भारतको इतिहास

भारतको इतिहास लिखित राष्ट्रिय अभिलेखभन्दा धेरै अघिदेखि सुरु हुन्छ। सिन्धु उपत्यका सभ्यताका पुरातात्त्विक प्रमाणमा योजनाबद्ध ठूला सहर, हस्तकला उत्पादन र लामो दूरीको व्यापार देखिन्छ। त्यसपछिका शताब्दीमा राज्य, गणराज्य, सहर, दार्शनिक परम्परा र प्रमुख धार्मिक आन्दोलनहरू विकसित भए। विभिन्न समुदाय र ग्रन्थमार्फत हिन्दू, बौद्ध र जैन विचारहरू विकसित भए। मौर्य र गुप्त साम्राज्यजस्ता ठूला राज्यले प्रशासन, शिक्षा, कला र व्यापारमा प्रभाव पारे। तर क्षेत्रीय शक्ति र स्थानीय समाज पनि महत्त्वपूर्ण रहेकाले तिनको शासनले सम्पूर्ण इतिहास समेट्दैन। हिन्द महासागर र स्थलमार्ग हुँदै बनेका सम्बन्धले व्यापारी, यात्री, भाषा, प्रविधि र आस्था ल्याए। यी आदानप्रदानले तटीय र भित्री क्षेत्रका संस्कृतिहरू बनाउन मद्दत गरे। इस्लामी दरबार भएका धेरै राजवंशले उपमहाद्वीपका केही भागमा शासन गरे। दिल्ली सल्तनत र मुगल साम्राज्य विशेष महत्त्वका छन्; क्षेत्रीय राज्यहरूले पनि वास्तुकला, भाषा, कृषि र शासनलाई आकार दिए। युरोपेली व्यापारिक कम्पनीहरू समुद्री मार्गबाट आए र ब्रिटिश इस्ट इन्डिया कम्पनीले क्रमशः राजनीतिक शक्ति प्राप्त गर्‍यो। ब्रिटिश औपनिवेशिक शासनले प्रशासन, यातायात, शिक्षा र अर्थतन्त्र बदल्यो, साथै बलप्रयोग गर्‍यो र गम्भीर असमानता सिर्जना गर्‍यो। औपनिवेशिक शासनविरुद्धको प्रतिरोध स्थानीय विद्रोह, सामाजिक सुधार, श्रमिक आन्दोलन, क्रान्तिकारी गतिविधि र जनराजनीतिक आन्दोलनलगायत विभिन्न रूपमा भयो। सन् १९४७ मा विभाजनसँगै स्वतन्त्रता प्राप्त भयो; त्यसबाट भारत र पाकिस्तान बने र ठूलो स्तरमा विस्थापन तथा हिंसा भयो। भारत लोकतान्त्रिक संविधानसहित गणतन्त्र बन्यो। त्यसपछिको इतिहासमा राज्य पुनर्गठन, सामाजिक आन्दोलन, आर्थिक परिवर्तन, वैज्ञानिक विकास, द्वन्द्व र समानता तथा अपनत्वबारे जारी बहस पर्छन्।