બાંગ્લાદેશમાં પ્રેમસંબંધો

બાંગ્લાદેશમાં લોકો વ્યક્તિગત સંપર્ક, કુટુંબની ભાગીદારી અથવા અનૌપચારિક સામાજિક નેટવર્ક દ્વારા પ્રેમસંબંધ બનાવી શકે છે, પરંતુ રાજ્ય સામાન્ય ડેટિંગ નોંધણી કે પ્રેમસંબંધ માટે અલગ કાનૂની દરજ્જો આપતું નથી. અપરિણીત ડેટિંગ સંબંધો, સાથે રહેવું અથવા LGBTQ+ સંબંધોના વ્યાપ અંગે વિશ્વસનીય આંકડા રાષ્ટ્રીય સ્તરે ઉપલબ્ધ નથી. સામાન્ય રીતે લગ્નથી ઔપચારિક કાનૂની હકો અને ફરજો શરૂ થાય છે. રાષ્ટ્રીય આંકડા વહેલાં લગ્નનું પ્રમાણ નોંધપાત્ર હોવાનું દર્શાવે છે, પરંતુ ડેટિંગનું પ્રમાણ માપતા નથી. 2025ના Multiple Indicator Cluster Surveyમાં 20થી 24 વર્ષની સ્ત્રીઓમાં 47.2%નાં લગ્ન 18 વર્ષની ઉંમર પહેલાં અને 13.4%નાં 15 વર્ષની ઉંમર પહેલાં થયાં હતાં; 15થી 19 વર્ષની 38.9% છોકરીઓ હાલમાં પરણેલી હતી. Bangladesh Demographic and Health Survey 2022માં 20થી 49 વર્ષની સ્ત્રીઓ માટે પ્રથમ લગ્ન અને પ્રથમ જાતીય સંબંધની મધ્યક ઉંમર 16.9 વર્ષ હતી; 25%એ 15 વર્ષની ઉંમર સુધીમાં અને 63%એ 18 વર્ષની ઉંમર સુધીમાં પ્રથમ જાતીય સંબંધ થયાનું જણાવ્યું. ગ્રામ્ય, ગરીબ અને ઓછું શિક્ષણ ધરાવતા જૂથોમાં વહેલાં લગ્ન વધુ સામાન્ય છે. Child Marriage Restraint Act 2017 હેઠળ 21 વર્ષથી ઓછી ઉંમરનો પુરુષ અથવા 18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરની સ્ત્રી સગીર છે, અને ઓછામાં ઓછા એક સગીરનો સમાવેશ થતું લગ્ન બાળલગ્ન છે. કલમ 19નો અપવાદ માત્ર જણાવેલી શરતો હેઠળ લાગુ પડે છે; તેમાં અદાલતનો નિર્દેશ, બાળકનું શ્રેષ્ઠ હિત અને માતા-પિતા અથવા વાલીની સંમતિનો સમાવેશ થાય છે. જન્મપ્રમાણપત્ર, રાષ્ટ્રીય ઓળખપત્ર, શાળાના પ્રમાણપત્રો અને પાસપોર્ટથી ઉંમર સાબિત થઈ શકે છે. શંકાસ્પદ કિસ્સાની જાણ મૌખિક કે લેખિત રીતે Upazila Nirbahi Officer, Executive Magistrate, Upazila Women Affairs Officer, Social Welfare Officer, Education Officer, પોલીસ સ્ટેશનના ઇન્ચાર્જ અધિકારી અથવા સ્થાનિક સરકારના પ્રતિનિધિને કરી શકાય છે. બાળલગ્ન સંબંધિત ગુનાઓ નોંધપાત્ર, જામીનપાત્ર અને સમાધાનથી રદ ન થઈ શકે તેવા છે. મુસ્લિમ લગ્ન લાઇસન્સ ધરાવતા Nikah Registrar પાસે નોંધાવવા જરૂરી છે. લગ્ન અન્ય વ્યક્તિ કરાવે તો સામાન્ય રીતે વરરાજાએ 30 દિવસની અંદર તેની જાણ કરવી પડે છે અને ત્યારબાદ વિલંબ વિના નોંધણી કરાવવી પડે છે. ખ્રિસ્તી લગ્ન Christian Marriage Act 1872 હેઠળ, હિંદુ લગ્ન Hindu Marriage Registration Act 2012 હેઠળ આવી શકે છે; Special Marriage Act 1872 સામાન્ય નાગરિક ભાગીદારી અથવા પ્રતિબંધ વિનાની આંતરધર્મીય વ્યવસ્થાને બદલે વધુ મર્યાદિત કાનૂની વિકલ્પ આપે છે. ઉપલબ્ધ માહિતીના આધારે દેશભરમાં એકસરખી ફી કહી શકાય તેમ નથી. લગ્નમાં હકો અને ફરજો ધર્મ, નોંધણી, લગ્ન કરાર અને લાગુ વ્યક્તિગત કાયદા પર આધારિત છે. Muslim Family Laws Ordinance 1961 હેઠળ વધારાના લગ્ન માટે Arbitration Councilની અગાઉથી લેખિત મંજૂરી જરૂરી છે; જરૂરી મંજૂરી ન મળે તો મહેર તાત્કાલિક ચૂકવવાપાત્ર બને છે. મુસ્લિમ છૂટાછેડા એટલે કે તલાક માટે પત્નીને નકલ સાથે Chairmanને લેખિત નોટિસ આપવી પડે છે; 30 દિવસમાં Arbitration Council રચાય છે અને છૂટાછેડા સામાન્ય રીતે 90 દિવસ પછી અથવા પત્ની ગર્ભવતી હોય તો ત્યારબાદ અમલમાં આવે છે. મુસ્લિમ છૂટાછેડાની નોંધણી Nikah Registrar કરે છે; ઇનકાર સામે 30 દિવસમાં અપીલ કરી શકાય છે. ભરણપોષણ અને અન્ય ઉપાયો પરિસ્થિતિ તથા જવાબદાર સત્તા પર આધારિત છે. Domestic Violence (Prevention and Protection) Act 2010 કુટુંબના સંબંધમાં અથવા સાથે રહેતી સ્ત્રી કે બાળકને સુરક્ષા આપે છે. કેસ પ્રમાણે Upazila Women Affairs Officer અથવા Enforcement Officer, પોલીસ કે અદાલત સંકળાઈ શકે છે; કાનૂની ઉપાયોમાં સુરક્ષા, રહેઠાણ અથવા વળતરનો સમાવેશ થઈ શકે છે. 15 વર્ષથી વધુ ઉંમરની ક્યારેય પરણેલી સ્ત્રીઓમાં 2024ના Violence Against Women Surveyએ જીવનકાળ દરમિયાન જીવનસાથીની હિંસા 75.9%, પાછલા 12 મહિનાની હિંસા 48.7%, નિયંત્રણકારી વર્તન 67.6%, શારીરિક હિંસા 47.3% અને જાતીય હિંસા 29.0% નોંધ્યું. આ આંકડા અપરિણીત ડેટિંગ સંબંધો અથવા તમામ લિંગોને આવરી લેતા નથી. ઘણા પીડિતો હિંસા વિશે જણાવતા નથી: 64.0%એ કોઈને જણાવ્યું નહોતું અને 7.4%એ પાછલા 12 મહિનામાં કાનૂની પગલું લીધું હતું. કાનૂની પગલું લીધાનું શહેરી પીડિતોમાં 9.5% અને ગ્રામ્ય પીડિતોમાં 6.5%એ જણાવ્યું. કુટુંબનું દબાણ, સામાજિક કલંક, કુટુંબની ઇજ્જત અંગેની ચિંતા, ખર્ચ, અવિશ્વાસ અને કાર્યવાહીની લાંબી અવધિ ઔપચારિક મદદ મેળવવામાં અડચણ બની શકે છે. ઉલ્લેખિત આંકડાઓમાં સારવારનો સરેરાશ ખર્ચ BDT 2,512 અને કાનૂની પગલાનો સરેરાશ ખર્ચ BDT 4,104 હતો, પરંતુ વ્યક્તિગત ખર્ચ બદલાય છે. ડિજિટલ દુર્વ્યવહારમાં અનિચ્છિત જાતીય સંદેશા, સેક્સ્ટોર્શન, અંગત છબીઓ વહેંચવાની કે ફેલાવવાની ધમકીઓ અને ફોન અથવા સંદેશાઓ પર નજર રાખવાનો સમાવેશ થઈ શકે છે. Bangladesh Policeની Police Cyber Support for Women સ્ત્રીઓને ઑનલાઇન અને ઑફલાઇન મફત તથા ગુપ્ત સહાય આપે છે; હેલ્પલાઇન 01320-000888 દ્વારા પોલીસ અથવા પીડિત-સહાય સેવાઓ તરફ રેફરલ પણ થઈ શકે છે. પોલીસની કટોકટી સહાય 999, સ્ત્રીઓ અને બાળકો સામેની હિંસા માટે 109, બાળકોની સહાય માટે 1098 અને National Legal Aid Services Organisationની સલાહ માટે ટોલ-ફ્રી 16430 ઉપલબ્ધ છે. Directorate General of Family Planning અને માતૃત્વ આરોગ્યની હેલ્પલાઇન 16767 છે; જિલ્લા કાનૂની સહાય કચેરીઓ વધારાની સ્થાનિક મદદ આપે છે. અનૌપચારિક ડેટિંગ સંબંધ સમાપ્ત કરવા માટે રાજ્યની કોઈ પ્રમાણભૂત પ્રક્રિયા નથી. લગ્ન સમાપ્ત કરવું અલગ બાબત છે અને લાગુ ધાર્મિક તથા કાનૂની વ્યવસ્થા પર આધારિત છે. તપાસેલા કાનૂની માર્ગો સમલૈંગિક પ્રેમસંબંધોને લગ્ન અથવા નાગરિક સંઘ તરીકે માન્યતા આપતા નથી. Penal Codeની કલમ 377 પ્રકૃતિના નિયમ વિરુદ્ધના અમુક જાતીય કૃત્યોને ગુનો ગણાવે છે, પરંતુ માત્ર પ્રેમની લાગણી આપમેળે ગુનો નથી. તારણો રાષ્ટ્રીય સ્તરના છે; સ્થાનિક પુરાવા વિના શહેર અથવા વહીવટી પ્રદેશના તફાવતો કહી શકાય નહીં.