သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇၼႂ်းမိူင်းပင်းၵလႃးဒေႉ

ၼႂ်းမိူင်းပင်းၵလႃးဒေႉဢမ်ႇမီးၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈလဵဝ်ၵုမ်းသိုဝ်ႇၵူႈပိူင်၊ ဢမ်ႇမီး portal ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈၵူႈၵၢၼ်သိုဝ်ႇ။ ပုၼ်ႈၽွၼ်းၸႅၵ်ႇၼႂ်း Ministry of Information and Broadcasting၊ Department of Information (তথ্য অধিদফতর (PID))၊ Bangladesh Telecommunication Regulatory Commission (BTRC)၊ Bangladesh Press Council၊ Bangladesh Television၊ Bangladesh Betar၊ Press Institute Bangladesh၊ National Institute of Mass Communication၊ Information Commission၊ Copyright Office လႄႈၸုမ်းတၢင်ႇဢၼ်။ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇလႄႈၸုမ်းၶၢဝ်ႇလူဝ်ႇတၢင်ႇလိၵ်ႈယိုၼ်ယၼ်လႄႈလူင်းမၢႆၵွၼ်ႇဢွၵ်ႇ ၸွမ်း Printing Presses and Publications (Declaration and Registration) Act 1973။ District Magistrate ၸတ်းၵၢၼ်။ Bangladesh Press Council ႁဵတ်းၸွမ်း Bangladesh Press Council Act 1974၊ ၵုမ်းသုၼ်ႇလွတ်ႈလႅဝ်းၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ လႄႈႁပ်ႉၶေႃႈႁွင်ႉၵၢၼ်ၽူႈၶၢဝ်ႇ။ Code of Conduct for Journalists, Newspapers and News Agencies မီးမႃး 1993၊ လႅၵ်ႈ 2002။ ၶေႃႈႁွင်ႉထုၵ်ႇသူင်ႇပဵၼ်လိၵ်ႈတေႃႇၽူႈၼမ်း Press Council၊ မၵ်းမၢႆသိုဝ်ႇ၊ ႁၢႆးငၢၼ်း၊ ၵွပ်ႈသင်ႁွင်ႉ၊ သက်သေဢၼ်မီး၊ ၶေႃႈတွပ်ႇ/ငဝ်းလၢႆးဢွၵ်ႇ၊ လႄႈၶေႃႈယိုၼ်ယၼ်ဝႃႈဢမ်ႇမီးဢမူႉၼႂ်းလုမ်းတတ်းသိၼ်ဢၼ်ႁူမ်ႈၵၼ်။ ပယ်ႉ declaration ၸၢင်ႈတၢင်ႇ appeal ၼႂ်း 45 ဝၼ်းယႂ်ႇသုတ်း၊ revocation 60 ဝၼ်း။ တႃႇ online news portal PID ၸတ်းလူင်းမၢႆ၊ renew၊ tender၊ ထိင်းသဵၼ်ႈ portal/IP television ဢၼ်လူင်းမၢႆ။ ၵႃႈၸၢႆႇလႄႈၶၢဝ်းႁဵတ်းဢမ်ႇပိုၼ်ၽၢဝ်ႇပိူင်လဵဝ်တႃႇၵူႈလၢႆး။ Bangladesh Television (BTV) ပိုၼ်ၶၢဝ်ႇ၊ ပၢႆးႁဵၼ်း၊ ယူတ်းယႃ၊ ၶေႃႈမုၼ်း၊ လႄႈၵၢၼ်ၼႄႁူမ်ႈ ပဵၼ် Bengali/English။ ၵၢၼ်ပၼ်ၽၢၼ်ႇလေႃးတိၼ်းႁဵတ်းႁူဝ်ႁၢင်ႈ 17.5 ၸူဝ်ႈမူင်း/ဝၼ်း၊ satellite 24 ၸူဝ်ႈမူင်း။ BTV တႅမ်ႈဝႃႈမီးႁူင်းႁၢင်ႈတဵမ် 2၊ relay station 14၊ ၵုမ်းႁူမ်ႈ 95% ၶွင်တီႈလိၼ်/97% ၵူၼ်း။ BTV ၽႄၶေႃႈမုၼ်းၽၢၼ်ႇ web stream၊ app၊ Facebook၊ YouTube။ Bangladesh Betar ၸႂ်ႉ AM၊ FM၊ shortwave၊ ပၼ် live၊ app၊ archive ပၢင်/ၶၢဝ်ႇ၊ ၸုမ်းၽူႈထွမ်ႇ၊ လႄႈလၢႆး feedback/complaint/ၶေႃႈမုၼ်း။ လၢႆးၶႂၢင်ႉၸႅၵ်ႇတႃႇၶိူင်ႈထွမ်ႇႁၢင်ႈ၊ cable provider၊ သူင်ႇ signal၊ ၽႄၶေႃႈမုၼ်း၊ foreign pay channel။ BTRC ၵုမ်း frequency၊ satellite၊ landing right၊ infrastructure telecommunications လႄႈတၢင်ႇဢၼ်။ ယွၼ်းၶႂၢင်ႉ cable/distribution တၢင်ႇၽၢၼ်ႇ myGov ဢမ်ႇၼၼ် BTV၊ ၸၢင်ႈလူဝ်ႇၶေႃႈတႅၼ်းၵမ်ႉ district administration။ Streaming ၶိုၼ်ႈၵပ်းပလႅတ်ႇၾွမ်းလႄႈၸႅၵ်ႇၵၼ်။ ၽိုၼ် BTRC ၸႅၵ်ႇ IP streaming၊ IPTV၊ video-on-demand။ တႃႇ OTT/IoT service မၢင်ပိူင်ဢၼ် internet provider ပၼ် Clause 20.3 ISP Guideline လူဝ်ႇၶေႃႈယွမ်းႁပ်ႉ BTRC ဢွၼ် မိူဝ်ႈၽႅၼ်ၶေႃႈမၵ်းမၢႆမႂ်ႇတိုၵ်ႉပႂ်ႉ။ ဢမ်ႇမီးသဵၼ်ႈႁူမ်ႈၸိုင်ႈမိူင်း၊ public portal၊ ဢမ်ႇၼၼ်ၶၼ် subscription ၵူႈပိူင်ဢၼ်မီးၽိုၼ်ယိုၼ်ယၼ်။ ၽူႈၸႂ်ႉပႃႈၼမ်လူဝ်ႇၶိူင်ႈတီႈ၊ data/broadband၊ လႄႈတႃႇပလႅတ်ႇၾွမ်းမၢင်ဢၼ်ၵွင်ႉသၢင်ႇ။ ၵႃႈၸၢႆႇပဵၼ် internet/mobile tariff လႄႈၵႃႈပလႅတ်ႇၾွမ်းၸၢင်ႈမီး။ ၽိုၼ်ၵဝ်ႇ One Country One Rate မၢႆၶၼ်ယႂ်ႇသုတ်း 500 BDT/လိူၼ် 5 Mbps၊ 800 BDT 10 Mbps၊ 1,200 BDT 20 Mbps။ ထုၵ်ႇထတ်း tariff 2026 ၵွၼ်ႇပၼ်ၶၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ်။ Social networks ပၼ်တၢင်းဢွၵ်ႇပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ၊ comment၊ ႁၢႆးငၢၼ်း၊ ၸုမ်းလုၵ်ႉလၢၼ်၊ လႄႈၶေႃႈမုၼ်းၵူၼ်းမိူင်း။ ဢမ်ႇႁၼ်ပိူင်ၶႂၢင်ႉၵူႈပိူင်တႃႇၵွင်ႉ social media သုၼ်ႇတူဝ်၊ လူင်းမၢႆ online news portal ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶႂၢင်ႉတႃႇ post သုၼ်ႇတူဝ်ၵူႈဢၼ်။ ၼွၵ်ႈၶေႃႈမၵ်းမၢႆ platform