ভাৰতত পৰ্বত, সমভূমি, মালভূমি, মৰুভূমি, অৰণ্য, উপকূল, দ্বীপ, নদী, জলাভূমি, গাঁও আৰু অতি বৃহৎ নগৰ আছে। সেয়েহে বিভিন্ন অঞ্চলৰ পৰিৱেশগত অৱস্থা বহুত বেলেগ। মৌচুমী বৰষুণ ভাৰতৰ জীৱনৰ কেন্দ্ৰীয় অংশ। ঋতুভিত্তিক বৰষুণে নদী, জলাধাৰ, কুঁৱা আৰু খেতিপথাৰ পানীৰে পূৰ কৰে, কিন্তু অসম বা অতিপ্ৰবল বৰষুণে খৰাং, বানপানী, মাটি খহা আৰু ভূমিস্খলনো আনিব পাৰে। বায়ু প্ৰদূষণ যান-বাহন, উদ্যোগ, নিৰ্মাণস্থলীৰ ধূলি, ইন্ধন জ্বলোৱা, বর্জ্য জ্বলোৱা আৰু ঋতুভিত্তিক কৃষিজাত অৱশিষ্ট জ্বলোৱাৰ পৰা হ’ব পাৰে। যিবোৰ ঠাইত কম বায়ু চলাচল থকা কঠিন ইন্ধনৰ জুইত ৰন্ধা বা গৰম কৰা হয়, তাত ঘৰৰ ভিতৰৰ ধোঁৱাও গুৰুত্বপূৰ্ণ। পানী ব্যৱস্থাপনাৰ ভিতৰত নদী আৰু হ্ৰদ সুৰক্ষিত কৰা, নলা-নৰ্দমাৰ পানী পৰিশোধন কৰা, বৰষুণৰ পানী সংৰক্ষণ কৰা, ভূগৰ্ভস্থ পানী সাৱধানে ব্যৱহাৰ কৰা আৰু নিৰাপদ খোৱাপানী যোগান ধৰা অন্তৰ্ভুক্ত। টেংক, পুখুৰী, ধাপ-কুঁৱা আৰু স্থানীয় বৰষুণৰ পানী সংৰক্ষণৰ দৰে পৰম্পৰাগত ব্যৱস্থাসমূহ শুকান সময়ৰ সৈতে খাপ খোৱাৰ উপযোগী উদাহৰণ হৈ আছে। বর্জ্য সাধাৰণতে পৌৰসভাৰ সংগ্ৰহ, অনানুষ্ঠানিকভাৱে সামগ্ৰী উদ্ধাৰ, পুনঃব্যৱহাৰ, পচন আৰু নিষ্কাশনস্থলীৰ জৰিয়তে চম্ভালিব পাৰি। বর্জ্য সংগ্ৰাহক আৰু ভঙাৰী ব্যৱসায়ীসকলে—যিসকলক প্ৰায়ে ভঙাৰী-সংগ্ৰাহক (kabadiwalas) বুলি কোৱা হয়—মূল্যৱান সামগ্ৰী উদ্ধাৰ কৰে, কিন্তু বর্জ্য ভালদৰে পৃথক নকৰিলে মিশ্ৰ বর্জ্য প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কঠিন আৰু অনিৰাপদ হৈ পৰে। ভাৰতৰ শক্তি ব্যৱস্থাত কয়লা, তেল, গেছ, জলবিদ্যুৎ, পাৰমাণৱিক শক্তি, সৌৰ শক্তি, বায়ু শক্তি আৰু জৈৱভৰ্তি অন্তৰ্ভুক্ত। পৰিষ্কাৰ শক্তি আৰু শক্তি-দক্ষ অট্টালিকাই প্ৰদূষণ কমাব পাৰে, কিন্তু নতুন আন্তঃগাঁথনিৰ ক্ষেত্ৰত ভূমি, পানী, বন্যপ্ৰাণী আৰু স্থানীয় জীৱিকাৰ কথাও