Chilepa wiñaypaq kamachiq institucionkuna (Estado de Chile) sutichasqa llaqtap wiñaypaq pública organización-ninmi. Kunan kamachiq gobiernoqa chay organizaciónpa huknin rakinta pusam, ichaqa Estadoqa elección ruwakuyllawan mana tikraq institucionkunatapas hap'in. Chileqa hukllachasqa Estado-mi. Kayqa ninmi, nacional kamachikkuna hinaspa chawpi Estado-pa kamachiynin tukuy llaqtapi ruran, ichaqa regional institucionkuna, provincia-pa administración-nin hinaspa municipalidadkuna responsabilidades nisqakunata ruwanku. Ejecutivo ramaqa nacional política nisqakunata Presidente, ministeriokuna hinaspa servicios públicos nisqakuna rayku kamachin. Kay cuerpokunaqa educación, salud, infraestructura, seguridad, apoyo social, hinaspa ambiente-pa administración-nin hina chakikunapi llamk'anku. Legislativo ramaqa llaqtap kamachiykunamanta hatun tantanakuy (Congreso Nacional) sutiyuqmi. Payqa kamachikkunata rimanakuspa aprobam, gasto público nisqata qhawarin, hinaspa gobierno-pa ruwasqankunamanta allin chaniyoq aspectokunata supervisam. Judicial ramaqa tribunalkunawan ch'aqwaykunata allichan hinaspa kamachita ruran. Paypa sapaq ruwananqa kamachiypa allin kayninta hark'an hinaspa política kamachiqkunata mana sapallankupi ordinario legal casos nisqakunata churanankupaq amachan. Suyukunaqa territorio-pa wiñariyninta hinaspa inversión pública nisqata organizanankupaq yanapanku. Municipalidadkuna, alcaldekuna hinaspa municipal councilkuna pusasqa, achka local servicios, comunidadpa programankuna, permisokuna, hinaspa vecindadpa asuntos-ninkunapa asuylla autoridad pública-ninku. Pública cuerpokunaqa kamachiywan qusqan poderpa ukhullapim ruwananku. Qhawariq institucionkuna, transparencia nisqapa mecanísmokuna, administraciónpa procedimientos-nin, hinaspa tribunalkunaqa decisiónkunata hinaspa gasto públicota establecido canales nisqakunawan qhawarinankupaq utaq ch'iqinankupaq atichinku. Residente-kunapaq, Estado-wan rimanakuyqa aswanta huk específico necesitadwan, solicitudwan utaq mañakuywan qallarin. Allin resultadoqa aswanta responsable cuerpota tarisqawan, documentado requisitokunata hunt'asqawan, entrega-pa prueban waqaychasqawan, hinaspa allin revisión utaq queja proceso nisqata rurasqawanmi tupun.
Estado Chilepi
Chilepi Estadoqa llaqtata kamachiq, kamachikkunata churachiq, runakunaman servicios públicos nisqakunata qukuq, hinaspa derechokunata harkaq wiñaypaq institucionkunamanta ruwasqa sistema. Chaymanqa suyup hatun kamachiqkuna, Congreso, justiciamanta tribunalkuna, qhawariq institucionkuna, regional institucionkuna, hinaspa municipalidadkuna yaykun. Estadoqa presidente, ministro, alcalde utaq política nisqa mayoría tikrakaptinpas kachkanraq.
Tip
Chilepi Estadoqa huk sapalla oficinachu, aswanqa sapaq llamk'ayniyuq institucionkunapa red-ninmi. Huk trámite qallariytapaq, responsable pública cuerpota hinaspa munasqayki exacto resultado-ta ñawpaqta riqsiy. Formulariokunapa, yanapaq documentokunapa, mensajekunapa hinaspa entrega recibokunapa copianinkunata asunto tukukunankama waqaychay.

