Sheria ya Kazi Burundi

Kanuni ya Kazi hudhibiti mahusiano kati ya wafanyakazi na waajiri, wakiwemo wanafunzi wa uanagenzi na wanafunzi wa mafunzo kwa vitendo. Inahitaji uchaguzi huru wa kazi, inapiga marufuku kazi ya kulazimishwa na inalinda kutendewa kwa usawa bila ubaguzi unaotokana na sifa kama rangi, lugha, dini, jinsia, shughuli za chama cha wafanyakazi, asili ya kikabila au kijamii, ulemavu au hali ya VVU. Unyanyasaji wa kimaadili na wa kingono umepigwa marufuku, na mfanyakazi hapaswi kuadhibiwa au kufukuzwa kwa kulalamika, kutoa ushahidi au kuripoti unyanyasaji. Mkataba wa ajira kwa kawaida hauna tarehe ya mwisho. Mkataba wa muda maalumu hutumika kwa kazi sahihi isiyo ya kudumu, kazi ya kuchukua nafasi ya mtu mwingine, kazi ya msimu au baadhi ya hali za kuanzisha biashara; mkataba wa muda maalumu wa biashara, taasisi au bidhaa mpya unaweza kudumu hadi mwaka mmoja, kisha huwa wa muda usio na kikomo. Kuendelea kufanya kazi baada ya muda maalumu kuisha pia hubadilisha uhusiano kuwa wa muda usio na kikomo. Mkataba unapaswa kuandikwa katika lugha rasmi inayoeleweka, kutayarishwa katika nakala mbili na kutaja utambulisho wa wahusika, taarifa za kuzaliwa, uraia, hali ya familia, kazi, mahali pa kazi, tarehe ya kuanza, muda, majukumu, ngazi ya usimamizi na mshahara. Mkataba wa maandishi hauwezi kutumika moja kwa moja dhidi ya mfanyakazi ikiwa mwajiri hawezi kuuthibitisha na ushahidi mwingine unaonyesha kulikuwa na ajira. Kipindi cha majaribio lazima kikubaliwe kwa maandishi. Kinaweza kudumu hadi miezi 12 kwa makada na mawakala wa usimamizi wa kati, miezi sita kwa mikataba mingine isiyo na kikomo na theluthi moja ya muda wa mkataba kwa mikataba ya muda maalumu. Wakati wa majaribio, upande wowote unaweza kumaliza uhusiano kwa notisi ya mwezi mmoja; baada ya kipindi hicho notisi ya angalau siku tatu hutumika. Wafanyakazi hutimiza majukumu yao binafsi, hufuata maagizo halali na kanuni za usalama, hulinda taarifa za siri na huepuka ushindani. Waajiri hutoa kazi na malipo yaliyokubaliwa, hufuata masharti ya likizo, hudumisha afya na usalama kazini, hutoa nyaraka zinazotakiwa na kupanga uanachama wa hifadhi ya jamii na usajili wa wafanyakazi. Muda wa kawaida wa kazi ni saa nane kwa siku na saa 45 kwa wiki. Vikomo vya mwaka vya mapumziko na nyongeza ya saa, vikomo vya siku, mapumziko mafupi, mapumziko ya kila siku na ya kila wiki hutegemea masharti ya kisheria: siku kwa kawaida haiwezi kuzidi saa 10, mapumziko ya angalau dakika 20 hufuata saa sita za kazi, mapumziko ya kila siku ni angalau saa 10 ndani ya saa 24 na mapumziko ya kila wiki ni angalau saa 24 katika siku saba, kwa kawaida Jumapili. Kazi ya ziada kwa ujumla huhitaji malipo ya ziada au mapumziko ya fidia, huku kiwango na kiasi kinachoruhusiwa vikiwekwa na kanuni ya mawaziri. Kazi ya usiku ni kuanzia 22:00 hadi 05:00 na hulipwa nyongeza iliyowekwa na kanuni ya mawaziri; kwa ujumla wafanyakazi walio chini ya miaka 18 hawaruhusiwi kufanya kazi usiku. Malipo yanajumuisha mshahara wa msingi na manufaa yanayohusiana. Kazi sawa au kazi yenye thamani sawa inahitaji malipo sawa. Wahusika wanaweza kukubaliana kuhusu malipo, lakini mshahara hauwezi kuwa chini ya SMIG ya kisheria au viwango vya chini vinavyotumika kwenye makubaliano ya pamoja. Kiasi cha sasa cha SMIG hakikuthibitishwa kwa uhakika katika utafiti rasmi uliopo; mamlaka za Burundi ziliripoti mwaka 2024 na 2025 kuwa marekebisho yake yalikuwa yakizingatiwa. Kwa ujumla, mishahara ya kila mwezi lazima ilipwe kabla au kufikia siku nane baada ya mwisho wa mwezi. Waajiri wanapaswa kutoa uthibitisho wa hati ya malipo, na malipo ya bidhaa kwa ujumla yamepigwa marufuku isipokuwa kama manufaa ya ziada. Posho za nyumba zinaweza kufuata makubaliano ya pamoja au kanuni ya mawaziri, na malipo kwa kipande lazima yafikie angalau mshahara unaolingana wa muda. Ujauzito na kujifungua vina ulinzi maalumu. Likizo ya uzazi hudumu wiki 12 na inaweza kuongezwa hadi wiki 14, zikiwemo angalau wiki sita baada ya kujifungua, kulingana na cheti cha kitabibu kinachotakiwa. Kufukuzwa kwa sababu ya ujauzito au kujifungua kumepigwa marufuku isipokuwa kwa kosa zito lisilohusiana na hali hiyo au ikiwa kuendeleza mkataba hakuwezekani. Kufukuzwa kulikofanywa bila mwajiri kujua kuhusu ujauzito kunaweza kupingwa ndani ya siku 15 baada ya kuwasilisha uthibitisho. Kazi hatari wakati wa ujauzito inaweza kuhitaji kuhamishwa au, kwa idhini ya mkaguzi, kusimamishwa, na ulinzi unaweza kuendelea hadi miezi sita baada ya kurudi. Ajira ya watoto walio chini ya miaka 16 imepigwa marufuku isipokuwa kazi nyepesi salama au uanagenzi kuanzia angalau umri wa miaka 15; walio chini ya miaka 18 hawawezi kufanya kazi hatari au aina mbaya zaidi za ajira ya watoto. Wafanyakazi wana uhuru wa vyama vya wafanyakazi na kujumuika. Baraza la kazi (conseil d’entreprise) linahitajika katika taasisi zenye angalau wafanyakazi 20 wa kudumu, huku taasisi ndogo zikiweza kuliunda. Uwakilishi unaweza pia kujumuisha wajumbe wa chama cha wafanyakazi (délégués syndicaux) na wawakilishi wengine waliochaguliwa. Kumfukuza mwakilishi wa wafanyakazi au mbadala wake kunahitaji idhini ya ukaguzi wa kazi baada ya upatanishi wa lazima. Majadiliano ya pamoja yanaweza kufanyika katika viwango vya kampuni, sekta na taifa, na makubaliano ya pamoja yaliyowasilishwa huwa ya lazima huku masharti binafsi yaliyo bora zaidi yakiendelea kulindwa. Kwa ujumla mgomo ni halali baada ya wengi rahisi wa wafanyakazi walioathiriwa kuuidhinisha na notisi ya siku sita za kazi kutaja sababu na madai; huduma muhimu zinahitaji huduma ya kiwango cha chini, na mgomo usio halali unaweza kuhesabiwa kuwa kosa zito. Mkataba usio na tarehe ya mwisho unaweza kumalizika kwa kujiuzulu, kufukuzwa au kusitishwa kwa makubaliano ya maandishi bila kosa, udanganyifu au shuruti. Kujiuzulu lazima kuandikwe wazi, huku kufukuzwa kukihitaji sababu sahihi, ya kweli, ya lengo na inayoweza kuthibitishwa, pamoja na muda wa notisi au malipo badala yake kwa kawaida. Notisi ya chini ya mwajiri ni mwezi mmoja kwa utumishi wa chini ya miaka mitatu, mwezi mmoja na nusu kwa miaka mitatu hadi mitano, miezi miwili kwa miaka mitano hadi kumi na miezi mitatu baada ya zaidi ya miaka kumi. Mfanyakazi aliyefukuzwa bila kosa zito anaweza kupata fidia ya kufukuzwa inayotegemea wastani wa mshahara wa mwezi na muda wa utumishi; kipimo cha kisheria ni kuanzia nusu ya mshahara wa mwezi kwa chini ya miaka mitatu hadi miezi sita baada ya zaidi ya miaka kumi. Kufukuzwa kwa dhuluma kunaweza kusababisha kurejeshwa kazini kwa makubaliano tu au fidia inayokokotolewa kwa theluthi moja ya umri wa mfanyakazi pamoja na miaka ya utumishi, ikizidishwa kwa mshahara wa mwisho wa mwezi, hadi kiwango cha juu cha miezi 36. Kufukuzwa hakuruhusiwi wakati wa likizo za kawaida au maalumu au ugonjwa chini ya ulinzi wa kisheria uliotajwa. Kustaafu kwa kawaida ni lazima umri wa miaka 60, na mwajiri hutoa taarifa mwaka mmoja kabla. Ukaguzi Mkuu wa Kazi na Hifadhi ya Jamii hutoa usimamizi wa sheria ya kazi, ushauri, maonyo na hatua za haraka za usalama kazini. Upatanishi binafsi mbele ya ukaguzi ni wa hiari na husimamisha muda wa ukomo; madai ya kimkataba kwa ujumla huisha baada ya miaka miwili. Ukaguzi unapaswa kufunga kesi ndani ya miezi miwili na unaweza kuagiza moja kwa moja malipo au kurejeshwa kwa haki kuhusu madai ya mshahara, kufukuzwa, likizo au cheti cha utumishi. Mfanyakazi pia anaweza kwenda moja kwa moja kwenye tribunal du travail; kesi huanza kwa kuwasilisha ombi la maandishi kwenye sajili, na kwa kawaida mahakama hutoa taarifa ndani ya siku 10 za kazi na kupanga kusikilizwa ndani ya siku zisizozidi 20. Ajira inapoisha, mwajiri huripoti kumalizika kwa ajira kwa ukaguzi pale inapohitajika na kutoa attestation des services rendus inayoonyesha tarehe za ajira, kazi, nambari ya hifadhi ya jamii na isiyo na maelezo mabaya, kwa kawaida ndani ya siku 15 baada ya ombi la maandishi. Kwa ujumla wafanyakazi wa kigeni wanahitaji kibali cha kazi; visa ya utalii kwa kawaida haitoi ruhusa ya kufanya kazi.