ಪರಿಸರ — ಭಾರತದಲ್ಲಿ

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪರ್ವತಗಳು, ಸಮತಟ್ಟುಗಳು, ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಗಳು, ಮರುಭೂಮಿಗಳು, ಕಾಡುಗಳು, ಕರಾವಳಿಗಳು, ದ್ವೀಪಗಳು, ನದಿಗಳು, ತೇವಭೂಮಿಗಳು, ಗ್ರಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪರಿಸರದ ಸ್ಥಿತಿಗಳು ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಭಾರತದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮುಂಗಾರು ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನ ಹೊಂದಿದೆ. ಋತುಮಳೆಯು ನದಿಗಳು, ಜಲಾಶಯಗಳು, ಬಾವಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಲಗಳನ್ನು ತುಂಬಿಸುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಅಸಮ ಅಥವಾ ತೀವ್ರ ಮಳೆಯು ಬರ, ಪ್ರವಾಹ, ಮಣ್ಣಿನ ಕೊಚ್ಚಿಹೋಗುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಭೂಕುಸಿತಗಳಿಗೂ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯವು ವಾಹನ ಸಂಚಾರ, ಕೈಗಾರಿಕೆ, ನಿರ್ಮಾಣದ ಧೂಳು, ಇಂಧನ ದಹನ, ಕಸ ಸುಡುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಋತುಮಾನಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾದ ಕೃಷಿ ಅವಶೇಷ ಸುಡುವಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಅಡುಗೆ ಅಥವಾ ಬಿಸಿಮಾಡಲು ಸಮರ್ಪಕ ಗಾಳಿಚಲನೆಯಿಲ್ಲದ ಘನ ಇಂಧನದ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಬಳಸುವ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಳಾಂಗಣದ ಹೊಗೆಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ನೀರಿನ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಸರೋವರಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು, ಮಲಿನಜಲವನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸುವುದು, ಮಳೆನೀರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು, ಭೂಗರ್ಭಜಲವನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಬಳಸುವುದು ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷಿತ ಕುಡಿಯುವ ನೀರನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ಸೇರಿವೆ. ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು, ಕೆರೆಗಳು, ಮೆಟ್ಟಿಲು ಬಾವಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಮಳೆನೀರು ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಂತಹ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಒಣ ಅವಧಿಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಉಪಯುಕ್ತ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಕಸವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪುರಸಭೆಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಮರುಪಡೆಯುವಿಕೆ, ಮರುಬಳಕೆ, ಕಾಂಪೋಸ್ಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ವಿಲೇವಾರಿ ಸ್ಥಳಗಳ ಮೂಲಕ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಸದ ಸಂಗ್ರಹಕಾರರು ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ವಸ್ತುಗಳ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಬಾಡಿವಾಲಾಗಳು (kabadiwalas) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅವರು ಮೌಲ್ಯಯುತ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮರುಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಕಸವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸದಿದ್ದರೆ ಮಿಶ್ರ ಕಸವನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಕರವೂ ಅಸುರಕ್ಷಿತವೂ ಆಗಬಹುದು. ಭಾರತದ ಇಂಧನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು, ತೈಲ, ಅನಿಲ, ಜಲವಿದ್ಯುತ್, ಅಣುಶಕ್ತಿ, ಸೌರಶಕ್ತಿ, ಗಾಳಿಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಜೈವಪದಾರ್ಥ ಸೇರಿವೆ. ಸ್ವಚ್ಛ ಇಂಧನ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿದಕ್ಷ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು; ಆದರೆ ಹೊಸ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವು ಭೂಮಿ, ನೀರು, ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಜೀವನೋಪಾಯಗಳನ್ನೂ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು. ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ, ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು, ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ವ್ಯವಹಾರಗಳು, ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ನಿವಾಸಿಗಳು ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಿಯಮಗಳು ಮುಖ್ಯವಾದರೂ, ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ, ನಿರ್ವಹಣೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಜಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಎಷ್ಟು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ. ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ, ದಕ್ಷ ಉಪಕರಣಗಳು, ನೀರಿನ ಮರುಬಳಕೆ, ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ವಸ್ತುಗಳ ಚಕ್ರೀಯ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಅವಕಾಶಗಳಿವೆ. ಅಸಮಾನ ಸೇವೆಗಳು, ವೇಗವಾದ ನಗರೀಕರಣ, ಸೀಮಿತ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಪರಸ್ಪರ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವ ಅಗತ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ರೂಢಿಯಾಗಿರುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ವೆಚ್ಚಗಳು ಮಿತಿಗಳಾಗಿವೆ. ಮನೆ, ಶಾಲೆ ಅಥವಾ ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದ ತಕ್ಷಣದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪರಿಸರವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದು ಉಪಯುಕ್ತವಾದ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದೆ. ಗೋಚರಿಸುವ ಕಸ, ನೀರಿನ ಸೋರಿಕೆ, ಹೊಗೆ, ಶಬ್ದ, ನೆರಳಿನ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಅಸುರಕ್ಷಿತ ಚರಂಡಿಗಳು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಆರಂಭಿಸಬಹುದಾದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಬಹುದು.