ڀارت ۾ ماحول

ڀارت ۾ جبل، ميدان، پٽ، ريگستان، ٻيلا، سامونڊي ڪنارا، ٻيٽ، نديون، آبي زمينون، ڳوٺ ۽ تمام وڏا شهر آهن. تنهنڪري ماحولياتي حالتون علائقن جي وچ ۾ تمام گهڻو فرق رکن ٿيون. موسمي برسات جو نظام (monsoon) ڀارت جي زندگيءَ لاءِ بنيادي اهميت رکي ٿو. موسمي برسات نديون، پاڻيءَ جا ذخيرا، کوهه ۽ کيت ڀري ٿي، پر غير يڪسان يا شديد برسات خشڪ سالي، ٻوڏ، مٽيءَ جي ڪٽاءُ ۽ زمين ڌسڻ جو سبب پڻ بڻجي سگهي ٿي. هوا جي آلودگي ٽريفڪ، صنعت، تعميراتي مٽي، ٻارڻ ساڙڻ، فضلي کي ساڙڻ ۽ زرعي مواد جي موسمي ساڙڻ مان ٿي سگهي ٿي. اندروني دونهون پڻ اهم آهي، خاص طور تي اتي جتي پچائڻ يا گرمائش لاءِ گهٽ هوادار هنڌن ۾ ٺوس ٻارڻ جون باهيون استعمال ٿين ٿيون. پاڻيءَ جي انتظام ۾ ندين ۽ ڍنڍن جي حفاظت، گندي پاڻي کي صاف ڪرڻ، برساتي پاڻي ذخيرو ڪرڻ، زيرِ زمين پاڻي احتياط سان استعمال ڪرڻ ۽ محفوظ پيئڻ جو پاڻي فراهم ڪرڻ شامل آهن. روايتي نظام، جهڙوڪ پاڻيءَ جا ٽانڪا، تلاءَ، ڏاڪڻين وارا کوهه (stepwells) ۽ مقامي برساتي پاڻي گڏ ڪرڻ جا طريقا، خشڪ دورن سان مطابقت پيدا ڪرڻ جا اڃا به ڪارائتا مثال آهن. فضلو عام طور تي ميونسپل گڏ ڪرڻ، غير رسمي طور مواد واپس حاصل ڪرڻ، ٻيهر چڪر ۾ آڻڻ، نامياتي ڀاڻ ٺاهڻ ۽ فضلي جي نيڪال وارن هنڌن ذريعي سنڀاليو ويندو آهي. فضلو چونڊيندڙ ۽ ڪٻاڙ جا واپاري، جن کي اڪثر ڪٻاڙ گڏ ڪندڙ (kabadiwalas) چيو وڃي ٿو، قيمتي مواد ٻيهر حاصل ڪن ٿا، جڏهن ته ناقص ڌار ڌار ڪرڻ سبب مليل فضلو سنڀالڻ لاءِ ڏکيو ۽ غير محفوظ ٿي سگهي ٿو. ڀارت جي توانائي واري نظام ۾ ڪوئلو، تيل، گئس، آبي بجلي، جوهري توانائي، شمسي توانائي، هوائي توانائي ۽ حياتياتي مادو شامل آهن. صاف توانائي ۽ توانائيءَ وارا ڪارائتا عمارتون آلودگي گهٽائي سگهن ٿيون، پر نئين بنيادي ڍانچي کي زمين، پاڻي، جهنگلي جيوت ۽ مقامي روزگار جي ذريعن کي پڻ نظر ۾ رکڻ گهرجي. ماحولياتي تحفظ ۾ قومي، رياستي ۽ مقامي اختيارين، عدالتن، آلودگي تي ضابطو رکندڙ ادارن، ڪاروبارن، برادريءَ جي گروهن ۽ رهواسين جو حصو شامل آهي. ضابطا اهم آهن، پر نگراني، سار سنڀال، عوامي شموليت ۽ منصفاڻي نفاذ اهو طئي ڪن ٿا ته نظام ڪيترو سٺو ڪم ڪن ٿا. ڀارت ۾ قابلِ تجديد توانائي، عوامي آمدورفت، توانائيءَ وارا ڪارائتا اوزار، پاڻيءَ جو ٻيهر استعمال، ماحولياتي نظامن جي بحالي ۽ مواد کي چڪرائتي نموني استعمال ڪرڻ جا مضبوط موقعا موجود آهن. رڪاوٽن ۾ خدمتن جي اڻ برابري، تيز شهري واڌ، محدود مقامي صلاحيت، زمين جون هڪ ٻئي سان مقابلو ڪندڙ ضرورتون ۽ قائم ٿيل نظام تبديل ڪرڻ جي لاڳت شامل آهن. هڪ ڪارائتو پهريون قدم اهو آهي ته گهر، اسڪول يا ڪم واري هنڌ جي چوڌاري موجود ماحول جو جائزو ورتو وڃي. نظر ايندڙ فضلو، پاڻيءَ جون ليڪون، دونهون، شور، ڇانوَ جي کوٽ ۽ غير محفوظ نالا اهڙا عملي قدم ظاهر ڪري سگهن ٿا، جيڪي مقامي سطح تي شروع ڪرڻ لاءِ ڪافي ننڍا هجن.