Chilepi yachay ñanqa wawakunapa ñawpaq yachachiy (educación parvularia) nisqawan qallarin, chaymanta tukuy yachachiy (educación básica) hinaspa chawpi yachachiy (educación media) qatin. Ñawpaq yachachiyqa wiñayta, wakichikuyta yanapan; qhipa p'unchawkunaqa tukuy yachayta hinaspa huk ñiqi yachaykunata qun. Tukuy yachachiyqa ñawiy, qillqay, yupay, yachaykuna, runakunawan kawsay, sumaq ruraykuna, hinaspa cuerpopa wiñaynin hina kallpachakunata wiñachin. Chaymanta wawakuna chawpi yachachiyta qatin, chayqa chawpi secundaria yachachiy (enseñanza media) sutipaswan riqsisqa. Chawpi yachachiyqa umalliq yachay ñan (humanístico-científica) utaq llamk'aypaq yachachiy ñan (técnico-profesional) puriyta atichin. Ñawpaq ñanqa hatun yachayman wakichiyta aswan qhawarin; iskay ñanqa tukuy yachayta huk llamk'ay ñiqi yachaywan kuskachan. Yachay wasikunaqa público kamachisqa, Estado qollqichasqa privado, utaq privado qullqichasqa kanman. Escuela, colegio, liceo nisqakunaqa sapallanqa yachay wasipa kamachisqanta, qullqiyninta, utaq yachachiy ñanta mana sut'inchankuchu. Castillanoqa clasekunapa hatun rimayninmi. Yachay wasikunaqa hawa llaqtakunapa rimayninkunata, intercultural yachachiyta, hinaspa indígena rimaykunawan utaq local ayllukunawan tupaq yanapakuyninta quykuman. Yachay wataqa clasekunata, tupuykunata, willakuy qillqakunata, hinaspa ayllukunawan rimanakuyta hukllachin. Yachay wasi qillqakunawan hinaspa tantanakuykunawanmi yaykuy, ñawpaq puriy, kawsay, hinaspa yanapakuypa munaynin qhawarisqa kan. Wawakunaqa discapacidad, yachaypi hukniray, rimay, kawsay, puriy atiynin, utaq sasachakusqa ayllu kawsayrayku aswan yanapakuyman necesitayta atinku. Yanapakuypa rikch'aynin hinaspa atiyninqa yachay wasi chawpipi hukniraymi, chayrayku ayllukunaqa sut'i tapuykunata ruwakunanku. Yaykuchiy ruraykuna hinaspa kachkanayuq yachay wasiqa yachay wasipa rikch'ayninman hinaspa chaskiy ñanman hina hukniray kanman. Ayllukunaqa oficial kamachiykunata qatinku, qillqakunata wakichinku, hinaspa wawa huk llaqtapi ñawpaq yachakusqa kaptinqa yachay wasiman kikin chayakuspa tapukunku.
Yachaywasi Chilepi
Chilepi yachaywasiqa wawakunapa qallariy yachachiyninman, educación básica nisqaman, hinaspa educación media nisqaman rakisqa. Ayllukunaqa público, Estado qollqichasqa privado, hinaspa privado yachay wasikunawan tinkunku; kaykunataqa yachay wasi (escuela), hatun yachay wasi (colegio) utaq secundaria yachay wasi (liceo) sutiyuqta nispa riqsinku. Yachay wasi akllanapaqqa wawa imayna yachay pachapi kachkan, yachayninpa munaynin, maypi kasqan, yachachiy ñan, hinaspa hayk'a yanapakuynin qhawarina.
Tip
Chilepi yachaywasiwanqa ñawpaqta wawa imayna yachay pachapi kasqanta hinaspa tukuchisqa yachayninkunata riqsiy. Ñawpaq yachay wasikunapa qillqankunata huñuy. Yachay wasikunata puriy pacha, yachay ambiente, yanapakuy, rimanakuy, hinaspa chawpi yachay ñanman hina tupachiy, mana sutillawan. Yaykuchiy hinaspa kamachiykunapa qillqasqa copiakunata waqaychay.