Depans ann Ayiti

Yon bidjè fanmi ki reyalis ann Ayiti konbine pri lokal yo ak kote fanmi an ye, kantite moun ki ladan l, fason fanmi an jwenn lojman, bezwen sante ak lekòl, deplasman, ak aksè ak sèvis yo. Pri yo pa menm toupatou: nan mwa jiyè 2026, enflasyon an te rive 18.5% nan Aire Métropolitaine, 17.9% nan Reste Ouest ak 17.3% nan Région Transversale, alòske li te rete pi ba pase 16.9% nan lòt rejyon yo. Kenbe bidjè a an HTG epi mete l ajou regilyèman ak pri aktyèl nan mache a, pri founisè yo bay ak referans to chanj BRH la. Chif an USD pwogram èd oswa pwogram lojman sèvi ak yo pou konparezon, se pa yon bidjè jeneral pou tout fanmi. Depans lojman yo depann anpil de sekirite, deplasman fòse, mank lojman, ak si fanmi an lwe nan men yon pwopriyetè prive, rete lakay yon fanmi ki resevwa li, oswa viv nan yon sit deplasman. Yon ankèt sou lojman an 2025 nan zòn metwopoliten Pòtoprens la te jwenn lwaye anyèl pou yon chanm ant 25,000 ak 150,000 HTG, ak yon mwayèn 44,363 HTG ak yon medyàn 40,000 HTG. Apeprè 32% lokatè yo te di lwaye a te ogmante, epi lwaye mwayèn nan te 200% pi wo pase nan lojman yo te ye anvan an. Yon ankèt sou deplasman te anrejistre depans lojman mwayèn chak mwa 355 USD pou kominote k ap resevwa moun, 271 USD pou fanmi deplase ki pa nan sit yo, ak 23 USD pou fanmi deplase ki nan sit yo; chif sa yo pa mwayèn nasyonal. Èd pou lwaye a lye ak pwogram ak kritè vilnerabilite espesifik, se pa yon sibvansyon nasyonal jeneral. Pou sèvis piblik yo, mete liy separe pou koneksyon, konsomasyon, livrezon ak sous ranplasman. Électricité d’Haïti, oswa EDH, responsab sèvis elektrisite piblik la. DINEPA ak biwo rejyonal OREPA li yo okipe dlo potab ak sanitasyon, alòske fanmi yo ka sèvi ak kamyon dlo, pwen dlo, rezèvwa depo, dlo lapli, chabon, kewozèn, pwopàn, dèlko oswa sistèm solè tou. Anviwon 26% moun pa t gen yon sous dlo amelyore, sa te gen ladan 41% nan zòn riral yo ak 5% nan zòn iben yo. Nan chif yo site pou 2025, anviwon 65% te gen sanitasyon amelyore epi anviwon 30% te gen aksè ak elektrisite. Pa gen yon sèl tarif nasyonal aktyèl pou dlo, sèvis EDH oswa kouran dèlko ki ase fyab pou yon bidjè jeneral; se poutèt sa fòk yo verifye pri lokal yo. Manje soti nan mache lokal, enpòtasyon ak ti komèsan. Nan mwa jiyè 2026, pri manje yo te monte 19.0% sou menm mwa ane anvan an; pri diri te monte 21.9%, mayi 17.5%, ak vyann 26.9%. FAO te rapòte enflasyon manje 35.1% an septanm 2025. Nan yon evalyasyon sekirite alimantè ki te kouvri mwa mas rive jen 2026, 5.83 milyon moun, oswa 52% popilasyon ki te analize a, te nan nivo kriz oswa pi mal, ladan yo anviwon 1.9 milyon ki te nan nivo grav ki vin apre a. Depans manje te touche anviwon 60% fanmi nan sit deplasman, 81% fanmi k ap resevwa moun, ak 71% fanmi deplase ki pa nan sit yo. Ensekirite, wout bloke, pri gaz, transpò, sezon ak depandans sou enpòtasyon ka fè depans manje chanje vit. Yon panyen minimòm depans imanitè ka ede planifye pwogram, men se pa yon bidjè jeneral pou tout fanmi. Transpò fèt anjeneral ak sèvis prive oswa enfòmèl tankou tap-tap, moto-taksi, minibis ak twa wou. Ministè Travo Piblik, Transpò ak Kominikasyon, oswa MTPTC, responsab sektè a, men kantite lajan yon moun peye depann de trajè a, lè li vwayaje, kondisyon sekirite, distans li mache ak nenpòt detou li fè pou sekirite. Pri transpò yo te monte 16.0% an jiyè 2026, transpò chak jou 15.7%, epi gazolin ak dyezèl 15.6%. Bidjè a dwe anrejistre trajè regilye, lokasyon machin detanzantan ak lòt depans chanjman nan sekirite lakòz; fanmi ki gen ti revni ka redui kantite deplasman