گؤرکَملی پوتانسیال وار. قوراق شرایط، یوکسَک تَلَب، زَعیف قاباقلاما، بؤلونموش مسولیت‌لَر، محدود اینفراستروکتور و اقتصادی باسقی تَرَقّی‌نی مَحدودلاشدیرا بیلَر. آداملار سودان و انرژی‌دن دَقیق ایشلَنمه‌ک‌لَ، داها آز تیکانتی یاراتماقلا، داها تَمیز نَقلیّات سئچمَک‌لَ، قورونموش یئرلَرَه حؤرمَت ائتمَک‌لَ و جیدی یئرلی تَهلوکَلَر باره‌سین‌ده خبر وِرمَک‌لَ کؤمَک ائدَه بیلَر. ائول فَعالیّتی فایدالیدیر، آنجاق بؤیوک محیط زیستی مسئلهلَر اوچون هماهنگ دولَت پلانلاشدیریلمَسی و مسولیتلی صنعتی ده لازیمدیر.
محیط زیست İranda
ایرانین محیط زیستی سو، هاوا، تورپاق، انرژی، جانی عالَم، شهری و انسان سلامتینی بیر-بیرینه باغلاییر. اؤلکه قوراق شرایط، نابرابر یاغینتی، شهری هاواسینین کیرلنمه‌سی، تورپاغین زئده‌لنمه‌سی و طبیعی یاشاییش محیط‌لرینه باسقی ایله اوز-اوزه‌دیر. بونا گؤره محیط زیستین قورونماسی دولت اورقانلارینین، بَلدیه‌لرین، بیزنس‌لرین، جمیّت‌لرین و گونده‌لیک ائول تخسیراتی سئچیم‌لرینین مسولیتی‌دیر.
Tip
اِوینیزه دؤغرو‌دان تَسیر ائدَن محیط زیستی مسئله‌لَردن، مَثَلَن ایچمَلی سو، آچیق هاوا، تیکانتی توپلاماسی، ایستی و یا یاخینلیقداکی کیرلنمه‌دن باشلایین. بیر تَهلوکَه اولاندا رَسمی یئرلی تَلیمات‌لاردان ایشلَدیین و تَکرارلانان مسئلهنی خبر وِرمَک لازیم اولسا، سادَه قَیْد‌لَر آپارین. کیچیک عادت‌لَر تَهلوکَسِیز، مُنتَظَم اولدوقدا و باشقالاری تَرَفین‌دَن ده ائدیلَنده داها چوخ اهمیّت داشیییر.