ប្រពៃណីនៅកម្ពុជា

ប្រពៃណីកម្ពុជាជាមរតកវប្បធម៌រស់នៅ មិនមែនជាប្រព័ន្ធជាតិឯកសណ្ឋានតែមួយទេ។ ការអនុវត្តរបស់ខ្មែរត្រូវបានចែករំលែកទូទាំងប្រទេស ប៉ុន្តែភាសា សហគមន៍ ទេសភាព និងប្រវត្តិសាស្ត្រមូលដ្ឋានធ្វើឱ្យមានការបង្ហាញខុសៗគ្នា។ ការបន្តប្រចាំថ្ងៃភាគច្រើនកើតឡើងក្រៅប្រព័ន្ធផ្លូវការ តាមគ្រួសារ ភូមិ វត្ត អ្នកចាស់ទុំ អ្នកថែរក្សាវប្បធម៌ និងទំនាក់ទំនងរវាងគ្រូនិងសិស្ស។ ការថែរក្សាផ្លូវការត្រូវបានបង្កើតឡើងតាមរយៈក្រសួងវប្បធម៌និងវិចិត្រសិល្បៈ នាយកដ្ឋានវប្បធម៌និងសិល្បៈសម្តែងរបស់ក្រសួង មន្ទីរវប្បធម៌និងវិចិត្រសិល្បៈរាជធានី-ខេត្តទាំង ២៥ សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈ អាជ្ញាធរខេត្ត និងអង្គការសហគមន៍។ ស្ថាប័នទាំងនេះចងក្រងឯកសារអំពីការអនុវត្ត រក្សាបញ្ជីសារពើភណ្ឌ គាំទ្រការបណ្តុះបណ្តាលនិងសិក្ខាសាលា ធ្វើការជាមួយអ្នកថែរក្សាវប្បធម៌ និងរាយការណ៍ពីការថែរក្សា។ ការទទួលស្គាល់តាមរយៈ UNESCO ឬកម្មវិធីរដ្ឋគាំទ្រការអភិរក្ស ប៉ុន្តែមិនបង្កើតសិទ្ធិបុគ្គលក្នុងការចូលរួម ទទួលមូលនិធិ ឬទាមទារឱ្យមានការសម្តែងទេ។ វដ្តប្រចាំឆ្នាំរួមមានបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ ដែលជាទូទៅហៅថាមហាសង្ក្រាន្ត ហើយជាធម្មតាមានរយៈពេលបីថ្ងៃ ប្រហែលថ្ងៃទី ១៣ ដល់ ១៥ ខែមេសា។ គ្រួសារសម្អាតផ្ទះ ស្លៀកពាក់ថ្មី ទៅសួរសុខទុក្ខសាច់ញាតិ ចូលរួមល្បែង តន្ត្រី និងរបាំ ហើយចូលរួមពិធីនៅវត្តឬសហគមន៍។ បុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌរំលឹកដល់បុព្វបុរសនិងសាច់ញាតិដែលបានទទួលមរណភាព; កាលបរិច្ឆេទផ្លាស់ប្តូរតាមប្រតិទិនចន្ទគតិ។ បុណ្យអុំទូក បុណ្យទឹកនិងព្រះចន្ទ ជាទូទៅប្រារព្ធនៅខែវិច្ឆិកា ជុំវិញការប្រែទិសលំហូរទឹកទន្លេសាប និងមានការប្រណាំងទូក។ អកអំបុកពាក់ព័ន្ធនឹងពិធីព្រះចន្ទនិងអំបុក។ ការអនុវត្តកសិកម្ម ភូមិ និងការគោរពវិញ្ញាណការពារមូលដ្ឋាន មានប្រតិទិនផ្ទាល់ខ្លួន និងអាចខុសគ្នារវាងសហគមន៍។ ប្រពៃណីគ្រួសារ និងវដ្តជីវិតរួមមានពិធីមង្គលការខ្មែរប្រពៃណី។ ពិធីអាចមានផ្ទះកូនក្រមុំ ក្បួនដង្ហែរបស់កូនកំលោះ ការប្តេជ្ញារបស់គ្រួសារនិងឪពុកម្តាយ សហគមន៍ភូមិទូលំទូលាយ សម្លៀកបំពាក់ស្បៃ ស្លាម្លូ ពិធីកាត់សក់ជានិមិត្តរូបដើម្បីបន្សុទ្ធ ពិធីផ្កាម្លូ និងពិធីសុំសិរីសួស្តីពពិល។ គ្រួសារកែសម្រួលលំដាប់ ទំហំ និងអ្នកផ្តល់សេវា ហើយមិនមានលំដាប់ពិធីតែមួយទូទាំងប្រទេស តម្រូវការចូលរួម ឬកម្រៃថេរដែលបានកត់ត្រាទេ។ ដូច្នេះចំណាយមង្គលការខុសគ្នាតាមទីតាំង ចំនួនភ្ញៀវ សម្លៀកបំពាក់ អាហារ តន្ត្រី អ្នកជំនាញពិធី និងជម្រើសគ្រួសារ។ ប្រពៃណីមរណភាពនិងបុព្វបុរសជាប់ទាក់ទងនឹងបរិបទព្រះពុទ្ធសាសនា និងសាសនាផ្សេងទៀត; គោលលទ្ធិសាសនាជាផ្នែកនៃសាសនា ខណៈទំនៀមគ្រួសារនិងសហគមន៍ជុំវិញព្រឹត្តិការណ៍ជាប្រពៃណីរស់នៅ។ ប្រពៃណីសម្លៀកបំពាក់ និងវត្ថុធាតុរួមមានក្រម៉ា ដែលជាក្រណាត់កប្បាសឬសូត្ររាងចតុកោណមានលំនាំការ៉េ។ មនុស្សប្រើវាជាកន្សែងក សម្ភារៈចងចង្កេះ ភួយ ក្រណាត់រុំក្បាល សំពត់ ក្រណាត់តុបតែង អង្រឹងកុមារ និងក្រណាត់សម្រាប់ពិធី ការរៀបចំម្ហូប ឬការថែទាំ។ ជាប្រពៃណី ស្ត្រីបានចូលរួមយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការតម្បាញ ខណៈបុរសអាចផ្គត់ផ្គង់កប្បាស ថ្នាំជ្រលក់ និងសម្ភារៈតម្បាញ ទោះតួនាទីខុសគ្នាក៏ដោយ។ ស្បៃ និងសម្លៀកបំពាក់របាំបុរាណឬមង្គលការមានគោលបំណងពិធីជាក់លាក់ជាង។ ប្រពៃណីវាយនភណ្ឌនិងសិប្បកម្មកម្ពុជាក៏រួមមានសូត្រហូលនិងផាមួង ការងារប្រាក់ ការឆ្លាក់ថ្មនិងឈើ គំនូរលើម្រ័ក្សណ៍ខ្មុក គ្រឿងស្មូន សេរ៉ាមិច កន្ត្រក និងស្ពាន់។ កំពង់ឆ្នាំងពាក់ព័ន្ធនឹងគ្រឿងស្មូន ខណៈប្រពៃណីសូត្រនិងការបណ្តុះបណ្តាលមានឯកសារនៅតំបន់ដូចជា កណ្តាល និងសៀមរាប។ តម្លៃនិងលទ្ធភាពទិញអាស្រ័យលើជាង សម្ភារៈ គុណភាព ទីតាំង និងបណ្តាញពាណិជ្ជកម្ម។ ប្រពៃណីសម្តែងរួមមានចាប៉ីដងវែង ដែលជាទម្រង់ច្រៀងអមដោយឧបករណ៍ខ្សែ មានប្រើសម្រាប់អប់រំ អធិប្បាយសង្គម កំប្លែងកំប្លែងចំអក កំណាព្យ រឿងនិទាន និងរឿងព្រះពុទ្ធសាសនា។ របាំព្រះរាជទ្រព្យរួមបញ្ចូលនិមិត្តសញ្ញាភ្ជាប់នឹងរាជវង្ស កាយវិការដៃ ប្រភេទតួអង្គដូចជា នាង នាយរោង យក្ស និងស្វា វង់តន្ត្រី និងក្រុមចម្រៀងស្ត្រី។ ស្បែកធំប្រើតួអង្គស្បែកធំៗសម្រាប់ល្ខោនស្រមោល ការសម្តែងក្រៅផ្ទះពេលយប់ រឿងរាមកេរ្តិ៍ តន្ត្រីករ និងអ្នកនិទាន។ ល្ខោនខោលវត្តស្វាយអណ្តែតជាប្រពៃណីល្ខោនពាក់ម៉ាស់សម្រាប់បុរស ដែលភ្ជាប់នឹងសហគមន៍មេគង្គក្បែរភ្នំពេញ និងបរិបទវត្តព្រះពុទ្ធសាសនា។ ពិធីទាញព្រ័ត្រភ្ជាប់អ្នកចាស់ទុំក្នុងភូមិនិងយុវជននឹងវដ្តកសិកម្ម ភាពរុងរឿង និងសាមគ្គីភាព។ គុនល្បុក្កតោរួមបញ្ចូលជំនាញក្បាច់គុន វិន័យ ការការពារខ្លួន អហិង្សា ពិធី និងការសម្តែងក្នុងពិធីបុណ្យ ក្រោមការបង្រៀនក្រមសីលធម៌ពីគ្រូ។ ការចូលរួមជាសាធារណៈអាស្រ័យលើព្រឹត្តិការណ៍ សហគមន៍ និងអ្នកផ្តល់សេវា ខណៈវគ្គរៀននិងការសម្តែងអាចមានកាលវិភាគនិងកម្រៃផ្ទាល់ខ្លួន។ ប្រពៃណីតាមតំបន់មិនអាចជំនួសគ្នាបានទេ។ សហគមន៍ភ្នំពេញនិងមេគង្គពាក់ព័ន្ធនឹងល្ខោនខោលវត្តស្វាយអណ្តែត; មានភស្តុតាងពីអ្នកសម្តែងចាប៉ីនៅកំពត; សៀមរាបមានប្រពៃណីសូត្រនិងសកម្មភាពបណ្តុះបណ្តាល; កំពង់ឆ្នាំងល្បីខាងគ្រឿងស្មូន; ហើយសហគមន៍ទន្លេសាបថែរក្សាការអនុវត្តរស់នៅលើទឹកនិងផ្សេងទៀត។ រតនគិរីនិងមណ្ឌលគិរីទាមទារការយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះបញ្ជីសារពើភណ្ឌនិងការបណ្តុះបណ្តាលដែលផ្អែកលើសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិច។ ដូច្នេះការបកស្រាយក្នុងមូលដ្ឋានគួរផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយសហគមន៍ អាជ្ញាធរវប្បធម៌ខេត្ត វត្ត គ្រូ ឬអ្នកផ្តល់ការបណ្តុះបណ្តាលពាក់ព័ន្ធ ជាជាងយកទៅប្រើពីខេត្តផ្សេង។ ប្រពៃណីកម្ពុជាត្រូវបានប៉ះពាល់ដោយការបាត់បង់អ្នកថែរក្សានិងការផ្អាកការបន្តក្នុងសម័យខ្មែរក្រហមនៅទសវត្សរ៍ ១៩៧០ បន្ទាប់មកមានការខិតខំស្តារឡើងវិញក្រោយឆ្នាំ ១៩៧៩។ នគរូបនីយកម្ម ការផ្លាស់ទីលំនៅពីជនបទទៅទីក្រុង ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយទំនើប កង្វះមូលនិធិនិងទីកន្លែងសម្តែង ការធ្វើឱ្យប្រពៃណីក្លាយជាទស្សនីយភាពសាមញ្ញសម្រាប់ទេសចរណ៍ និងគ្រូចាស់ជរា នៅតែបង្កសម្ពាធ។ សហគមន៍និងស្ថាប័នឆ្លើយតបតាមរយៈបញ្ជីសារពើភណ្ឌ ការចងក្រងឯកសារ សាលារៀន សិក្ខាសាលា ការថតឌីជីថល ក្រុមវិជ្ជាជីវៈ និងកម្មវិធីទទួលស្គាល់ដូចជា បេតិកភណ្ឌរស់របស់មនុស្សជាតិ។ ការចូលរួមជាទូទៅអាស្រ័យលើលទ្ធភាពចូលតាមគ្រួសារ ភូមិ វត្ត ព្រឹត្តិការណ៍សាធារណៈ ឬគ្រូ; មិនមានសេវាសាធារណៈតែមួយសម្រាប់ប្រពៃណីទាំងអស់ទេ ហើយសិទ្ធិសម្តែង ឬសិទ្ធិអ្នកនិពន្ធអាចត្រូវការការបញ្ជាក់ដាច់ដោយឡែក។