Umqashi angasebenza ngenkampani, isiphathimandla sikahulumeni, usonkontileka noma enye inhlangano. Umenzeli, umphathi noma induna nayo ingenza imisebenzi yomqashi lapho ilawula abasebenzi. Abaqashi abasemkhakheni ohlelekile ngokuvamile badinga ukubhaliswa okufanele kwenkampani noma kwebhizinisi nokuhambisana nomthetho wezabasebenzi. Isitifiketi Sokuhambisana Nemithetho Yezabasebenzi sidinga Ilayisensi Yokuhweba esebenzayo, Umshwalense Wesinxephezelo Sabasebenzi nesitifiketi sokuhambisana ne-ENPF. I-Business Eswatini, iBusiness Federation of Eswatini nezinhlangano zemikhakha zingamela izintshisekelo zabaqashi, kanti iBhodi Elilulekayo Lezabasebenzi lihlanganisa uhulumeni, abaqashi nabasebenzi. Abaqashi kufanele banikeze imininingwane ebhaliwe yomsebenzi kungakapheli amasonto ayisithupha kuqalile ukuqashwa. Le mininingwane ihlanganisa iholo nendlela elibalwa ngayo, izikhathi zokukhokha, amahora okusebenza, imisebenzi, isikhathi sokuhlolwa, amaholide onyaka nawomphakathi, ukugula, ikhefu lokubeletha, isaziso namalungiselelo empesheni. Abaqashi ngokuvamile banikeza isiliphu somholo lapho bekhokha, ngaphandle kwabasebenzi basemakhaya, futhi bagcina amarekhodi nezincwadi zokuqashwa okungenani iminyaka emithathu. Imiyalo yamaholo yomkhakha ngaphansi koMthetho Wamaholo isebenza emikhakheni efana nezolimo, ezokwakha, izimayini, ezokukhiqiza, ezokuphepha, ukuhweba ngezitolo nangesamba, izikole, izikole zasenkulisa nezindawo zokunakekela izingane emini, umsebenzi wasemakhaya, izinkonzo zomngcwabo nokubolekisa ngemali encane. UMyalelo osebenzayo ungabeka amaholo aphansi, amahora okusebenza, isikhathi sokuhlolwa, ikhefu, ukugula, isaziso, inkululeko yokujoyina inyunyana, izinqubo zezikhalazo nezimfuneko zokuvikeleka komphakathi. Abaqashi badonsa intela yabasebenzi bese bethumela iMbuyiselo Yokudonselwa Kwanyanga Zonke ye-PAYE, inkokhelo nobufakazi eNkonzweni Yentela yaseSwatini ngosuku lwesikhombisa lwekhalenda lwenyanga elandelayo. Abaqashi ngokuvamile babhalisa ne-ENPF; ngo-2026 umkhawulo weholo ngu-E4,300 ngenyanga kanti umnikelo omkhulu obekwe ngumthetho ngu-E430 ngomsebenzi ngamunye, uhlukaniswe ngokulinganayo phakathi komqashi nomsebenzi ngo-E215 ngamunye. Abaqashi basekhaya okwamanje bakhululiwe ekubhaliseni ne-ENPF, kuyilapho izakhamuzi zaseSwatini nabangewona izakhamuzi abaqashwe njalo bengaba ngaphansi kohlelo lweminikelo ngokwemithetho esebenzayo. UMthetho Wezempilo Nokuphepha Emsebenzini udinga izinyathelo zokuvikela ukuphepha emsebenzini, okuhlanganisa isitatimende sezempilo nokuphepha, inqubomgomo, amakomidi okuphepha lapho kufanele, nokubika izingozi noma izifo ezibangelwa umsebenzi. Abahloli Bezempilo Nokuphepha Emsebenzini benza ukuhlola okuvamile, okusekelwe ezikhalweni nokukhethekile, futhi bahlola izinto ezinjengamabhoyila, izitsha ezinomfutho, imishini yokuphakamisa namakheshi. Bangakhipha Izimvume Zefekthri, Izaziso Zokuthuthukisa Nezaziso Zokunqabela. Ngaphansi koMthetho Wesinxephezelo Sabasebenzi, abaqashi banesibopho sokulimala noma sokufa okuhlobene nomsebenzi futhi badinga umshwalense oyimpoqo. Inqubomgomo Kazwelonke Yezempilo Nokuphepha Emsebenzini ka-2023 nayo ibhekana nomsebenzi ongahlelekile, lapho ukuphoqelelwa komthetho nokuvikeleka kusalinganiselwe. Abaqashi kufanele bashicilele izikhala ngoMnyango Wezinkonzo Zokuqashwa Kazwelonke nangoHlelo Lolwazi Ngemakethe Yezabasebenzi lapho kufanele. Umqashi ofuna abafundi abafundela umsebenzi emsebenzini oqokiwe ufaka isicelo ngoPhiko Lokuqeqeshwa Kwezimboni Nokufundela Umsebenzi futhi udinga isipiliyoni esifanele embonini, ochwepheshe bomsebenzi abanekhono, ukuqondisa, ukweluleka neziqu ezifanele. Abaqashi bangasungula iKomidi Labasebenzi uma benabasebenzi okungenani abangu-25, ngaphandle kwabasebenzi abaqashwe ngezikhathi ezithile, kube nokumelwa okulinganayo komqashi nokwabasebenzi ngaphansi komthethosisekelo obhaliwe. Ukuqashelwa kwenyunyana enamalungu angaphezu kwengxenye yabamele ukuxoxisana kuyadingeka; ukuqashelwa ngaphansi kwalowo mkhawulo kusemandleni omqashi. Umqashi kufanele ngokuvamile aqale ngokusingatha isikhalazo ngaphakathi. UMnyango Wezabasebenzi ungenelela, kanti iKhomishana Yokubuyisana, Ukulamula Nokwahlulela inikeza ukuvimbela izingxabano, ukubuyisana, ukulamula nokwahlulela ngaphansi kwesigaba 62 soMthetho Wobudlelwano Bezimboni. Izindaba ezingaxazululekanga zingadlulela eNkantolo Yezimboni naseNkantolo Yokudlulisa Amacala Yezimboni. Ukuncishiswa kwabasebenzi, ukubamisa emsebenzini noma ukunciphisa amahora okusebenza kudinga ukubhaliswa ePhikweni Lobudlelwano Bezimboni nokubonisana ngeKomidi Labasebenzi, inyunyana eqashelwayo noma inqubo yokuhlanganyela esebenzayo. Amarekhodi okubonisana nezinqumo zomsebenzi ezilandelayo asekela ukuhambisana nomthetho. Ukuqashwa eSwatini kuhlanganisa izinhlelo ezisemthethweni nezingekho emthethweni. Ucwaningo Oludidiyelwe Lwamandla Abasebenzi luka-2023 lwabala abantu abangu-260,356 abaqashiwe: u-47.6% emkhakheni ohlelekile, u-46.3% emkhakheni ongahlelekile no-6.0% emakhaya. Kubantu abangu-146,293 ababeqashwe ngokungahlelekile, u-82.5% wayesebenza emabhizinisini omkhakha ongahlelekile, u-6.8% emabhizinisini asemkhakheni ohlelekile no-10.7% emakhaya. Lokhu kwenza ukubhaliswa okusemthethweni, ukuqondisa ukuphepha nokuvikeleka komphakathi kube okubalulekile ekuthobeleni komqashi, kuyilapho ukufinyelela okusebenzayo kulezo zinhlelo kusalingani.
Umqashi eSwatini
Umqashi eSwatini ngumuntu, inkampani, isiphathimandla sikahulumeni noma elinye ibhizinisi elenza izinkontileka zokuqashwa futhi liqondise umsebenzi. Indima ihlanganisa ukuqasha, imigomo ebhaliwe yomsebenzi, amaholo, intela nokuvikeleka komphakathi, ukuphepha emsebenzini, ukumelwa kwabasebenzi nokusingatha izingxabano. Abaqashi abasemkhakheni ohlelekile basebenzisana nezinhlangano ezifana noMnyango Wezabasebenzi, iNkonzo Yentela yaseSwatini, i-ENPF ne-CMAC, kuyilapho umsebenzi ongahlelekile usasakazeke kakhulu.
Tip
Bheka indima yomqashi eSwatini njengomthwalo ohlanganisa ukusebenza kwebhizinisi, ukuthobela umthetho nokulawula ubungozi. Lungisa amarekhodi omsebenzi abhaliwe, izinqubo zentela nokuvikeleka komphakathi, izilawuli zokuphepha emsebenzini nendlela yokusingatha izingxabano ngaphambi kokuba kuvele izinkinga. Izinhlelo ezingahlelekile zingabonakala zilula, kodwa zishiya izikhala ezinkulu kumarekhodi, ekuvikelekeni nasekuphoqeleleni umthetho.

