Bolivia-pi empresakunaq sistema-nqa allinta kamachisqa kachkan, ichaqa achka kamachiq wasikunaman rakisqa; llapan empresakunapaq huklla nacional oficinalla manam kanchu. Uchuy hinaspa chawpi empresakuna, hinallataq wakin informal microempresa-kunaqa sapa p'unchaw ruwanakunata rikuchinku. Allin ñanqa kamachiy rikch'ay, ruway, qullqi yaykuy, llamkaqkuna, apaykachay utaq lloqsichiy, hinaspa municipio nisqanman hina tikran. Kamachiy rikch'aykunaqa empresa unipersonal (comerciante individual nisqapas), Sociedad de Responsabilidad Limitada (SRL), Sociedad Anónima (SA), sociedad colectiva, comandita simple, utaq hawa llaqtamanta empresapaq sucursal utaq representación permanente kanman. Empresa unipersonalqa huk runaqa purichin, chay rikch'aypi qillqachisqa hukllata aswan achka mana atinkuchu. SRL-pi, yaykuchisqa qullqillamanmi sapa runaq llakiyqa tukukun. Sociedad colectiva-pi socios nisqakunaqa kuska hinaspa mana tukukuqta llakiyta apanku; comandita simple-pi gestor nisqa mana tukukuqta, comanditario-taq yaykuchisqan qullqillamanta llakikun. SA-pi accionistakunaqa suscribisqa yaykuchisqan qullqikama llakiyta apanku, capital-taq rantikuy atina accionkunaman rakisqa. SEPREC nisqa qhatuna qillqayta waqaychan, Matrícula de Comercio nisqa certificadowan comerciante kayta qun utaq empresata qillqachin. Suti waqaychayqa empresa unipersonalpaq kimsa llamkay p'unchaw, SRL, sociedad colectiva utaq comanditapaq chunka llamkay p'unchaw, SA-paq iskay chunka llamkay p'unchawmi. Mañakuyta ciudadanía digital nisqawan apachinku. Empresakunaqa Escritura Pública, mañakusqanpi poder, Gaceta-pi willay ima necesitanku. Hawa empresakunaqa yapayta representación, residencia autorizacion, hinaspa migración imayna kasqanta rikuchinanku. SEPREC-pa qullqi hinaspa pacha kamachiykunata pagay ñawpaq portalpi musuqmanta qhaway. Empresa unipersonalpaq SEPRECqa Bs 130 nispa, pagasqa qhipa p'unchawmanta yupaspa 24 horapi ruwasqa nispa willan. SRL, sociedad colectiva utaq comanditapaq Bs 455 yapaspa Gaceta-paq Bs 192 nispa willan; qullqi pagasqa qhipa p'unchawmanta 24 horapi ruwanku utaq online formulariowan. Impuesto pagana natural runakuna, juridica runakuna, empresa unipersonal-kuna hinaspa Bolivia-pi tiyakuq hawa empresakunaqa generalmente SIN-pi utaq Registro Nacional de Contribuyentes (RNC)-pi qillqachisqa kananku, Número de Identificación Tributaria (NIT)-wan. Rikuykama ruwasqa mañakuypi, RND 102600000002 nisqanman hina NIT chayllapi qusqa kanman. Online mañakuyqa biometrico qillqachiy hinaspa documento rikuyrayku plataformaman risqta mañakunman. Régimen General (RG)-pi, aswan sapaq kasqakunapi IVA 13 por ciento, IT 3 por ciento, hinaspa gananciakunamanta IUE 25 por ciento. IVAqa yapasqa chanin impuesto, ITqa transaccionkunamanta impuesto, IUEqa empresaq gananciamanta impuesto. Ruway hinaspa impuesto regimenmi SIAT nisqawan mayqan formulario, willay hinaspa pago ruwana kasqanta kamachin. RG empresakunaqa impuesto nisqa rantikuy hinaspa serviciokunamanta factura qunku. RG grupo 9-12 nisqaman churasqa empresakunaqa 1 octubre 2026-pi qallarispa online factura qunanku. Régimen Tributario Simplificado (RTS) nisqa wakin natural runakunapaqmi, uchuy rantikuy, maki ruray hinaspa callepi rantikuypi llamkaqkunapaq. Qullqiqa iskay killamanta huk kuti pagasqa, capitalman hina; kay regimenpi facturaqa mana qusqa. Wakin ruwaykuna—wasipi apaykachana kaqkunata rantiy, ICE impuesto nisqaman churana kaqkuna, utaq STI/RAU ruwaykuna—RTS-manta qark'usqa, mana chay regimenman kikinmanta yaykunkuchu. SIETE-RG nisqa empresa unipersonal utaq sapalla profesionalpaq allin kanman, yuyaypi qullqi yaykuy utaq chaylla Bs 250,000-kama kaptin, iskayta mana aswan establecimiento kaqtin. Chay regimenqa electronico instrumentokunata chaskiyta munan, Monotributo nisqata ruwan: iskay killamanta huk kuti 5 por ciento llamp'u pago, IVA, IT, IUE-rantin. Facturaqa input tax credit utaq impuesto descuento manam qunchu. Bs 250,000-manta aswan kaptin utaq kimsa wata qhipaman RG-man kikinmanta tikray kanman; kunan reforma willaykunata kamachiypiña kaqwan ama pantachiychu. Matrícula de Comercio nisqaqa municipal licencia utaq patente rantin manam, salud, pachamama, seguridad utaq sectorpa mañakusqan permisokunatapas rantinchu. Maypi kasqaman hina, Gobierno Autónomo Municipal kamachiqmi; qullqi, inspeccion hinaspa pacha municipio-manta municipio-man tikran, chayrayku huk llaqtapaqllam allin willayta quykuy atikun. Chayrayku SEPREC qillqachiy hinaspa NIT kaptinpas yapay llaqta utaq sector permiso munasqa kanman. Ruway pachapi empresaqa Matrícula-ta sapa wata musuqyachinan. SEPRECqa empresa unipersonalpaq Bs 260, SRL, sociedad colectiva utaq comanditapaq Bs 455, SA, SAM, comandita por acciones, E.F.V. utaq hawa empresapaq Bs 584.50 nispa willan. NIT activo kaptinqa musuqyachiy chaylla; mana kaptinqa pagasqa qhipa p'unchawmanta qallarispa 48 horakama pacha kanman. Dirección, contacto, ejercicio financiero hinaspa beneficiario final willaykunaqa musuq kanan. Beneficiario finalqa qallariypi 20 por ciento utaq aswan directa utaq indirecta yaykuchisqa kaq natural runam; chay mana kaptinqa huk ñawpaqta kamachiq, chay qhipalla hatun kamachiy nivel. Tikraykuna SEPREC Trámite 46 nisqawan willasqa; mana willaqtaq AEMP-man apachisqa kanman. Servicio Nacional de Propiedad Intelectual (SENAPI) nisqaqa marca-kunamanta kamachin. Marka mañakuyqa sapa kuti obligatorio manam, ichaqa señal waqaychaypaq ancha allin kanman. Bolivia runa utaq hawa runa, natural utaq juridica, PI-100 nisqawan, Nice Clasificación nisqawan hinaspa mañakusqanpi poderwan mañakuyta apachinman. Waqaychayqa chunka watam, yapayta chunka watakama musuqyachiy atikun. SENAPI-pa sitio oficialqa Bs 750 SENAPI-paq, Bs 255 Gaceta-paq nispa willan; huk tarifa willaykuna kaptinqa pagay ñawpaq qhaway. Nombre comercial nisqaqa ñawpaq ruwaywanña waqaychasqa kanman, chunka watapaq qillqachiy atikun. PRO-BOLIVIA ruway yanapay programa (PRO-BOLIVIA) nisqaqa valor yapaspa ruruchiq hinaspa procesaq empresakunapaq qillqachiy utaq acreditacion qun, MYPE-manta hatun empresakama, ruruchiq huñukunatapas. Reconocimientoqa gobiernopa rantikuyninpi 20 por ciento preferencia, yachachiy hinaspa técnico yanapayta atichinman. Sapalla rantiy, apaykachay hinaspa rantikuyllaqa kay yanapaypi manam kachkanku. PRO-BOLIVIAqa Matrícula de Comercio, NIT, municipal utaq sector permiso rantin manam. Lloqsichiypaq, Registro Único de Exportadores (RUEX) nisqa unidad productiva utaq comercializadorapaq Servicio Nacional de Verificación de Exportaciones (SENAVEX)-pi obligatorio. Digital firma munasqa; investigación nisqaman hina empresapaq Bs 182, empresa unipersonal utaq natural runapaq Bs 142. SENAVEXqa tukuy willay apachisqa qhipa responsable RRCO-man iskay horamanta aswan mana sapaq pachapi RUEX qunman. Waqaychayqa kimsa wata, OEA-paq pichqa wata. Apaykachaypaq yapay Autoridad Nacional de Aduanas (Aduana Nacional)-pa OCE-Padrón nisqapi qillqachiy munasqa. Natural runakunaqa wakin condicionkunawan mana sapa kuti apaykachaq hina NIT utaq identidad documentowan mana ñawpaqpi ruwaspa apaykachayta atinku; juridica runakuna hinaspa sapa kuti apaykachaq empresa unipersonal-kunaqa generalmente NIT, identidad, poder hinaspa Matrícula-wan ñawpaqpi qillqachiyta munanku. OEA kayqa munaylla, mana qullqiwan. Empresa unipersonal tukuchispa, SEPREC Trámite 40 nisqapi formulario, tukuchay balance hinaspa musuq Matrícula mañan; SEPRECqa 24 hora hinaspa Bs 272 nispa willan. Empresaqa disolución, liquidación hinaspa cancelación ñanta purin. Kayqa inventario, tukuchay balance, rakiy plan, Escritura, accionista kamachiy hinaspa liquidador willayta munanman. SRL hinaspa chay hina empresapaq SEPRECqa Bs 680.50 yapaspa Gaceta-paq Bs 192; SA hinaspa wakin empresapaq Bs 875 yapaspa Bs 192 nispa willan. Chay qhipa SIN-pi impuesto willayta estado-man hina sayachina, mana activo ruwayman tikrachina utaq chinkachina. Mana pagasqa impuesto obligacionkunaqa tukuchiywan kikinmanta pishiykun manam; pacha sayachiyqa wiñaypaq tukuchiywan hukllachu. Formal ruwayqa kasqaman hina libro utaq contabilidad, impuesto willay hinaspa pago, factura, Matrícula musuqyachiy, beneficiario final willay, municipal hinaspa sector permiso munanman. Llamkaqkunawanqa empleo ley temakuna yapakun; banco cuenta hinaspa qullqi mañakuyqa aswan banco campo-pim kachkan. Kaykunaqa ruwaypaq necesario kanman ichaqa sapallan empresapa qillqachisqan manam.
Bolivia-pi empresakuna
Bolivia-pi empresakunaqa kamachiy rikch'ayninman, ruwanankuman hinaspa maypi kasqankuman hina qillqachisqa, impuesto pagasqa kananku. SEPREC, Servicio de Impuestos Nacionales, municipio hinaspa sectorpi kamachiq wasikunaqa ruwanankuta ruwanku. Qallariypi qillqachiyta yapaspa, impuesto willakuy, factura quykuy, sapa wata musuqyachiy hinaspa llaqta ukupi mañakusqa permisokunaqa aswan hatun obligacionkuna.
Tip
Bolivia-pi empresa qallariyta huk rakisqa akllanakuna hina qhawariy: kamachiy rikch'ay, SEPREC qillqachiy, NIT, impuesto regimen, municipal hinaspa sector permiso. Qullqi hinaspa pacha kamachiyta tukuy suyupaq hukllalla hina ama yuyaychu, municipio hinaspa ruwaymi llank'ayta tikran. Qallariymantapacha willay, musuqyachiy hinaspa impuesto pacha calendario-pi qillqay.

