Ẹ̀ka wo ló bójú tó ìṣòro omi, ìdọ̀tí, ìṣàn omi tàbí ìbàjẹ́ àyíká nínú àyíká ilé àti ojoojúmọ́ ní Bẹ̀nẹ̀?

Ìjọba ìbílẹ̀ sábà jẹ́ ibi àkọ́kọ́ fún àyè gbogbogbò, ìmọ́tótó àti ìṣàn omi. Gẹ́gẹ́ bí ìṣòro, SONEB tàbí ANAEPMR ló ń bójú tó omi, SGDS ń bójú tó ìdọ̀tí ní agbègbè tí a ṣe àkọsílẹ̀, ABE ń bójú tó ẹ̀dùn àyíká, Agence béninoise de Protection civile sì ń bójú tó ìṣẹ̀lẹ̀ àjálù.

Báwo ni ìdílé ṣe ń rí omi mímu fún àyíká ilé àti ojoojúmọ́ ní Bẹ̀nẹ̀?

Gẹ́gẹ́ bí ibi tí ènìyàn ń gbé, a lè rí omi nípasẹ̀ ìsopọ̀ SONEB, AEP, SAEP tàbí AEPmR, tàbí ibi omi kan ṣoṣo. Ọ̀nà ìsopọ̀, ìfún omi, ìtẹ̀síwájú iṣẹ́ àti dídára dá lórí ibi àti ipò nẹ́tíwọ́ọ̀kì tàbí ohun èlò tó yẹ.

Owó kíkó ìdọ̀tí wo ni ó kan Grand Nokoué ní Bẹ̀nẹ̀?

Pẹ̀lú ìgbà kíkó méjì lọ́sọ̀ọ̀sẹ̀, owó tí a ṣe àkọsílẹ̀ jẹ́ 3,000 sí 5,000 FCFA lóṣooṣù; pẹ̀lú ìgbà mẹ́ta, ó jẹ́ 7,000 sí 30,000 FCFA lóṣooṣù. A kọ owó sí orúkọ onílé, olùgbé sì san án nípasẹ̀ portal ìjọba; a kò gbọdọ̀ sọ iye wọ̀nyí di òfin fún òde agbègbè SGDS tí a ṣe àkọsílẹ̀.

Ààlà ariwo wo ni ó kan àyíká ilé àti ojoojúmọ́ ní Bẹ̀nẹ̀?

Gẹ́gẹ́ bí Decree 2022-301, ààlà àdúgbò jẹ́ 60 decibel, ó sì jẹ́ 50 decibel láti 13:00 sí 15:00 àti 22:00 sí 07:00. Ní àyè gbogbogbò, a gba 70 tàbí 50 decibel láàyè ní ọ̀sán gẹ́gẹ́ bí àkókò; a lè fi ẹ̀dùn ránṣẹ́ sí ABE tàbí nípasẹ̀ 229 Cadre de Vie.

Báwo ni a ṣe lè ròyìn ìbàjẹ́ àyíká tàbí ariwo ní àyíká ilé àti ojoojúmọ́ ní Bẹ̀nẹ̀?

A lè fi ìròyìn ìbàjẹ́, ìṣòro àti ìrúfin ìmọ́tótó gbogbogbò ránṣẹ́ nípasẹ̀ 229 Cadre de Vie, laini 144, SMS, ojú-òpó wẹ́ẹ̀bù tàbí app fóònù. A ń fi ìròyìn náà ránṣẹ́ sí aláṣẹ tó yẹ, a sì ń tọpinpin rẹ̀, ṣùgbọ́n kò sí àkókò ìdáhùn tí a ṣe ìlérí fún gbogbo ènìyàn.

Àyẹ̀wò àyíká wo ni iṣẹ́ ìkọ́lé tó kan àyíká ilé àti ojoojúmọ́ ní Bẹ̀nẹ̀ nílò?

Gẹ́gẹ́ bí ẹ̀ka iṣẹ́ náà, ìtọ́sọ́nà ABE nílò EIES fún ẹ̀ka A tàbí B, tàbí NIES fún ẹ̀ka C. Àyẹ̀wò náà lè ní ìgbìmọ̀, àyẹ̀wò ipa, ìgbésẹ̀ ìdínkù àti ọ̀nà ẹ̀dùn pàtó; ìwé-ẹ̀rí ìbámu gbọ́dọ̀ wà kí iṣẹ́ náà tó bẹ̀rẹ̀ lọ́nà òfin.

Àyíká gbígbé ní Bẹ̀nẹ̀

Àyíká ilé àti ojoojúmọ́ ní Bẹ̀nẹ̀ dá lórí iṣẹ́ omi àti ìmọ́tótó, ìṣàn omi, ìdọ̀tí, afẹ́fẹ́, ariwo, àyè ewéko, ìmọ́lẹ̀ àti ààbò. Ojúṣe pín káàkiri àwọn ìjọba ìbílẹ̀, ministry, aláṣẹ àyíká, olùpèsè omi, ilé-iṣẹ́ ìdọ̀tí àti ààbò ìṣẹ̀lẹ̀. Ìkún omi, àlàfo iṣẹ́ àti iṣẹ́ ìjọba ìbílẹ̀ yàtọ̀ gan-an láàárín ìlú, àgbègbè ìlú tó yí i ká àti ìgbèríko. Fún ọ̀ràn pàtó, ibi, ìjọba ìbílẹ̀ tó bójú tó àti ọ̀nà wíwọlé òfin tàbí àìlétò ṣe pàtàkì.

Tip

Kọ́kọ́ ṣàyẹ̀wò ewu tó sún mọ́ ọ: ìkún omi, omi mímu àti iṣẹ́ ìmọ́tótó, ìdọ̀tí àti ìṣàn omi ní ipa tó pọ̀ jù lórí ìgbé ayé ní Bẹ̀nẹ̀. Lẹ́yìn náà ṣàyẹ̀wò ariwo, ìmọ́lẹ̀, ọ̀nà àti àyè ewéko ní ibi pàtó, nítorí ìjọba ìbílẹ̀ àti irú ibi tí ènìyàn ń gbé ló ń ní ipa lórí iṣẹ́. Má ṣe lo owó, ọ̀nà omi tàbí ìlànà iṣẹ́ Grand Nokoué fún ìjọba ìbílẹ̀ mìíràn láìṣàyẹ̀wò.

láti ọwọ́Afi&Koffi

Ọ̀rọ̀ Faransé living environment (cadre de vie) ṣàpèjúwe dídára àyíká ilé àti ojoojúmọ́ tí ènìyàn ń rí tààrà. Ní Bẹ̀nẹ̀, èyí ní ọ̀nà àti ìṣàn omi, omi mímu, omi ìdọ̀tí àti ìdọ̀tí, afẹ́fẹ́ àti ariwo, àyè ewéko, ìmọ́lẹ̀ gbogbogbò, ààbò, ìkópa àti àyípadà àyè. Kò sí ọ́fíìsì orílẹ̀-èdè kan tàbí ètò iṣẹ́ tàbí ẹ̀tọ́ kan ṣoṣo fún gbogbo apá yìí. A pín ojúṣe gẹ́gẹ́ bí iṣẹ́, ó sì yàtọ̀ sí ìjọba ìbílẹ̀ àti irú ibi tí ènìyàn ń gbé. Ministère du Cadre de Vie et des Transports, chargé du Développement Durable (MCVT) ń ṣètò ìlànà àti ìlànà ìmọ̀-ẹ̀rọ fún àyíká, ètò ìlú, ìmọ́tótó àti ojú-ọjọ́. Àwọn ìjọba ìbílẹ̀ 77 ń ṣètò àti ṣiṣẹ́ àyè gbogbogbò agbègbè, ìmọ́tótó, ìṣàn omi àti apá kan ètò-ìpìlẹ̀. Agence béninoise pour l’Environnement (ABE) ń bójú tó àyẹ̀wò àyíká, àyẹ̀wò ojú ibi, àyẹ̀wò ètò, ẹ̀dùn àti àwòrán àyíká. Direction Générale de l’Eau (DGEau) ń ṣọ̀kan ìṣàkóso omi tó so pọ̀. Société Nationale des Eaux du Bénin (SONEB) ń pèsè omi ní pàtàkì sí agbègbè ìlú àti èyí tó yí i ká; Agence Nationale d’Approvisionnement en Eau Potable en Milieu Rural (ANAEPMR) ń ṣe àtìlẹ́yìn fún agbègbè ìgbèríko. Société de Gestion des Déchets et de la Salubrité (SGDS S.A.) ń pèsè iṣẹ́ ìdọ̀tí àti ìmọ́tótó ní àwọn ìlú kan. Ní 2021, ètò Asphaltage ti dé ọ̀nà tó ju kìlómítà 672 lọ. Iṣẹ́ míì kan, lára àwọn mìíràn, Cotonou, Parakou, Djougou, Kandi, Abomey-Calavi àti Porto-Novo. Àfojúsùn títí dé 2026 ní ọ̀nà ìṣàn omi òjò tó ju kìlómítà 200 lọ, ọ̀nà tó ju kìlómítà 230 lọ, ìmọ́lẹ̀ ojú pópó tí agbára oòrùn ń ṣiṣẹ́, àmì ọ̀nà àti àyè ewéko gbogbogbò. Mímú iṣẹ́ ṣẹ àti ìtọ́jú yàtọ̀ sí agbègbè; èyí kò túmọ̀ sí pé iṣẹ́ náà wà káàkiri orílẹ̀-èdè. Ìkún omi ṣe pàtàkì gan-an káàkiri orílẹ̀-èdè. Ní 2025, ọ̀pọ̀ ìjọba ìbílẹ̀ ní ìfarapa àti ikú, ìyípadà ibùgbé àti ìbàjẹ́ ètò-ìpìlẹ̀ àti àyíká. Agence béninoise de Protection civile, DGEau, Météo-Bénin, Institut national de l’eau àti Institut de recherches halieutiques et océanologiques du Bénin ń ṣiṣẹ́ pọ̀, lára àwọn mìíràn, lórí ìkìlọ̀ àkọ́kọ́ àti ìmúrasílẹ̀ ìṣẹ̀lẹ̀. Ní Cotonou, Projet d’Adaptation aux Changements Climatiques des Villes Côtières ṣiṣẹ́ lórí agbègbè ìkójọpọ̀ omi 34 nínú 50, ó sì dá ètò ìṣàn omi tuntun tó kìlómítà 146 sílẹ̀ lẹ́gbẹ̀ẹ́ ohun èlò tó ti wà tó kìlómítà 305. Àwọn agbada ìpamọ́, ọ̀nà ìṣàn, ìmọ́tótó àti iṣẹ́ etí omi ń dín ewu kọ̀ọ̀kan kù, ṣùgbọ́n wọn kò mú ìṣòro ìtọ́jú tàbí ewu ìkún omi lápapọ̀ kúrò. Omi ìkún lè da ilé ìgbọ̀nsẹ̀, ìdọ̀tí ènìyàn àti ìdọ̀tí míì pọ̀ mọ́ omi ojú ilẹ̀ tàbí omi abẹ́lẹ̀, èyí sì lè mú ewu kọ́lẹ́rà àti ìṣòro omi mímu, ìmọ́tótó àti ìlera pọ̀ sí i. Gẹ́gẹ́ bí ìwọ̀n JMP àti UNSDG fún 