ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰব্যৱস্থা

এই প্ৰসংগত ৰাষ্ট্ৰ বুলিলে ভাৰতৰ ৰাজহুৱা কৰ্তৃত্বৰ সংগঠিত ব্যৱস্থাক বুজায়; কেৱল ইয়াৰ এখন অংগৰাজ্যক নহয়। সংবিধান অনুসৰি ভাৰতক ৰাজ্যসমূহৰ সংঘ বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, আৰু ইয়াৰ ভূখণ্ডত কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলও আছে। সকলো ৰাজহুৱা প্ৰতিষ্ঠানৰ কৰ্তৃত্ব সংবিধান আৰু আইনৰ পৰা আহিব লাগিব। সংবিধান ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰব্যৱস্থাৰ ভেটি। ই গণতান্ত্ৰিক চৰকাৰ স্থাপন কৰে, প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভূমিকা পৃথক কৰে, আইন প্ৰণয়নৰ ক্ষমতা ভাগ কৰে আৰু মৌলিক অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰে। ইয়াত ৰাজহুৱা নীতিক দিশ দিয়া ৰাষ্ট্ৰৰ নীতিনিৰ্দেশক তত্ত্ব আৰু নাগৰিকসকলৰ বাবে মৌলিক কৰ্তব্যও আছে। সংঘীয় স্তৰত সংসদে নিজৰ সাংবিধানিক ক্ষেত্ৰৰ ভিতৰত আইন প্ৰণয়ন কৰে, কাৰ্যপালিকাই সেইবোৰ প্ৰশাসন কৰে আৰু ন্যায়পালিকাই আইন ব্যাখ্যা কৰি প্ৰয়োগ কৰে। ৰাষ্ট্ৰপতি সাংবিধানিক মুৰব্বী; প্ৰধানমন্ত্ৰী আৰু মন্ত্ৰী পৰিষদে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ৰাজনৈতিক নেতৃত্ব দিয়ে। ভাৰতৰ ৰাজ্যসমূহ নিজা চৰকাৰ আৰু বিধানসভা থকা সাংবিধানিক একক। ৰাজ্যপাল ৰাজ্যৰ সাংবিধানিক মুৰব্বী; মুখ্যমন্ত্ৰী আৰু মন্ত্ৰী পৰিষদে নিৰ্বাচিত চৰকাৰৰ নেতৃত্ব দিয়ে। কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলত পূৰ্ণ ৰাজ্যৰ পৰা পৃথক ব্যৱস্থা থাকে, আৰু কিছুমানৰ নিজা বিধানসভাও আছে। ন্যায়পালিকা ৰাজনৈতিক কাৰ্যপালিকাৰ পৰা স্বাধীন। উচ্চতম ন্যায়ালয় ইয়াৰ শীৰ্ষত, তাৰ পিছত উচ্চ ন্যায়ালয় আৰু অধস্তন আদালত। আদালতে বিবাদ নিষ্পত্তি কৰে, আইনী অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰে, চৰকাৰী কাৰ্যৰ পৰ্যালোচনা কৰে আৰু আইন বা চৰকাৰী সিদ্ধান্ত সংবিধানৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ নে নহয় পৰীক্ষা কৰিব পাৰে। ৰাজহুৱা প্ৰশাসনে আইন আৰু নীতিক দৈনন্দিন কামত ৰূপ দিয়ে। মন্ত্ৰালয়, বিভাগ, জিলা প্ৰশাসন, নিয়ন্ত্ৰক সংস্থা, আৰক্ষী সেৱা আৰু ৰাজহুৱা সংস্থাই নথি-পত্ৰ, কল্যাণ, শিক্ষা, স্বাস্থ্য, আন্তঃগাঁথনি, ৰাজহ আৰু ৰাজহুৱা শৃংখলাৰ দৰে বিষয় চম্ভালে। বিষয় আৰু চৰকাৰৰ স্তৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি দায়িত্বত থকা সঠিক কাৰ্যালয় বেলেগ হয়। পঞ্চায়ত, পৌৰসভা আৰু পৌৰ নিগমে ৰাষ্ট্ৰৰ স্থানীয় স্তৰ গঠন কৰে। ইহঁতে গণতান্ত্ৰিক প্ৰতিনিধিত্ব আগবঢ়ায় আৰু দায়িত্ব দিয়া স্থানীয় কামসমূহ পৰিচালনা কৰে। ইহঁতৰ ক্ষমতা, সম্পদ আৰু কাৰ্যক্ষমতা আংশিকভাৱে ৰাজ্যিক আইন আৰু প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰব্যৱস্থাই আইনী অধিকাৰ, ৰাজহুৱা সেৱা, গণতান্ত্ৰিক জবাবদিহি আৰু চৰকাৰী ভুল শুধৰোৱাৰ পথ আগবঢ়ায়। ইয়াৰ লগতে জটিল পদ্ধতি, অসমান সক্ষমতা, পলম আৰু অসমান প্ৰৱেশাধিকাৰৰ দৰে সীমাবদ্ধতাও আছে। লিখিত আবেদন, অভিযোগ-নিষ্পত্তি ব্যৱস্থা, তথ্যৰ অনুৰোধ, আপীল, তদাৰক সংস্থা আৰু আদালতে প্ৰতিকাৰ বিচৰাৰ পৃথক পথ দিয়ে।