שפּראַך אין דײַטשלאַנד

סטאַנדאַרד־דײַטש דינט אין דײַטשלאַנד ווי אַ געמיינזאַמע שפּראַך אין שול, אַדמיניסטראַציע, מעדיע און איבעררעגיאָנאַלער קאָמוניקאַציע. אין טאָג־טעגלעכן לשון רופֿט מען עס אָפֿט „הויך־דײַטש“. אין טאָג־טעגלעכן לעבן רעדן אַ סך מענטשן מיט רעגיאָנאַלער אויסשפּראַך אָדער דיאַלעקטן. דערצו געהערן, למשל, באַיִרישע, אַלעמאַנישע, פֿראַנקישע, זאַקסישע, נידערדײַטשישע און רײַנישע פֿאָרמען מיט אַ סך אָרטיקע חילוקים. דײַטשלאַנד באַשיצט היסטאָריש געוואַקסענע רעגיאָנאַלע און מינדערהייט־שפּראַכן. דערצו געהערן צווישן אַנדערן דעניש, פֿריזיש, סאָרביש, ראָמאַני און נידערדײַטשיש אין זייערע באַזונדערע קאָנטעקסטן. די דײַטשישע צייכן־שפּראַך איז אַ זעלבסטשטענדיקע וויזועלע שפּראַך מיט אייגענער גראַמאַטיק. זי איז נישט פּשוט גערעדט דײַטש וואָס מען ווײַזט מיט די הענט. מיגראַציע און אינטערנאַציאָנאַלע פֿאַרבינדונגען ברענגען אַ סך ווײַטערדיקע שפּראַכן אין משפּחות, שולן, פֿירמעס און שכנות. מערשפּראַכיקייט קען באַרײַכערן קאָמוניקאַציע, לערנען און קולטורעלן אויסטויש. גערעדט און געשריבן דײַטש זענען אָפֿט אַנדערש. אין פֿאָרמעלע בריוו דערוואַרט מען גאַנצע, העפֿלעכע פֿאָרמולירונגען, בעת שמועסן און מעלדונגען זענען געוויינטלעך מער אומפֿאָרמעל. אָנרעדע־פֿאָרמען האָבן אַ געזעלשאַפֿטלעכע באַדײַטונג. „איר“ שאַפֿט געוויינטלעך אַ העפֿלעכע דיסטאַנץ, „דו“ ווײַזט מער באַקאַנטשאַפֿט אָדער אַן אומפֿאָרמעלן סביבה; אָבער מינהגים בײַטן זיך לויט דער גרופּע. דײַטש־לערנען נעמט אַרײַן הערן, רעדן, לייענען און שרײַבן. רעגולערע באַניץ אין טאָג־טעגלעכן לעבן איז בדרך־כּלל וויכטיקער ווי גראַמאַטיק אָן קיין פֿעלערן פֿון אָנהייב אָן. קלאָרע שפּראַך מאַכט באַטייליקונג גרינגער. קורצע זאַצן, דערקלערטע פֿאַכווערטער, איבערזעצונגען, אונטערקעפּלעך און איבערזעצונג אין צייכן־שפּראַך קענען פֿאַרקלענערן פֿאַרשידענע שטערונגען.