រដ្ឋនៅកម្ពុជា

លំដាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញរបស់កម្ពុជាបែងចែកអំណាចសាធារណៈរវាងនីតិបញ្ញត្តិ នីតិប្រតិបត្តិ និងតុលាការ។ ភាសាខ្មែរជាភាសាផ្លូវការ។ ក្របខណ្ឌនយោបាយបច្ចុប្បន្នជានីតិកាលទី ៧ ដែលបង្កើតឡើងបន្ទាប់ពីការបោះឆ្នោតទូទៅឆ្នាំ ២០២៣ ដឹកនាំដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត និងភ្ជាប់ជាមួយយុទ្ធសាស្ត្របញ្ចកោណ ដំណាក់កាលទី ១។ ព្រះមហាក្សត្រតំណាងឱ្យរដ្ឋក្នុងនាមជាប្រមុខរដ្ឋ និងគ្រងរាជ្យដោយមិនគ្រប់គ្រង។ រាជរដ្ឋាភិបាល ដែលហៅថាក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋមន្ត្រីផងដែរ ដឹកនាំរដ្ឋបាលប្រតិបត្តិក្រោមនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហើយរួមមានឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី ទេសរដ្ឋមន្ត្រី រដ្ឋមន្ត្រី និងរដ្ឋលេខាធិការ។ រដ្ឋសភាមានសមាជិកយ៉ាងតិច ១២០ រូប ដែលជ្រើសរើសតាមការបោះឆ្នោតសកលដោយផ្ទាល់សម្រាប់អាណត្តិប្រាំឆ្នាំ។ ព្រឹទ្ធសភាក៏ជាផ្នែកនៃនីតិបញ្ញត្តិដែរ៖ ចំនួនសមាជិកអាចមិនលើសពាក់កណ្តាលនៃរដ្ឋសភា ហើយបញ្ចូលគ្នានូវការតែងតាំងជាមួយការរៀបចំការបោះឆ្នោតដែលមានកម្រិត។ នីតិកាលទី ៥ របស់ព្រឹទ្ធសភាគ្របដណ្តប់ឆ្នាំ ២០២៤ ដល់ ២០៣០។ រដ្ឋសភាអនុម័តថវិកាជាតិ ព្រឹទ្ធសភាពិនិត្យ ហើយព្រះមហាក្សត្រប្រកាសឱ្យប្រើ។ តុលាការដាច់ដោយឡែកពីស្ថាប័នផ្សេងទៀតតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។ ក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញមានសមាជិកប្រាំបួនរូប បំពេញអាណត្តិប្រាំបួនឆ្នាំ ហើយផ្តល់សេចក្តីសម្រេចចុងក្រោយលើការបកស្រាយរដ្ឋធម្មនុញ្ញនិងច្បាប់ ការត្រួតពិនិត្យធម្មនុញ្ញភាព និងវិវាទការបោះឆ្នោត។ ឧត្តមក្រុមប្រឹក្សានៃអង្គចៅក្រមត្រួតពិនិត្យចៅក្រម និងប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌។ ដែនដីរួមមានរាជធានីភ្នំពេញ និងខេត្តចំនួន ២៤។ រដ្ឋបាលមូលដ្ឋានបន្តតាមក្រុង ឬខេត្ត ស្រុក ឬខណ្ឌ ឃុំ ឬសង្កាត់ និងភូមិ។ តួលេខយោងរបស់វិទ្យាស្ថានជាតិស្ថិតិរាយការណ៍ថាមានស្រុក ឬខណ្ឌ ១៩៣ ឃុំ ឬសង្កាត់ ១,៦២១ និងភូមិ ១៤,០៧៣ ប៉ុន្តែការផ្លាស់ប្តូររដ្ឋបាលមានន័យថា គួរផ្ទៀងផ្ទាត់តួលេខមូលដ្ឋានបច្ចុប្បន្នជាមួយអាជ្ញាធរទទួលខុសត្រូវ។ កម្ពុជាមិនប្រើគំរូសហព័ន្ធស្វ័យភាពដែលអាចប្រៀបធៀបនឹងរដ្ឋសហព័ន្ធទេ។ វិមជ្ឈការ និងវិសហមជ្ឈការដំណើរការតាមរដ្ឋបាលរាជធានី ខេត្ត ក្រុង ស្រុក ខណ្ឌ ឃុំ និងសង្កាត់ ដែលមានការណែនាំពីកណ្តាល ដោយក្រសួងមហាផ្ទៃសម្របសម្រួលរដ្ឋបាលមូលដ្ឋានគ្រប់កម្រិត។ ក្រសួងមហាផ្ទៃក៏គ្រប់គ្រងនគរបាលជាតិ ការចុះបញ្ជីគណបក្សនយោបាយ អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល និងសមាគម បណ្តឹង ពន្ធនាគារ អត្តសញ្ញាណបុគ្គល ការត្រួតពិនិត្យព្រំដែន សេវាពន្លត់អគ្គិភ័យនិងសង្គ្រោះ និងសុវត្ថិភាពចរាចរណ៍។ ការទទួលសេវាសាធារណៈជាទូទៅចាប់ផ្តើមពីអាជ្ញាធររាជធានី ឬខេត្តដែលទទួលខុសត្រូវ ការិយាល័យក្រុង ស្រុក ឬខណ្ឌ ឬអាជ្ញាធរឃុំ ឬសង្កាត់។ ការិយាល័យច្រកចេញចូលតែមួយបញ្ចូលសេវារដ្ឋបាលយ៉ាងតិច ១៤ នៅកន្លែងទទួលសេវាតែមួយ។ ប្រព័ន្ធបណ្តឹងឌីជីថលនិងមតិយោបល់ប្រជាពលរដ្ឋផ្តល់មធ្យោបាយបន្ថែម ប៉ុន្តែលទ្ធភាពប្រើប្រាស់ជាក់ស្តែងខុសគ្នាតាមតំបន់និងសេវា។ កម្រៃ និងរយៈពេលដំណើរការអាស្រ័យលើសេវា កម្រិតរដ្ឋបាល និងនីតិវិធីជាក់លាក់ មិនមែនលើអត្រាតែមួយទូទាំងប្រទេសទេ។ ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុដឹកនាំគោលនយោបាយថវិកា និងហិរញ្ញវត្ថុ។ កម្ពុជាប្រើច្បាប់ហិរញ្ញវត្ថុប្រចាំឆ្នាំ និងប្រព័ន្ធថវិកាដែលគ្របដណ្តប់ចំណូលរដ្ឋ ចំណាយ ព្រំដែនកំណត់ការខ្ចីបុល បំណុលសាធារណៈ និងថវិការបស់ក្រសួងនិងស្ថាប័នផ្សេងទៀត។ រដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិក៏មានថវិការដ្ឋបាលផ្ទាល់ខ្លួនបន្ថែមពីថវិការដ្ឋជាតិ។ ឯកសារសង្ខេបថវិកាឆ្នាំសារពើពន្ធ ២០២៥ និង ២០២៦ ផ្តល់ចំណុចយោងផ្លូវការ ខណៈឆ្នាំសារពើពន្ធនិងនីតិវិធីដែលអនុវត្តកំណត់ចំនួន និងពេលវេលាពាក់ព័ន្ធ។ អាជ្ញាធរសវនកម្មជាតិ ដែលបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ២០០១ និងចាប់ផ្តើមដំណើរការក្នុងឆ្នាំ ២០០២ ជាស្ថាប័នសវនកម្មកំពូលរបស់កម្ពុជា។ ស្ថាប័ននេះធ្វើសវនកម្មខាងក្រៅលើហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ និងរាយការណ៍ទៅរាជរដ្ឋាភិបាល រដ្ឋសភា ព្រឹទ្ធសភា និងសង្គមស៊ីវិល។ ការត្រួតពិនិត្យប្រឆាំងអំពើពុករលួយត្រូវបានបែងចែករវាងក្រុមប្រឹក្សាជាតិប្រឆាំងអំពើពុករលួយ ដែលកំណត់គោលនយោបាយនិងត្រួតពិនិត្យ និងអង្គភាពប្រឆាំងអំពើពុករលួយ ដែលទទួលបន្ទុកប្រតិបត្តិការ។ អង្គភាពប្រឆាំងអំពើពុករលួយធ្វើការទូទាំងប្រទេសលើការអប់រំ ការបង្ការ ការរាំងស្ទះ ការអនុវត្តច្បាប់ បណ្តឹងអំពើពុករលួយ និងសេចក្តីប្រកាសទ្រព្យសម្បត្តិនិងបំណុល។ គណៈកម្មការរដ្ឋសភាអាចសាកសួររដ្ឋមន្ត្រី និងធ្វើសវនាការ ហើយរដ្ឋធម្មនុញ្ញចែងអំពីញត្តិបន្ទោស។ ប្រជាពលរដ្ឋអាចដាក់បណ្តឹងទៅអាជ្ញាធរទទួលខុសត្រូវ ឬប្រើបណ្តាញរបស់ក្រសួងមហាផ្ទៃ និងអង្គភាពប្រឆាំងអំពើពុករលួយ។ បណ្តឹងធម្មនុញ្ញអនុវត្តតាមនីតិវិធីធម្មនុញ្ញជាក់លាក់ មិនមែនតាមនីតិវិធីផ្ទាល់ដែលគ្មានកម្រិតទេ។ ក្រសួងព័ត៌មានគ្រប់គ្រងព័ត៌មានរដ្ឋាភិបាលផ្លូវការ ការផ្សាយ និងកិច្ចការសោតទស្សន៍។ បណ្តាញព័ត៌មានសាធារណៈរួមមាន TVK, RNK និង AKP ព្រមទាំងមន្ទីរព័ត៌មាននៅភ្នំពេញ និងខេត្តទាំង ២៤។ អ្នកសារព័ត៌មានអាចត្រូវអនុវត្តនីតិវិធីកាតសារព័ត៌មាន ឬចុះបញ្ជីព្រឹត្តិការណ៍ អាស្រ័យលើសកម្មភាព។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញការពារសេរីភាពបញ្ចេញមតិ សារព័ត៌មាន និងការជួបប្រជុំ ក្រោមកម្រិតដែលច្បាប់កំណត់។ បណ្តាញព័ត៌មានរដ្ឋ និងឌីជីថលក៏គាំទ្រការឆ្លើយតបចំពោះព័ត៌មានមិនពិត និងការងារចំណេះដឹងអំពីប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយផងដែរ។ ច្បាប់នៃវិស័យសាធារណៈទាំងនេះជាផ្នែកនៃក្របខណ្ឌរដ្ឋ ខណៈសំណួរលម្អិតអំពីការបោះឆ្នោត វិវាទច្បាប់ស៊ីវិល និងការអភិវឌ្ឍន៍ប្រវត្តិសាស្ត្រត្រូវពិចារណាដាច់ដោយឡែក។ ការការពារជាតិជាការទទួលខុសត្រូវរបស់កងយោធពលខេមរភូមិន្ទ និងក្រសួងការពារជាតិ។ ក្រសួងមហាផ្ទៃ និងនគរបាលជាតិដោះស្រាយសន្តិសុខផ្ទៃក្នុង សណ្តាប់ធ្នាប់សាធារណៈ សន្តិសុខសង្គម ការត្រួតពិនិត្យព្រំដែន អាវុធនិងគ្រឿងផ្ទុះ ពន្ធនាគារ និងសេវាសង្គ្រោះ។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញកម្ពុជាចែងអំពីអព្យាក្រឹតភាពអចិន្ត្រៃយ៍ និងការមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធ ហើយប្រគល់ការទទួលខុសត្រូវលើឯករាជ្យភាព អធិបតេយ្យភាព បូរណភាពទឹកដី ច្បាប់ សណ្តាប់ធ្នាប់សាធារណៈ និងសន្តិសុខដល់រដ្ឋ។ ប្រជាពលរដ្ឋត្រូវគោរពរដ្ឋធម្មនុញ្ញ បំពេញកាតព្វកិច្ចការពារមាតុភូមិតាមច្បាប់ និងគោរពទ្រព្យសម្បត្តិសាធារណៈនិងឯកជនដែលកាន់កាប់ដោយស្របច្បាប់។ ច្បាប់បម្រើយោធា និងនីតិវិធីសន្តិសុខប្រតិបត្តិការត្រូវការព័ត៌មានឯកទេសបច្ចុប្បន្ន ហើយមិនគួរសន្និដ្ឋានពីរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋទូទៅឡើយ។