Perumahan di Brunei

Brunei mempunyai empat daerah dan sumber kebangsaan yang diteliti tidak menunjukkan sistem perumahan peringkat bandar yang berasingan. Banci Penduduk dan Perumahan 2021 merekodkan 83,810 unit kediaman berpenghuni: 49,872 rumah sesebuah, 13,654 rumah teres, 6,285 rumah berkembar, 5,427 flat dan 8,662 unit lain. Rumah milik sendiri berjumlah 55,064 unit, manakala individu swasta menyediakan atau menyewakan 11,142 unit, kerajaan menyediakan 9,903 unit dan syarikat atau persatuan menyediakan 7,669 unit. Kampong Ayer ialah bentuk perkampungan air yang tersendiri dengan rumah dibina di atas tiang. Penyewa swasta biasanya mengatur tempat tinggal terus dengan tuan rumah atau melalui ejen. Perjanjian penyewaan bertulis patut menyatakan sewa, tempoh, deposit, kewajipan pembaikan, peraturan notis, syarat menyewakan semula, inventori dan bacaan meter. Semak pemilikan tuan rumah atau kuasanya untuk menyewakan hartanah itu. Sumber rasmi yang diteliti tidak menunjukkan daftar sewaan berpusat, kawalan sewa umum atau sistem ombudsman penyewa yang terpakai secara umum di Brunei. Surat cara penyewaan kediaman dengan sewa rumah sehingga BND 2,000 dikecualikan daripada duti setem; surat cara pajakan atau penyewaan lain dikenakan duti berdasarkan sewa tahunan dan tempoh. Pindah milik hak milik direkodkan dalam Daftar Kanun Tanah. Peguam boleh menghantar permohonan dalam talian menggunakan kad pengenalan, hak milik tanah dan resit sewa tanah tahunan semasa. Pindah milik melibatkan duti setem dan penilaian, manakala pindah milik strata menggunakan borang Jabatan Tanah. Hak milik strata, yang dikenali tempatan sebagai Hakmilik Strata, memberikan hak milik berasingan kepada unit dan mewujudkan kewajipan berkaitan perbadanan pengurusan serta harta bersama. Tanah juga mungkin mempunyai syarat berdaftar atau cagaran yang mempengaruhi penggunaan atau pindah miliknya. Bukan warga negara tidak mempunyai hak menyeluruh untuk memperoleh rumah pegangan bebas. Di bawah Land Code (Amendment) Order 2025, yang berkuat kuasa pada 1 Ogos 2025, kepentingan mereka secara umum terhad kepada gadai janji, pajakan atau subpajakan yang diluluskan. Aturan penama atau amanah yang bertujuan mengelakkan peraturan adalah tidak sah. Kepentingan pegangan bebas yang diwarisi secara umumnya perlu dijual kepada warga negara dalam tempoh 10 tahun atau ditukar kepada pajakan; bekas warga negara dan bekas penduduk tetap tertakluk pada peraturan jualan 10 tahun yang sama. Orang tanpa kewarganegaraan boleh memiliki satu lot pegangan bebas untuk kediaman sendiri. Pajakan kediaman, komersial atau bersepadu boleh berlangsung sehingga 60 tahun, manakala pajakan industri atau kedai boleh berlangsung sehingga 30 tahun, tertakluk pada kelulusan dan terma yang berkenaan. Housing Development Department, yang lazimnya dipanggil Jabatan Kemajuan Perumahan atau JKP, mentadbir laluan utama perumahan awam. National Housing Scheme, dikenali sebagai Rancangan Perumahan Negara atau RPN dan juga disebut Skim Perumahan Negara atau SPN, adalah untuk warga negara berumur sekurang-kurangnya 18 tahun yang mempunyai tanggungan dan isi rumahnya tiada geran tanah atau mempunyai tanah yang tidak boleh dibangunkan di bawah kriteria kerajaan. Julat pendapatan yang didokumenkan ialah BND 445 hingga BND 3,030. Permohonan dibuat di kaunter dengan dokumen pengenalan, perkahwinan atau perceraian, pekerjaan, pendapatan atau perniagaan. Peruntukan bergantung pada tahun permohonan dan ketersediaan unit yang siap; dasar percepatan tidak ditunjukkan oleh sumber yang diteliti. Unit awam adalah untuk kediaman, bukan perniagaan, penginapan berbayar atau penyewaan semula. Amaran bertulis dan tempoh munasabah untuk membetulkan pelanggaran mungkin mendahului tindakan lanjut, manakala kemungkiran pembayaran balik boleh membawa kepada tuntutan terhadap penjamin. Laluan STKRJ bagi Rakyat Jati tanpa tanah mempunyai kaitan dengan perumahan, tetapi kelayakan, ketersediaan, pembayaran balik dan terma pajakan semasa patut disahkan dengan JKP kerana maklumat program lama mungkin tidak lagi terpakai. Government quarters ditadbir oleh Public Service Department, atau Jabatan Perkhidmatan Awam (JPA), untuk gred perkhidmatan awam dan kategori pekerjaan yang layak. Penghuni mesti menggunakan kuarters untuk tujuan peribadi, menjaga kebersihan dan keselamatan serta melaporkan butiran masuk dan utiliti. Jadual JPA menyenaraikan sewa bulanan penghuni sebanyak BND 55 hingga BND 130 dan caj perabot BND 140 hingga BND 280. JPA boleh membatalkan atau memindahkan peruntukan dengan notis sekurang-kurangnya sebulan. Pekerja yang layak dan menyiapkan rumah di bawah skim perumahan yang memenuhi syarat mungkin perlu membatalkan dan mengosongkan kuarters. Pembiayaan perumahan tersedia melalui bank dan syarikat kewangan berlesen yang diawasi oleh Brunei Darussalam Central Bank (BDCB). Pembiayaan konvensional dan Islam tersedia, tetapi kelulusan, kadar dan syarat pembayaran balik bergantung pada institusi serta pemohon. Tiada kadar faedah semasa sejagat yang ditetapkan. Pinjaman rumah pertama termasuk tanah sehingga BND 250,000 dikecualikan daripada duti setem, dan duti gadai janji ialah BND 1 bagi setiap BND 500. Penggunaan institusi berlesen BDCB mengurangkan risiko berurusan dengan penyedia tanpa kebenaran. Pembinaan baharu dan pengubahsuaian besar memerlukan proses kelulusan yang berkaitan. Qualified Person mengemukakan permohonan melalui Authority for Building Control and Construction Industry, dikenali sebagai ABCi. Tempoh pemprosesan indikatif dalam bahan yang diteliti ialah kira-kira 14 hari untuk kelulusan bangunan, sehari untuk permit memulakan kerja, dan tujuh hari untuk permit menduduki atau permit menduduki sementara selepas pematuhan. Pemeriksaan Fire and Rescue mungkin diperlukan. Menduduki bangunan tanpa permit menduduki yang diperlukan secara umum dilarang, jadi permit patut disemak sebelum berpindah atau membeli. Duti pajakan atau penyewaan dikira bagi setiap BND 250 sewa tahunan atau sebahagiannya: BND 1 bagi tempoh sehingga setahun, BND 2 bagi tempoh melebihi setahun hingga lima tahun, dan BND 4 bagi tempoh lebih lima tahun atau tempoh tidak tentu. Caj pindah milik dan penilaian, sewa tanah tahunan, pembiayaan, utiliti, deposit dan pembaikan ialah kos berasingan. Tuan rumah boleh menggunakan proses penyitaan untuk tunggakan sewa hanya melalui writ mahkamah di bawah Distress Act, dan proses itu boleh meliputi tunggakan tidak lebih daripada 12 bulan lengkap sebelumnya. Magistrates’ Court mengendalikan tuntutan pelanggaran kontrak sehingga BND 50,000. Small Claims Tribunal mengendalikan tuntutan sehingga BND 10,000 hanya dalam kategori kontrak, perkhidmatan, kerosakan harta atau pengguna yang disenaraikan; ia bukan tribunal penyewaan umum. Oleh itu, penamatan sewaan swasta bergantung pada perjanjian dan proses mahkamah yang terpakai, manakala keluar daripada skim awam biasanya memerlukan borang JKP atau JPA yang berkaitan, penyerahan kunci dan penyelesaian pembayaran balik. Housing Developers (Control and Licensing) Act, Cap. 259 belum mula berkuat kuasa setakat Ogos 2026. Perlindungan pelesenan atau prosedur pemaju yang diiklankan berdasarkan Akta itu tidak patut dianggap berkuat kuasa. Sebelum membayar pemaju atau tuan rumah, semak hak milik, cagaran berdaftar, kelulusan, permit menduduki, kontrak bertulis, rekod pembayaran dan kuasa pihak satu lagi. Daftar nama perniagaan, pendaftaran domain dan hak perumahan ialah perkara berasingan. Sumber rasmi yang diteliti tidak menetapkan jadual sewa pasaran swasta terkumpul semasa.