oswa mache. Depans sante ka gen ladan konsiltasyon, medikaman, tès laboratwa, swen lopital, swen matènite, ijans, transpò oswa referans. Ministè Sante Piblik ak Popilasyon an, MSPP, sipèvize sektè a, kote gen lopital ak sant piblik, etablisman prive pou pwofi, etablisman prive san bi likratif oswa ONG, etablisman melanje, famasi ak founisè tradisyonèl. An 2022, pati sèvis enstitisyonèl yo te 34.16% piblik, 29.79% prive pou pwofi, 17.28% prive san bi likratif, ak 18.77% melanje. Peman moun fè dirèkteman nan pòch yo te reprezante 43.53% depans aktyèl pou sante an 2021. Pri swen ak disponiblite sèvis yo diferan anpil selon enstitisyon an, epi swen gratis disponib sèlman nan kèk pwogram oswa sitiyasyon ijans, se pa atravè yon sèl tarif nasyonal. Pri sante yo te monte 13.3% an jiyè 2026. Depans edikasyon yo diferan selon se lekòl piblik oswa prive. Ministè Edikasyon Nasyonal ak Fòmasyon Pwofesyonèl la, MENFP, okipe lekòl piblik École Fondamentale, lekòl nasyonal ak lise. Nan premye ak dezyèm sik École Fondamentale piblik yo, paran yo jeneralman pa peye frè lekòl dapre politik ki site a, pandan leta bay 400 HTG pou chak elèv; pou twazyèm sik la ak edikasyon segondè piblik, alokasyon yo site a se 1,500 HTG pou chak elèv. Plis pase 80% lekòl yo prive, kidonk anpil fanmi mete enskripsyon, ekolaj, inifòm, liv, materyèl lekòl, manje ak transpò nan bidjè yo tou. Pri edikasyon yo te monte 4.7% an jiyè 2026. Èd an lajan kach oswa twous lekòl UNICEF, MAST, MENFP oswa DGPC bay vize gwoup espesifik; se pa yon dwa tout moun genyen. Depans fanmi an ogmante lè gen plis moun nan kay la, timoun, maladi, bezwen swen, deplasman oswa fanmi k ap viv lakay. Fòk yo bay manje, lojman, lekòl, sante, swen, transpò ak kominikasyon kantite moun ki sèvi ak yo. Pa gen tarif nasyonal serye pou gad timoun oswa swen granmoun aje, kidonk fòk yo jwenn pri nan men founisè lokal yo. An 2025, UNICEF te rapòte transfè lajan bay 18,000 fanmi, avèk peman ki te pase nan mwayen tankou Digicel Mobile Money, Sogebank ak Le Levier; èd sa a ka ede peye lwaye, manje, lekòl oswa sante, men li pa kreye yon dwa jeneral pou resevwa benefis. Sèvis kominikasyon yo chita sitou sou telefòn mobil peye davans ak pakè Digicel ak Natcom. Men kèk egzanp Digicel: 300 MB pou 30 HTG pou yon jou, 7 GB pou 220 HTG pou twa jou, 12 GB pou 550 HTG pou sèt jou, ak 30 GB plis yon bonis 15 GB pou 2,400 HTG pou 30 jou. Yo te site yon pakè apèl san limit pou 30 jou a 2,100 HTG. Ajoute pri telefòn nan, rechaj, elektrisite oswa kouran ranplasman, ak reparasyon. Disponiblite ak pri yo varye selon founisè ak kote; pri kominikasyon yo te monte 2.2% an jiyè 2026, epi pa gen yon sèl pri nasyonal pou entènèt gwo debi. Lwazi se depans moun ka chwazi fè, epi souvan yo redui l apre manje, lojman, sante ak edikasyon lè pri yo monte. Founisè endividyèl yo fikse pri pou sinema, espò, aktivite kiltirèl, evènman ak restoran. Kategori lwazi a te monte 11.4% an jiyè 2026, pandan restoran yo te monte 22.9%. Sèvi ak twa fason pou planifye: depans esansyèl, yon mwa nòmal pou fanmi an, ak yon mwa kote gen chòk. Liy fiks oswa regilye ka gen ladan lwaye, peman lekòl ak kominikasyon debaz; liy varyab yo ka gen ladan manje, dlo, enèji, transpò ak sante; depans yon sèl fwa yo ka gen ladan enskripsyon, inifòm, reparasyon, demenajman, depo garanti ak aparèy. Mete yon rezèv pou enflasyon, maladi, deplasman, chanjman trajè akoz sekirite ak entèripsyon sèvis. Bank yo ka sèvi kòm mwayen peman oswa distribisyon lajan, men sèvis bankè yo pa nan apèsi sa a sou depans; dèt ak taks se sijè apa.