2024, ìdá 69.6 nínú ọgọ́rùn-ún ènìyàn ní iṣẹ́ omi mímu ìpele ìpìlẹ̀, ìdá 22.2 sì ní iṣẹ́ ìmọ́tótó ìpele ìpìlẹ̀. A kò gbọdọ̀ dọ́gba nọ́ńbà wọ̀nyí mọ́ ìbòjú àwọn ohun èlò omi ìgbèríko. A lè rí omi nípasẹ̀ ìsopọ̀ SONEB, ètò ìpèsè omi mímu (adduction d’eau potable, AEP), ètò ìpèsè omi mímu (système d’adduction d’eau potable, SAEP), ibi ìpèsè omi mímu ìgbèríko (AEPmR) tàbí ibi omi kan ṣoṣo. Nítorí náà, ìsopọ̀, ìtẹ̀síwájú, ìfún omi àti dídára omi kì í ṣe ohun kan náà fúnra wọn. Ìròyìn ìjọba mẹ́nuba agbára SONEB tí kò tó ní agbègbè kan, ìṣòro ìfún omi, ìdádúró iṣẹ́ àti àlàfo nẹ́tíwọ́ọ̀kì. Water Act 2010 ń gbé ìwọlé dọ́gba àti lílo omi lọ́nà tó lè pẹ́ ga, ó sì gbé ìlànà pé olùlò àti ẹni tó ń ba omi jẹ́ ni yóò san kalẹ̀; a fòfin de ìbàjẹ́ omi. Gbigba omi tàbí tú omi ẹlẹ́gbin sílẹ̀ kan lè nílò àṣẹ, owó àti ìjìyà. Omi mímu àti omi ilé tún wà lábẹ́ ìwọ̀n Decree 2001-094. Ní apá kan Ouidah, Abomey-Calavi, Cotonou, Porto-Novo, Sèmè-Podji àti Parakou, SGDS S.A. ń ṣètò kíkó ìdọ̀tí ilé láti ẹnu-ọ̀nà dé ẹnu-ọ̀nà. Owó ti bẹ̀rẹ̀ ní Grand Nokoué láti 1 Oṣù Kìíní 2025: pẹ̀lú kíkó ìdọ̀tí lẹ́ẹ̀mejì lọ́sọ̀ọ̀sẹ̀, owó tí a ṣe àkọsílẹ̀ jẹ́ 3,000 sí 5,000 FCFA lóṣooṣù; pẹ̀lú ìgbà mẹ́ta, 7,000 sí 30,000 FCFA lóṣooṣù. Iye dá lórí, lára àwọn ohun mìíràn, iye ilé àti agbègbè. A kọ owó sí orúkọ onílé, olùgbé sì san án ní service-public.bj. Ilé-iṣẹ́ iṣelọpọ àti ibi tó ní ìdọ̀tí púpọ̀ nílò àdéhùn lọ́tọ̀. Owó wọ̀nyí kì í kan agbègbè tí SGDS kò ti ṣe àkọsílẹ̀ fúnra rẹ̀. Ìdọ̀tí, ọ̀nà omi dídì, òórùn búburú, ẹranko tó ń gbé àrùn àti ìkún omi ń ní ipa ara wọn. Law 98-030 ka ìtújáde líle, omi àti gáàsì, àti òórùn, ariwo àti ìgbọ̀n sí ìbàjẹ́ àyíká. Fún ìtújáde afẹ́fẹ́, Order 008/2021 nílò àṣẹ; ABE ló ń ṣọ́ ipa àyíká. Àkójọpọ̀ WHO ní ìwọ̀n patikulu afẹ́fẹ́ àti nitrogen dioxide, ṣùgbọ́n ibi tí ó bo àti ọ̀nà ìwọ̀n rẹ̀ kò dúró ṣinṣin. A kò rí àkójọpọ̀ ìwọ̀n ìlú Bẹ̀nẹ̀ kọ̀ọ̀kan tó ṣeé gbẹ́kẹ̀ lé nínú àwọn orísun tí a ṣàyẹ̀wò. Nítorí náà, a kò gbọdọ̀ sọ iye ìbàjẹ́ afẹ́fẹ́ tàbí ìfarahàn ibi kan láti inú dátà orílẹ̀-èdè gbogbogbò. Fún ariwo àdúgbò, Decree 2022-301 ṣètò ààlà 60 decibel. Ààlà yìí kan láti 07:00 sí 13:00 àti 15:00 sí 22:00; láti 13:00 sí 15:00 àti 22:00 sí 07:00, ààlà jẹ́ 50 decibel. Ní àyè gbogbogbò, ààlà jẹ́ 70 decibel láti 07:00 sí 13:00 àti 15:00 sí 22:00, ó sì jẹ́ 50 decibel ní àwọn àkókò méjì yòókù. A lè béèrè pé kí ọtí àti ilé oúnjẹ fi ohun èlò dídín ariwo sílẹ̀ bí wọ́n bá kọjá ààlà; a fòfin de ẹ̀rọ agbọ́hùn òde níbẹ̀. Police environnementale àti Police républicaine ń ṣọ́ orísun ariwo tó dúró àti tó ń rìn. Ewéko ìlú ní igi ojú pópó, koríko, ọgbà ìtura, ọgbà ilé, ibi òjìji, àgbàlá gbogbogbò àti agbada ìpamọ́ tí a gbìn ewéko sí. Ìpolongo ní Grand Nokoué, Parakou àti Natitingou gbé gbíngbin ewéko, onírúurú ẹ̀dá àti àyè ewéko gbogbogbò ga ní 2025. A tún gbèrò láti tún àyè gbogbogbò àti ẹ̀dọ̀fóró aláwọ̀ ewé ìlú (poumons verts) ṣe pẹ̀lú ewéko agbègbè ní 2026 àti 2027. A kò fìdí nọ́ńbà orílẹ̀-èdè tó ṣeé gbẹ́kẹ̀ lé fún àyè ewéko fún olùgbé kọ̀ọ̀kan múlẹ̀, bẹ́ẹ̀ ni kò sí ẹ̀tọ́ gbogbogbò sí wíwọlé tàbí ìtọ́jú. Geoportal ABE ní, lára àwọn ohun mìíràn, àwòrán Ramsar àti àyíká tó lè ran lọ́wọ́ fún ìbéèrè ibi pàtó. Ààbò àyíká kò ní ìkún omi nìkan, ó tún ní iná, ìjàmbá ilé-iṣẹ́, wíwó ilé lulẹ̀, àìsí ìmọ́lẹ̀ tó, àti ọ̀nà tí ọkọ̀ pajawiri kò lè dé rọrùn. Agence béninoise de Protection civile ló ń ṣọ̀kan ìmúrasílẹ̀ àti ìdáhùn; àwọn orísun àtijọ́ kan ṣì ń lo orúkọ ANPC. Ètò pajawiri agbègbè, ìkìlọ̀ àti agbára ìdáhùn ìjọba ìbílẹ̀ ní ipa lórí ààbò gidi. Ìmọ́lẹ̀ oòrùn lè mú kí a ríran dára àti kí ènìyàn ní ìmọ̀lára ààbò ní alẹ́, ṣùgbọ́n kò fi hàn fúnra rẹ̀ pé ìwọ̀n ìwà ọ̀daràn ti yí padà. Ìmọ̀ràn gbogbogbò nípa ẹ̀ṣẹ̀ kò sí nínú àgbègbè kókó yìí. Fún iṣẹ́ ìkọ́lé àti àyípadà àyè mìíràn, ìdàgbàsókè ìlú, iṣẹ́ pínpín ilẹ̀ (lotissements), agbègbè ìkún omi àti ìfarahàn sí etíkun àti ojú-ọjọ́ ń ní ipa ara wọn. Gẹ́gẹ́ bí iṣẹ́ náà, ìtọ́sọ́nà ABE nílò àyẹ̀wò ipa àyíká àti àwùjọ tó kún tàbí tó rọrùn (étude d’impact environnemental et social, EIES) fún ẹ̀ka A àti B, tàbí ìfitónilétí ipa àyíká àti àwùjọ (notice d’impact environnemental et social, NIES) fún ẹ̀ka C. EIES ní ìgbìmọ̀ gbogbo ènìyàn, àyẹ̀wò ipa àti ìgbésẹ̀ ìdínkù, àti ọ̀nà ìṣàkóso ẹ̀dùn pàtó fún iṣẹ́ (mécanisme de gestion des plaintes, MGP). Àwọn ìwé tí a gbọ́dọ̀ fi sílẹ̀ ní àbá pẹ̀lú àfikún, ẹ̀rí ìsanwó, ẹ̀dà ìwé líle márùn-ún àti ẹ̀dà ẹ̀rọ. Fún ẹ̀ka A, ìbẹ̀wò ibi lè wáyé láàárín ó kéré tán ọjọ́ iṣẹ́ márùn-ún; ìpàdé ìfọwọ́sí yóò tẹ̀lé láàárín ọjọ́ 15 lẹ́yìn fífi ìwé kíkún sílẹ̀. A gbọdọ̀ fi ẹ̀dà ìkẹyìn sílẹ̀ láàárín ọjọ́ iṣẹ́ márùn-ún. A nílò ìwé-ẹ̀rí ìbámu kí iṣẹ́ náà tó lè ṣiṣẹ́ ní òfin; owó dá lórí iṣẹ́ náà. Àwọn aláṣẹ agbègbè, àwọn ìdílé tó kan, obìnrin, ọ̀dọ́, àwọn ẹgbẹ́ tó ní ìpalára pàtàkì, àwọn NGO àti ẹgbẹ́ aráàlú lè kópa nínú ìgbìmọ̀ EIES. Ọ̀nà ìkópa àti ẹ̀dùn pàtó dá lórí iṣẹ́ náà, kò sì fúnni ní ẹ̀tọ́ gbogbogbò láti fòfin de iṣẹ́. Láti 2026, aráàlú ti lè ròyìn ìbàjẹ́, ìṣòro àti ìrúfin ìmọ́tótó gbogbogbò nípasẹ̀ iṣẹ́ ìròyìn 229 Cadre de Vie, pẹ̀lú laini ọ̀fẹ́ 144, SMS, ojú-òpó wẹ́ẹ̀bù tàbí app fóònù. Ọ́fíìsì ẹ̀yìn ń fi ìròyìn ránṣẹ́ sí aláṣẹ tó yẹ, ó ń tọpinpin ìdáhùn iṣẹ́, ó sì ń fi ìsọfúnni ibi iṣẹ́ fún olùròyìn; kò sí àkókò ìdáhùn gbogboogbò tí a ṣe ìlérí.