भारतमा वित्त

व्यक्तिगत वित्त पैसा भित्रिने र बाहिरिने प्रक्रियाबाट सुरु हुन्छ। आम्दानी ज्याला, स्वरोजगार, खेती, व्यवसाय, पेन्सन, भाडा वा परिवारका सदस्यहरूबाट प्राप्त सहयोगबाट आउन सक्छ। भारतीय रुपैयाँ राष्ट्रिय मुद्रा हो। नगद अझै उपयोगी छ, जबकि बैंक स्थानान्तरण, कार्ड, मोबाइल बैंकिङ र एकीकृत भुक्तानी इन्टरफेस (Unified Payments Interface), सामान्यतया UPI भनिने, ले धेरै भुक्तानीलाई छिटो र सुविधाजनक बनाउँछन्। बजेटले आम्दानीलाई आवश्यकताहरू, चाहनाहरू, बचत र आर्थिक दायित्वहरूबीच बाँड्छ। आवास, खाना, यातायात, शिक्षा, स्वास्थ्य सेवा, उपयोगिता सेवा र परिवारलाई दिइने सहयोग घरपरिवारका सामान्य श्रेणीहरू हुन्। बचत गर्नु भनेको अहिले खर्च गर्नुको सट्टा पछि प्रयोग गर्न पैसा राख्नु हो। बैंक खाताहरू, आवधिक जम्मा र मुद्दती जम्मा दैनिक खर्चबाट बचत अलग राख्ने परिचित तरिकाहरू हुन्। आपत्कालीन कोष आकस्मिक बिरामी, मर्मत, रोजगारी गुमेको अवस्था वा अत्यावश्यक यात्राका लागि छुट्याइएको पैसा हो। यसलाई सहजै उपलब्ध हुने गरी राख्दा महँगो ऋण लिनुपर्ने आवश्यकता कम हुन सक्छ। घर, शिक्षा, व्यवसायिक गतिविधि, सवारीसाधन वा अस्थायी आवश्यकताका लागि ऋण लिनु उपयोगी हुन सक्छ। ऋणीले ब्याजदर, किस्ता, कुल भुक्तानी, धितो र भुक्तानी छुटेको अवस्थामा हुने परिणाम बुझ्नुपर्छ। बीमाले निश्चित ठूला जोखिमहरूका लागि प्रिमियमको बदलामा ती जोखिम बीमकलाई हस्तान्तरण गर्छ। घरपरिवारको अवस्थाअनुसार स्वास्थ्य, जीवन, मोटर, सम्पत्ति र बालीसम्बन्धी सुरक्षा सान्दर्भिक हुन सक्छ। लगानीको उद्देश्य लामो अवधिमा पैसा बढाउनु हो, तर प्रतिफल सुनिश्चित हुँदैन। निक्षेप, बन्ड, म्युचुअल फन्ड, सेयर, सम्पत्ति, सुन वा पेन्सन बचतमध्ये उपयुक्त मिश्रण लक्ष्य, उपलब्ध समय र घाटा सहन सक्ने क्षमतामा निर्भर गर्छ।