Белорусси къоьлла йисте, хи-маршо йоцу мохк ю, кхузахь дукха лаьмнаш, чоьнаш, хьожаш а, хьох а ду. Беларусин термин адамаша а, йоьлхучу хIуманаша а йукъара долу экологин къайле (навакольнае асяроддзе), а оруссийн термин адамаша а, йоьлхучу хIуманаша а йукъара долу экологин къайле (окружающая среда) маьна до. Экологин гIуллакхашкахь йукъадоьлху хьайоьлла, хи, лаьмнаш, жIаьлш, къоьламаш, къайле, а, йоьлхучу ресурсашца дечу гIуллакхаша. Мехкан а, меттигерчу а юкъараллин органаша къонунанаш кхолла, хьайоьллан хьал леладо, лардина йисташ кхолла а, экологех лаьцна хила тарлучу хIуманашка тIеоьцу. Хьайоьллан хьалана тIаьхье йоккха йоьлла машинашкахь йола хьалхе-хьалха, цIеношкахь йола гIуллакх, электричествин а, гIуллакхан а производство, промышленность а, йоьхна йола лаьмнашкахь йоккха йоьлла йоIа а ду. Хьал меттигехь тайп-тайпана хила тарло: къоманашкахь, промышленнин меттигашкахь, йистехь а, лаьмнашкахь а. Иштта, меттигерчу хьалхе-хьалхе хьажа аьтто болу, мехкан цхьана суратана тIе ца вуьйш. Белоруссин хьох а, чIогIа тIехь йола хи а цIенош, земледелие, экосистемаш а, бизнес а леладо. Хи хIума ца хила тарло канализацио, земледелица, промышленносте, къоьламашца я хьалхе йоккха йола инфраструктураца. Хи цIендарна системанаша а, лардина хин зонаша а къайлахь йола кхерамаш кIезигдо. ЦIеношкахь йолу къоьламаш локкху меттигерчу системанаша, а гIуллакхан таро меттиг а, цIенин кхечу къоманан хьол а тIеоьцу. Цхьана-цхьана меттигашкахь я контейнерашкахь хила тарло къаьстина йуккъе оьцу къоьламаш: кехат, стекло, пластик, батарейкаш, лампаш а, электрически хIуманаш а. Амма хIокху меттигера оьцу къоьламийн къонунанаш хьалха хьажа деза. Чернобылин атоман аваре хIинца а Белоруссин цхьана меттигашкахь экологин хьалана тIаьхье ю. Цхьана-цхьана меттигашкахь йола хьал тайп-тайпана ю, цундела официальни чIагIонаш, меттигерчу кхачан контролин къонунанаш а, билгалдина дIа ца вогIучу меттигашкахь йолу къонунанаш а, хьайоьллан суратехь хьажарна тIехь ду. Экологин лардарна йукъадоьлху лаьмнаш, торфан чоьнаш, хи довлучу йисташ а, жIаьлшка хьайоьлла меттигаш а. Иштта меттигашкахь углерод леладо, хи цIендо, хи довлар кIезигдо, адамашна дIаэца аьтто хуьлу а, ресурсаш лело йиш хуьлу. Амма царана зен дечу гIуллакхашкахь хи дIаоьцуш хила, йоьхна йола лаьмнаш, хьайоьлла дика ца лелор а, жIаьлшка тIаьхье йоккха йоьлла а ду. Адамаша экологина пайда хила тарло къоьламаш къайлахь дIаца, цIеношкахь хи а, гIуллакх а кхачамалла леладо, хьайоьллан кхерамаш кIезигдечу некъашца дIа-хьа вала а, лардина меттигашкахь къонунанаш лелае а. Юкъараллин цIендарша а, меттигерчу кхолламашкахь олура дIадаларша а суратехь гуш йолу проблемаш дIадаха тарло, амма дукха промышленни я исторически проблемашна юкъараллин гIуллакхаш а, цхьана-цхьаьна дечу гIуллакхаш а оьшу. Белоруссех лаьмнаш а, чоьнаш а лардар, энергия кхачамалла леладар, экологех дешар а, цIена производство а дукха кхачамаш ю. Прогресс кIезигхила тарло эскарца инфраструктурана, меттигашна юкъара йоцу гIуллакхашна, юкъараллина кхайкхамаш кхочуш ца хиларна, а, йоккха реставраци дечу йишан багIарна. Белорусси хьуна цIаца йукъадолчу экологин хIуманашца, масала, мохкана хи, цIеношкахь йола гIуллакх, къоьламаш, йистера машинаш а, дIавала йиш йолу къонунанаш а, кхачамалла дIаала. ХIокху проблемин тIеоьцу меттигерчу гIуллакхан а, официальни кхайкхаманаша а, йоьхна йола хьайоьлла я хьалха ца хиларан хьокхуш йола хьайоьлла а, цхьана-цхьаьна хьалха йола хьуьнар а къаьстина лелае. Цхьаьна дечу цIенин гIуллакхаша пайда бо, амма чIогIа йоккха хьайоьлла документировать а, хьалхара меттигера гIуллакхе дIагIерта а деза.
Экологи Белоруссех
Белоруссех экологех йукъара дуьйна хьайоьлла а, хи, лаьмнаш, климат, къоьламаш, жIаьлш а, адамаша царна тIаьхье йоккха йоьлла хьайоьлла ю. Лаьмнаш, чоьнаш, хьох, земледелие, промышленность а, Чернобылин къинхетамаш а Белоруссех экологин хьал кхолла. Лардарна оьшу хIокху юкъараллин къонунанаш, меттигерчу гIуллакхаш, масъул бизнеса а, хIокху дIахьоьжучу амалаша а.
Tip
Белорусси хьуна цIаца йукъадолчу экологин хIуманашца, масала, мохкана хи, цIеношкахь йола гIуллакх, къоьламаш, йистера машинаш а, дIавала йиш йолу къонунанаш а, кхачамалла дIаала. ХIокху проблемин тIеоьцу меттигерчу гIуллакхан а, хьалхара кхайкхаманаша а, йоьхна йола хьайоьлла я хьалха ца хиларан хьокхуш йола хьайоьлла а, цхьана-цхьаьна хьалха йола хьуьнар а къаьстина лелае. ЦIенин кхочушдечу гIуллакхаша пайда бо, амма чIогIа йоккха хьайоьлла документировать а, дIадалар а деза.