ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၏ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်

ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်တွင် သဘာဝနှင့်သက်ဆိုင်သည့်ကိစ္စအားလုံးကို တာဝန်ယူသော အာဏာပိုင်တစ်ခုတည်း မရှိပါ။ ပတ်ဝန်းကျင်၊ သစ်တောနှင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုဝန်ကြီးဌာနက အမျိုးသားမူဘောင်ကို ပေးပြီး Bangladesh Forest Department သည် သစ်တော၊ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်နှင့် ကာကွယ်ထားသောနယ်မြေအများအပြားကို စီမံခန့်ခွဲသည်။ Department of Environment သည် ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းနှင့် Ecologically Critical Areas (ECA) များကို ကိုင်တွယ်သည်။ Department of Fisheries သည် ရေနေသယံဇာတနှင့် ငါးလုပ်ငန်းကို စီမံသည်။ Bangladesh National Herbarium၊ Bangladesh Forest Research Institute၊ ဒေသဆိုင်ရာအုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ဥပဒေစိုးမိုးရေးလိုအပ်သည့်အခါ ရေတပ် သို့မဟုတ် ရဲတပ်ဖွဲ့တို့ကလည်း သုတေသန၊ စီမံခန့်ခွဲမှု သို့မဟုတ် ဥပဒေစိုးမိုးရေးတွင် ပါဝင်ကြသည်။ နိုင်ငံ၏ အဓိကသဘာဝဒေသများတွင် အနောက်တောင်ပိုင်းရှိ Sundarbans ဒီရေတောနှင့် ဒီရေသစ်တော၊ Chattogram Hill Tracts နှင့် Sylhet တောင်တန်းသစ်တောများ၊ Madhupur နှင့် Barind ဆားသစ်တောများ၊ haor နှင့် beel စိမ့်မြေများ၊ chars နှင့် အသစ်ဖြစ်ပေါ်လာသော မြစ်ကျွန်းများ၊ ရေလွှမ်းလွင်ပြင်များ၊ မြစ်များနှင့် ကမ်းရိုးတန်းဒေသတို့ ပါဝင်သည်။ မုတ်သုံရေကြီးခြင်း၊ ဒီရေ၊ အနည်ရွေ့လျားမှု၊ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဖွဲ့စည်းမှု၊ မြစ်ကမ်းပါးတိုက်စားမှု၊ မြေသစ်ပေါ်လာမှုနှင့် ဆားငန်ရေဝင်ရောက်မှုတို့က ဤပတ်ဝန်းကျင်များကို အမြဲပြောင်းလဲစေသည်။ ဆိုင်ကလုန်းနှင့် မုန်တိုင်းဒီရေကြောင့် ဂေဟစနစ်နှင့် ဝင်ရောက်သွားလာနိုင်မှု ထိခိုက်နိုင်သော်လည်း သဘာဝဘေးတုံ့ပြန်ရေးနှင့် ရွှေ့ပြောင်းကယ်ဆယ်ရေးတို့သည် သီးခြားသဘာဝဘေးစီမံခန့်ခွဲမှုနယ်ပယ်ဖြစ်သည်။ Sundarbans Reserved Forest သည် ဟက်တာ 601,700 ခန့် ကျယ်ဝန်းသည်။ UNESCO ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နယ်မြေသည် ဟက်တာ 139,700 ခန့်ရှိပြီး တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တော 3 ခု ပါဝင်သည်။ ဒီရေတောနေရင်းဒေသ၊ ဒီရေလမ်းကြောင်းများနှင့် ဆက်စပ်နေသော ကုန်းမြေ၊ ရေချိုနှင့် ပင်လယ်ဒေသများသည် ဘင်္ဂလားကျား၊ ပြောက်သမင်၊ ရေဝက်ဝံ၊ လင်းပိုင်နှင့် ရေငှက်များစွာကို ထောက်ပံ့ပေးသည်။ ငါးဖမ်းခြင်း၊ ပျားရည်နှင့် ဖယောင်းစုဆောင်းခြင်း၊ အခြားသစ်တောထွက်ပစ္စည်းများသည် သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးကို ဒေသခံအသက်မွေးဝမ်းကျောင်းနှင့် တိုက်ရိုက်ချိတ်ဆက်ပေးသည်။ Bangladesh Forest Department စာရင်းတွင် ကာကွယ်ထားသောနယ်မြေ 58 ခု ပါဝင်ပြီး စုစုပေါင်း ဧရိယာမှာ ဟက်တာ 818,323.206 ခန့်ဖြစ်သည်။ စာရင်းတွင် အမျိုးသားဥယျာဉ်များ၊ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တောများ၊ လူထုထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေများ၊ ဆာဖာရီဥယျာဉ်များ၊ သဘာဝဥယျာဉ်များ၊ ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ်များ၊ ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲ အထူးထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေများနှင့် ရိုးရာအမွေအနှစ် သို့မဟုတ် Kunjaban နေရာများ ပါဝင်သည်။ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်တွင် Ramsar နေရာ 2 ခုဖြစ်သော Sundarbans နှင့် Tanguar Haor ရှိပြီး Swatch of No Ground အပါအဝင် ပင်လယ်ထိန်းသိမ်းနယ်မြေ သို့မဟုတ် ပင်လယ်ဘေးမဲ့နယ်မြေ သတ်မှတ်ချက်များလည်း ရှိသည်။ နယ်နိမိတ်နှင့် လက်ရှိဥပဒေအခြေအနေကို သက်ဆိုင်ရာ ပြန်တမ်းကြေညာချက် သို့မဟုတ် Bangladesh Forest Department၊ Department of Fisheries တို့၏ လက်ရှိသတင်းအချက်အလက်ဖြင့် စစ်ဆေးရမည်။ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ကာကွယ်မှုတွင် အာရှဆင်၊ hoolock မျောက်လွှဲကျော်များ၊ ငါးစားကြောင်၊ ဂင်္ဂါမြစ်လင်းပိုင်၊ Irrawaddy လင်းပိုင်၊ ဂါရီးယယ်မိကျောင်း၊ ရေဝက်ဝံ၊ ပင်လယ်လိပ်များ၊ hilsa ငါး၊ ရွှေ့ပြောင်းရေငှက်များနှင့် လင်းတများ ပါဝင်သည်။ 2015 ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားတိရစ္ဆာန်မျိုးစိတ် Red List သုံးသပ်ချက်က မျိုးစိတ် 1,619 ခုကို အကျုံးဝင်စေပြီး အပင် Red List ကို 2024 တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ အမျိုးသားအဆင့်အမျိုးအစားများသည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ထိန်းသိမ်းရေးအမျိုးအစားများနှင့် အလိုအလျောက်တူညီခြင်းမရှိပါ။ နေရင်းဒေသဆုံးရှုံးခြင်းနှင့် အပိုင်းပိုင်းကွဲခြင်း၊ အလွန်အကျွံထုတ်ယူခြင်း၊ တရားမဝင်ကုန်သွယ်မှု၊ ညစ်ညမ်းမှု၊ ကျူးကျော်မျိုးစိတ်များ၊ ရာသီဥတုကြောင့် ဆားငန်မှုပြောင်းလဲခြင်းနှင့် ငါးဖမ်းမှုကြောင့် မတော်တဆဖမ်းမိခြင်းတို့သည် မျိုးစိတ်အလိုက် အန္တရာယ်အမျိုးမျိုး ဖြစ်စေသည်။ သစ်တောနေရာ占用ခြင်း၊ သစ်နှင့် သစ်မဟုတ်သော သစ်တောထွက်ပစ္စည်းအသုံးပြုခြင်း၊ အမဲလိုက်ခြင်း၊ ဖမ်းဆီးခြင်း၊ စုဆောင်းခြင်းနှင့် ငါးဖမ်းခြင်းတို့သည် လိုင်စင်၊ ကာကွယ်နယ်မြေစည်းမျဉ်း၊ စီမံခန့်ခွဲမှုအစီအစဉ်၊ ပြန်တမ်းကြေညာချက်နှင့် အမျိုးသားဥပဒေတို့အောက်တွင် ရှိသည်။ သက်ဆိုင်ရာဥပဒေများတွင် Wildlife (Conservation and Security) Act 2012၊ Bangladesh Environment Conservation Act 1995၊ Ecologically Critical Area Management Rules 2016၊ Bangladesh Biodiversity Act 2017၊ Forest Act 1927 နှင့် Marine Fisheries Act 2020 တို့ ပါဝင်သည်။ Hilsa ဘေးမဲ့နယ်မြေ၊ ငါးမဖမ်းရကာလ၊ ပိုက်ကိရိယာကန့်သတ်ချက်နှင့် မျိုးစိတ်အလိုက် စည်းမျဉ်းများက ငါးဖမ်းခွင့်ကို ကန့်သတ်နိုင်သည်။ ပူးတွဲစီမံခန့်ခွဲရေးကော်မတီတွင် သစ်တောဌာန၊ လူမျိုးစုအသိုင်းအဝိုင်းနှင့် ဒေသခံများ ပါဝင်နိုင်သော်လည်း ပါဝင်ခြင်းသည် မြေယာ သို့မဟုတ် သယံဇာတပိုင်ဆိုင်ခွင့်ကို အလိုအလျောက် မပေးပါ။ ဝင်ကြေး၊ လှေပါမစ်၊ လမ်းပြလိုအပ်ချက်၊ ရာသီအလိုက်ပိတ်ထားမှု၊ ခွင့်ပြုသည့်ပစ္စည်းကိရိယာနှင့် စုဆောင်းမှုကန့်သတ်ချက်တို့သည် နေရာအလိုက် ကွဲပြားသည်။ Bangladesh Forest Department သည် နေရာအလိုက် လက်မှတ်နှင့် အခကြေးငွေအချက်အလက်များ ထုတ်ပြန်သော်လည်း အခွန်နှုန်းစာမျက်နှာအချို့မှာ ဟောင်းနေနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ခရီးသွားခြင်း သို့မဟုတ် စီးပွားဖြစ်လုပ်ဆောင်မှုမပြုမီ လက်ရှိကြေး၊ ပါမစ်လမ်းကြောင်း၊ ဆောင်ရွက်ချိန်နှင့် ဖွင့်လှစ်မှုအခြေအနေတို့ကို အတည်ပြုရမည်။ သဘာဝအခြေပြုအပန်းဖြေလုပ်ငန်းများတွင် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ကြည့်ရှုခြင်း၊ သစ်တောလမ်းလျှောက်ခြင်း၊ Sundarbans သို့ လှေဖြင့်သွားခြင်း၊ သဘာဝဥယျာဉ်နှင့် ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ်များ ပါဝင်သည်။ ဧည့်သည်လုံခြုံရေးအတွက် ဒီရေ၊ ရေစီး၊ လှေ၊ အပူ၊ ရေဓာတ်ခန်းခြောက်မှု၊ အကူအညီရရန်ဝေးကွာမှုနှင့် ကျား၊ ဆင်၊ မိကျောင်း၊ မြွေတို့နှင့် တွေ့ဆုံနိုင်မှုကို စဉ်းစားရမည်။ အဓိကပဋိပက္ခများတွင် သစ်တောကျူးကျော်မှု၊ မြေယာအသုံးပြုပြောင်းလဲမှု၊ တရားမဝင်သစ်ခုတ်ခြင်းနှင့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ကုန်သွယ်မှု၊ ဒီရေတောနှင့် စိမ့်မြေကို ထိခိုက်စေသော ပုစွန်မွေးမြူရေး၊ ငါးဖမ်းဖိအားနှင့် မတော်တဆဖမ်းမိမှု၊ သင်္ဘောသွားလာမှု၊ ဆူညံသံ၊ ညစ်ညမ်းမှု၊ အခြေခံအဆောက်အအုံနှင့် စွမ်းအင်စီမံကိန်း၊ ခရီးသွားဖိအားနှင့် လူ–တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ပဋိပက္ခတို့ ပါဝင်သည်။ သစ်တောအကယ်ဒမီ၊ သစ်တောသိပ္ပံနှင့် နည်းပညာအင်စတီကျုများ၊ Bangladesh National Herbarium၊ တက္ကသိုလ်များနှင့် Bangladesh Forest Research Institute တို့တွင် သင်တန်းနှင့် သုတေသနအခွင့်အလမ်းများ ရှိသည်။ သင့်တော်သော ဆက်သွယ်ရန်ဌာနနှင့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းသည် နေရာ၊ မျိုးစိတ်၊ ပါမစ်၊ ကာကွယ်နယ်မြေအမျိုးအစားနှင့် ပဋိပက္ခအလိုက် ကွဲပြားသည်။