ၵၢၼ်မိူင်း ၼႂ်းမိူင်းဢိၼ်းတီးယား

မိူင်းဢိၼ်းတီးယား ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်မီးဢမ်းၼၢတ်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇ၊ မိူင်းၸွမ်ၵူၼ်း၊ မိူင်းဢၼ်ၸႅၵ်ႇသႃႇသၼႃႇ၊ ၻီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ လႄႈ မိူင်းၸိုၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်း ဢၼ်ပူၵ်းပွင်ၸွမ်းပိူင်ၶွပ်ႈၶူဝ်းၵူတ်းမၢႆတႅမ်ႈဝႆႉ။ ၶွပ်ႈၶူဝ်းၵူတ်းမၢႆၼၼ်ႉတင်ႈၸုမ်းၵၢၼ်မိူင်း၊ ၸႅၵ်ႇၽႄဢမ်းၼၢတ်ႈ၊ ၵႅတ်ႇၶႄသုၼ်ႇလႆႈပိုၼ်ႉထၢၼ် လႄႈ တင်ႈၼႃႈတီႈလႄႈၼႃႈႁိူၼ်းၶွင်မိူင်း။ မိူင်းဢိၼ်းတီးယား မီးပိူင်ၵၢၼ်မိူင်းပႃႇလီႇမၢၼ်ႇ။ ၸဝ်ႈၸွမ်ပဵၼ်ၽူႈၼမ်းၸွမ်းၶွပ်ႈၶူဝ်းၵူတ်းမၢႆၶွင်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် (Union)၊ သမ်ႉၸဝ်ႈမိူင်းၼမ်းလူင်ပဵၼ်ၽူႈၼမ်းၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လႄႈ ၶွင်ႇသီႇၽွင်းလူင်။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတင်းၼမ်တေယိူင်ႈၼႂ်းတႃႈၼႃႈတီႈၵေႃႈမိူဝ်ႈမီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ်တီႈလွင်ႈလိူၵ်ႈတင်ႈၶွင်လွႆးသဘာ (Lok Sabha)။ ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇ မီးႁွင်ႈၸုမ်းသွင်ႁွင်ႈ။ သၽႃးၼႄတၢင်ၵူၼ်းမိူင်း ၼႄတၢင်ၵူၼ်းမိူင်း လူၺ်ႈၽူႈတႅၼ်းၽူႈၼမ်းဢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇ၊ မိူဝ်ႈရႃႇၵျသဘာ (Rajya Sabha) ၼႄတၢင်မိူင်းၸႄႈမိူင်း လႄႈ ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၵမ်ႈၽွင်ႈ ၼႂ်းပိူင်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်။ ႁွင်ႈၸုမ်းတင်းသွင်ၶဝ်ႈႁူမ်ႈၵူတ်းထတ်းၶေႃႈၸိူဝ်းၶွင်၊ ဢုပ်ႇဢူဝ်းၼိူဝ်ၼโยบายၵူၼ်းမိူင်း လႄႈ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈၼႂ်းၵၢၼ်တႅမ်ႈၵူတ်းမၢႆၸိုင်ႈမိူင်း။ မိူင်းဢိၼ်းတီးယား ပဵၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢၼ်မီးလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၶႅမ်ႉၶႅမ်ႉ။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် လႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၸႄႈမိူင်း မီးၼႃႈတီႈဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်၊ သမ်ႉၶေႃႈႁူဝ်ၶေႃႈၵမ်ႈၽွင်ႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈတင်းသွင်ၸၼ်ႉ။ မိူင်းၸႄႈမိူင်းၵူႈမိူင်း မီးၸုမ်းၵၢၼ်မိူင်းၶွင်တူဝ်ၵဝ်ႇ၊ ပႃးၵႃႇဝႃႇၼႃႇ၊ ၸဝ်ႈမိူင်းၸႄႈမိူင်း လႄႈ ၸုမ်းသၽႃးမိူင်းၸႄႈမိူင်း။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပိုၼ်ႉတီႈ ဢဝ်ၵၢၼ်မိူင်းၶဝ်ႈၸမ်ၸႂ်ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵူႈဝၼ်း။ ၸုမ်းပၼ်ၶႃႇယတ် (Panchayats) ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈဝၢၼ်ႈၼႃး၊ မိူဝ်ႈၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်မိူင်း လႄႈ ၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်မိူင်းလူင် ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႂ်းဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်းလူင်။ ၵၢၼ်ၶဝ်ၸၢင်ႈပႃးတၢင်းၵႃးပိုၼ်ႉတီႈ၊ လွင်ႈႁၵ်ႉသႃလွင်ႈမူတ်းသႂ်၊ ၼမ်ႉၸႂ်ႉ၊ လွင်ႈဝၢင်းၽႅၼ် လႄႈ လွင်ႈပူၵ်းပွင်ၸုမ်းၵူၼ်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼႃႈတီႈလႄႈၶိုင်ႈၶႅင်ၼၼ်ႉပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်။ ပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း ၵွင်ႉၵၢႆႇၵူၼ်းလိူၵ်ႈတင်ႈၸူးလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ။ မိူင်းဢိၼ်းတီးယား မီးပႃႇတီႇၸိုင်ႈမိူင်း၊ ပႃႇတီႇဢၼ်တင်ႈယူႇၼိူဝ်မိူင်းၸႄႈမိူင်း၊ ၸုမ်းႁူမ်ႈမိုဝ်း၊ ၽူႈလိူၵ်ႈတင်ႈဢၼ်ဢမ်ႇယူႇၼႂ်းပႃႇတီႇ လႄႈ ၸုမ်းၵူၼ်းၸိူဝ်းတင်းၼမ် ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်းပိုၼ်ႉတီႈ။ ပႃႇတီႇၶဝ်လိူၵ်ႈၽူႈလိူၵ်ႈတင်ႈ၊ တႅမ်ႈၽႅၼ်ၵၢၼ်၊ ၸတ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ႁႃသဵင် လႄႈ ၶေႉၶဵင်ႇတႃႇတင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ။ ၼโยบายၵူၼ်းမိူင်း ပူၵ်းပွင်မႃးလူၺ်ႈၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈ၊ ၵၢၼ်ဢုပ်ႇဢူဝ်းၼႂ်းသၽႃး၊ ၵၢၼ်ပွင်ၵၢၼ်၊ ၶွင်ႇသီႇတႅပ်းတတ်း၊ ၵၢၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း၊ ၶၢဝ်ႇ၊ ၸုမ်းၵူၼ်းလႄႈ ၵၢၼ်ၶိုင်ၵၢၼ်ၵူၼ်းမိူင်း။ ၵူၼ်းမိူင်းၸၢင်ႈတိတ်းတေႃႇၽူႈတႅၼ်းၽူႈၼမ်း၊ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸုမ်းဢၼ်ၵူတ်းမၢႆယွမ်းႁပ်ႉ၊ သူင်ႇလိၵ်ႈတုၵ်းယွၼ်း၊ တုၵ်းယွၼ်းၶေႃႈမုၼ်းတႃႇၵူၼ်းမိူင်း လႄႈ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈၵၢၼ်တူင်ႇဝူင်းဢၼ်ငမ်းယဵၼ်။ ၵၢၼ်မိူင်းဢိၼ်းတီးယား ပၼ်တိုဝ်ႉတၢင်းတႃႇၼႄတၢင်ၵူၼ်းၼႂ်းၸုမ်းၵူၼ်းဢၼ်ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်တင်းၼမ်၊ ပႃးတင်းၵၢၼ်ၼႄတၢင်ၵၢၼ်မိူင်းဢၼ်ၸႅၵ်ႇဝႆႉတႃႇၸုမ်းၵူၼ်းဢၼ်ယၢမ်ႈထုၵ်ႇၵိတ်ႇၶႂၢင်။ ၶွပ်ႈၶႅၼ်ၶွင်မၼ်းၸၢင်ႈပႃးလွင်ႈဢမ်းၼၢတ်ႈဢမ်ႇၽဵင်ႇပဵင်း၊ ၵၢၼ်ပွင်ၵၢၼ်ဢၼ်ၸႃႉ၊ လွင်ႈၸႅၵ်ႇၽၢႆႇ၊ ၶေႃႈမုၼ်းၽိတ်း၊ လႄႈ ၸိူဝ်ႉၵႄႈၼႂ်းသုၼ်ႇလႆႈၸွမ်းၵူတ်းမၢႆ လႄႈ ၵၢၼ်ၶဝ်ႈထိုင်တႄႉ။ ၶွင်ႇသီႇတႅပ်းတတ်း၊ ၸုမ်းၸတ်းၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈ၊ ၽူႈၵူတ်းထတ်းငိုၼ်း၊ သၽႃး၊ ၶၢဝ်ႇ လႄႈ ၵူၼ်းမိူင်း ၵူႈၸုမ်းမီးၼႃႈတီႈၼႂ်းၵၢၼ်ႁပ်ႉၽိတ်းၽွၼ်း။