कर्ज म्हणजे घेतलेले पैसे परत करण्याची जबाबदारी. त्यावर सहसा व्याज आणि कधीकधी शुल्कही असते. कर्जाची खरी किंमत घेतलेली रक्कम, परतफेडीचा कालावधी, व्याज मोजण्याची पद्धत, आकारलेली शुल्के आणि उशिरा पैसे भरल्याचे परिणाम यांवर अवलंबून असते. तारणयुक्त कर्ज एखाद्या मालमत्तेशी किंवा इतर तारणाशी जोडलेले असते; उदाहरणार्थ घर, वाहन, सोने किंवा जमीन. परतफेड न झाल्यास त्या तारणाला धोका निर्माण होऊ शकतो. वैयक्तिक कर्जे किंवा क्रेडिट कार्डची थकबाकी यांसारखी अनेक विनातारण कर्जे विशिष्ट तारणावर अवलंबून नसतात. तरीही त्यांमुळे वसुलीची कारवाई, पतप्रतिमेला हानी आणि गंभीर आर्थिक ताण येऊ शकतो. EMI मध्ये ठरलेल्या वेळापत्रकानुसार मुद्दलाची आणि व्याजाची परतफेड एकत्र होते. EMI कमी असली म्हणून कर्ज नेहमी स्वस्त ठरत नाही; कारण जास्त दीर्घ परतफेडीच्या कालावधीमुळे एकूण भरायची रक्कम वाढू शकते. कर्ज देणारे उत्पन्न, सध्याच्या आर्थिक जबाबदाऱ्या, कागदपत्रे, खात्यातील व्यवहार, तारण आणि पतइतिहास पाहून परतफेडीची क्षमता तपासतात. पतमाहिती संस्था कर्जाच्या नोंदी ठेवतात. हप्ता चुकल्यास किंवा उशिरा भरल्यास भविष्यातील कर्जावर परिणाम होऊ शकतो. नातेवाईक, नियोक्ते, व्यापारी किंवा स्थानिक सावकारांकडून घेतलेली अनौपचारिक कर्जे लवकर मिळू शकतात आणि त्यांत लवचिकता असू शकते; पण नोंदी स्पष्ट नसल्यास वाद किंवा लपलेला दबाव निर्माण होऊ शकतो. पक्ष एकमेकांना ओळखत असले तरी रक्कम, खर्च, देय तारखा आणि तारण यांची लेखी नोंद ठेवा. जुने हप्ते किंवा रोजचा घरखर्च भागवण्यासाठी नवे कर्ज घेतले जाते, तेव्हा कर्जाची समस्या अनेकदा सुरू होते. फोन, नोटिसा किंवा चुकलेले हप्ते दुर्लक्षित करण्यापेक्षा अडचण लवकर कर्जदात्याला कळवणे सहसा अधिक उपयोगी ठरते. बनावट कर्ज अर्ज, आगाऊ शुल्काची मागणी, फोनमधील संपर्कांची माहिती मागणे, कोऱ्या कागदपत्रांवर सही घेणे आणि लगेच सही करण्याचा दबाव यांपासून सावध रहा. वैध वाटणारी कर्जाची ऑफरदेखील तपासून पाहा आणि पूर्ण लेखी करार मागा.
भारतातील कर्ज
भारतातील कर्जामध्ये बँका, वित्त कंपन्या, सहकारी संस्था, नियोक्ते, व्यापारी, डिजिटल सेवा किंवा वैयक्तिक ओळखीच्या लोकांकडून घेतलेले पैसे समाविष्ट होतात. परतफेड अनेकदा समतुल्य मासिक हप्त्याने (Equated Monthly Instalment, EMI) केली जाते. कर्जामुळे उपयुक्त उद्दिष्टे साध्य होऊ शकतात; परंतु अटी अस्पष्ट असतील किंवा हप्ते परवडत नसतील, तर संपूर्ण कुटुंबाचे बजेट बिघडू शकते.
Tip
भारतात कर्ज घेण्यापूर्वी आवश्यक खर्च आणि आपत्कालीन बचत बाजूला ठेवल्यानंतर हप्ता परवडतो का ते तपासा. फक्त EMI नव्हे, तर एकूण परतफेडीची तुलना करा आणि प्रत्येक कागदपत्राची व पेमेंटची पूर्ण प्रत जतन करा.