বিবেচনা কৰিব লাগে। পৰিৱেশ সুৰক্ষাত ৰাষ্ট্ৰীয়, ৰাজ্যিক আৰু স্থানীয় কৰ্তৃপক্ষ, আদালত, প্ৰদূষণ নিয়ন্ত্ৰণ সংস্থা, ব্যৱসায়, সমাজভিত্তিক গোট আৰু বাসিন্দাসকল জড়িত থাকে। নিয়ম গুৰুত্বপূৰ্ণ, কিন্তু ব্যৱস্থাৰ ফলপ্ৰসূতা নিৰ্ধাৰণ কৰে নিৰীক্ষণ, ৰক্ষণাবেক্ষণ, জনসাধাৰণৰ অংশগ্ৰহণ আৰু ন্যায্যভাৱে নিয়ম প্ৰয়োগে। ভাৰতত নবীকৰণযোগ্য শক্তি, ৰাজহুৱা পৰিবহণ, শক্তি-দক্ষ সঁজুলি, পানীৰ পুনঃব্যৱহাৰ, পৰিৱেশতন্ত্ৰ পুনৰুদ্ধাৰ আৰু সামগ্ৰীৰ চক্ৰাকাৰ ব্যৱহাৰৰ যথেষ্ট সুযোগ আছে। সীমাবদ্ধতাৰ ভিতৰত অসমান সেৱা, দ্ৰুত নগৰায়ণ, সীমিত স্থানীয় সক্ষমতা, প্ৰতিদ্বন্দ্বী ভূমিৰ প্ৰয়োজন আৰু প্ৰতিষ্ঠিত ব্যৱস্থা সলনি কৰাৰ খৰচ অন্তৰ্ভুক্ত। এটা উপযোগী প্ৰথম পদক্ষেপ হ’ল ঘৰ, বিদ্যালয় বা কৰ্মস্থলীৰ ঠিক চাৰিওফালৰ পৰিৱেশ অধ্যয়ন কৰা। দৃশ্যমান বর্জ্য, পানীৰ লিক, ধোঁৱা, শব্দ, ছাঁৰ অভাৱ আৰু অনিৰাপদ নলাবোৰে স্থানীয়ভাৱে আৰম্ভ কৰিব পৰা ব্যৱহাৰিক সৰু পদক্ষেপৰ কথা প্ৰকাশ কৰিব পাৰে।
পৰিৱেশ ভাৰতত
ভাৰতৰ পৰিৱেশে বায়ু, পানী, মাটি, জলবায়ু, উদ্ভিদ, জীৱ-জন্তু আৰু মানৱ সমাজসমূহক সংযোগ কৰে। ইয়াৰ বিশাল আকাৰ আৰু বৈচিত্ৰময় ভূদৃশ্যই সমৃদ্ধ প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ লগতে গুৰুতৰ চাপো সৃষ্টি কৰে। দৈনন্দিন পছন্দ, ৰাজহুৱা সেৱা, ব্যৱসায় আৰু চৰকাৰী সংস্থাসমূহে ভাৰতৰ পৰিৱেশগত অৱস্থা গঢ় দিয়াত সহায় কৰে।
Tip
মিশ্ৰ বর্জ্য, অপচয় হোৱা পানী, ধোঁৱা বা অত্যধিক বিদ্যুৎ ব্যৱহাৰৰ দৰে আপুনি লক্ষ্য কৰিব আৰু প্ৰভাৱ পেলাব পৰা পৰিৱেশগত সমস্যাৰ পৰা আৰম্ভ কৰক। এটা জুখিব পৰা উন্নতি বাছি লৈ সেই ঠাই ভাগ কৰা লোকসকলক জড়িত কৰক। ডাঙৰ সমস্যাৰ ক্ষেত্ৰত দায়িত্বশীল স্থানীয় সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰাৰ আগতে স্থান আৰু অৱস্থাৰ স্পষ্ট নথি প্ৰস্তুত কৰক।

