Беларусь телендә бу сайлаулар (vybary) дип атала. Конституция һәм сайлау кагыйдәләре президент, парламент һәм җирле сайлауларны, шулай ук илкүләм референдумнарны күздә тота. Президент формаль яктан гражданнар тарафыннан ил күләмендәге тавыш бирүдә сайлана. Бу вазифа дәүләт системасындагы иң көчле сайлана торган урын булып тора. Милли җыелышның түбән палатасы булган Вәкилләр палатасы сайлау округларында турыдан-туры тавыш бирү аша формаль яктан сайлана. Республика Советы, ягъни югары палата, нигездә төбәкләр һәм Минск вәкилләрен катнаштырган турыдан-туры булмаган процесс аша төзелә; монда президентның да өстәмә роле бар. Җирле сайлаулар төрле территориаль дәрәҗәләрдәге советларга депутатлар сайлый. Бу советлар җәмгыятьләрне тәкъдим итә, әмма гамәли административ вәкаләтләрнең зур өлеше җирле башкарма комитетлар кулында. Сайлау комиссияләре тавыш бирүне оештыра, кандидатларны терки, тавыш бирү урыннары белән идарә итә, тавышларны саный һәм нәтиҗәләрне игълан итә. Үзәк сайлау комиссиясе төп урынны алып тора, ә түбән дәрәҗәдәге комиссияләр территорияләрдә һәм тавыш бирү округларында эш башкара. Гадәти тавыш бирү процессы сайлаучылар исемлекләрен төзүне, кандидатлар күрсәтүне һәм теркәүне, агитацияне, тавыш бирүне, тавышларны санауны һәм нәтиҗәләрне бастырып чыгаруны үз эченә ала. Иртә тавыш бирү дә Беларусия системасының танылган үзенчәлеге булып тора. Бюллетеньнәр һәм кандидатларның формаль рәвештә булуы гына сайлау көндәшлегенә гарантия бирми. Оппозиция вәкилләренә, агитациягә, массакүләм мәгълүмат чараларына, күзәтүчеләргә, җәмәгать җыелышларына, тавышларны санауның ачыклыгына һәм хокукый чараларга кагылышлы чикләүләр җәмәгать ышанычын һәм мәгънәле сайлау мөмкинлеген какшата. Аерым сайлаучы өчен гамәли адымнарга теркәлүне тикшерү, тавыш бирү урынын белү, бюллетеньдәге сайлау мөмкинлекләрен карау һәм законлы шикаять бирү юлларын аңлау керә. Гадәти тавыш бирүдән тыш сәяси катнашу чикләүләр көчле булган шартларда шәхси һәм хокукый куркынычлар тудырырга мөмкин.
Сайлаулар — Беларусьтә
Беларуста сайлаулар формаль яктан гражданнарга президентны, Вәкилләр палатасы депутатларын һәм җирле советларны сайларга мөмкинлек бирә. Ил парламентның бер өлешен турыдан-туры булмаган юл белән сайлауны да куллана һәм илкүләм референдумнар үткәрергә мөмкин. Гамәлдә сәяси чикләүләр һәм бәйсез күзәтүдәге кимчелекләр чын сайлау көндәшлеген җитди чикли.
Tip
Беларуста тавыш бирергә җыенсагыз, сайлаучылар исемлегендәге язмагызны һәм тавыш бирү урынын тиешле сайлау органы аша тикшерегез. Кандидатларны һәм референдум текстын игътибар белән карагыз, рәсми процедура тигез көндәшлекне гарантияли дип уйламагыз. Процедурадагы проблемаларны фактларга нигезләнеп теркәгез һәм сайлауларга бәйле эшчәнлекнең сизгерлеген исәпкә алыгыз.