မီးၵူတ်းမၢႆၸိုင်ႈမိူင်းမိူဝ်ႈလဵဝ်၊ မီး Cyber Security Act လႄႈ Personal Data Protection Act ဢၼ်လူင်းသဵၼ်ႈ 2026။ ငဝ်းလၢႆးၵူတ်းမၢႆတိုၵ်ႉလႅၵ်ႈလၢႆႈ ၵွပ်ႈၵၢၼ်ထတ်းၵူတ်းမၢႆ cybersecurity တိုၵ်ႉလၢတ်ႈၼႂ်း July 2026။ ၶေႃႈမၵ်းမၢႆၸႅင်ႈလႅင်းတႃႇပိၵ်ႉ၊ report၊ ၼႅင်ႈၽိတ်းၵူတ်းမၢႆ ထုၵ်ႇတႅပ်းတတ်းၸွမ်းၵူတ်းမၢႆဢၼ်ၸႂ်ႉမိူဝ်ႈၼၼ်ႉ။ လွင်ႈသုမ်းၵၢင်မီးၶေႃႈမုၼ်းၽိတ်း၊ ၶေႃႈၵႂၢမ်းမႆႈ၊ ၵၢၼ်တဵၵ်းတဵင်၊ ၵၢၼ်ႁၢႆႉ၊ လႄႈပိုတ်ႇၶေႃႈမုၼ်းသုၼ်ႇတူဝ်။ ဢမ်ႇမီးလိၵ်ႈမၢႆၵၢၼ်ၽူႈၶၢဝ်ႇပိူင်ယေႃႇၸိုင်ႈမိူင်း။ PID Press Accreditation Policy 2025 ပၼ် accreditation တႃႇသက်သေၶဝ်ႈထိုင်၊ ဢမ်ႇပၼ်သုၼ်ႇၵူႈပိူင်တႃႇႁဵတ်းၵၢၼ်ၽူႈၶၢဝ်ႇ။ Press Accreditation Appeal Committee ႁပ်ႉၶေႃႈတၢင်ႇမိူဝ်ႈထွၼ် accreditation။ Press Institute Bangladesh ၽိုၵ်းၽွၼ်ႉၽူႈၶၢဝ်ႇ print/electronic/online၊ digital၊ mobile၊ data၊ photo၊ investigative၊ child၊ community radio။ တၢင်ႇလႆႈသုၼ်ႇတူဝ် ဢမ်ႇၼၼ်ၽၢၼ်ႇၸုမ်း/press club။ Postgraduate Diploma in Journalism (PGDJ) ၶွင် National University ၶၢဝ်း 1 ပီ၊ 2 semester၊ 40 credit၊ 50 တီႈ၊ ၵႃႈယွၼ်းၽိုၼ်ပွၵ်ႈလိုၼ်း 600 BDT၊ ၵႃႈႁဵၼ်း 16,000 BDT။ ဝၼ်းတေႃႇလႅၵ်ႈလႆႈ၊ လႄႈလူဝ်ႇၶဝ်ႈႁဵၼ်း 60%။ National Institute of Mass Communication ၵေႃႈမီးၵၢၼ်ၽိုၵ်းၽွၼ်ႉၶေႃႈမုၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ/တၢင်ႇၼိူဝ်ဢွၼ်ႇ။ ၵုမ်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁူမ်ႈ media literacy၊ ၵၢၼ်တင်ႈၵွင်ႉႁႂ်ႈလွတ်ႈၽေး၊ ထတ်းၽူႈဢွၵ်ႇၶေႃႈမုၼ်း၊ ပိၵ်ႉ/report ၶေႃႈမုၼ်းပၼ်ႁႃ၊ လႄႈၵၢၼ်ၸွႆႈၽူႈယႂ်ႇ/မေႃသွၼ်။ BTRC ပၼ်ၶေႃႈမုၼ်းတႃႇၽူႈပိူင်လႄႈ internet လွတ်ႈၽေး။ ၼႂ်း UNICEF Bangladesh U-Report 2025 survey ၵူၼ်းႁူမ်ႈႁူဝ်ႁၢင်ႈ 29,000၊ ႁူဝ်ႁၢင်ႈ 2/3 ဝႃႈၶေႃႈမုၼ်းၽိတ်းပဵၼ်ငဝ်းလၢႆးၵၢင်ၶၢဝ်းၼိူဝ် social media; 1/7 ႁၢႆးငၢၼ်းၺႃး bullying/ၶေႃႈတႅမ်ႈၶေႃႈမႆႈ၊ 14% ၶေႃႈမုၼ်းႁၢႆႉ/ႁဵတ်းႁႂ်ႈတုမ်ႉ၊ 17% မုင်ႈဝႃႈဢွၼ်ႇလႅင်းဢမ်ႇလွတ်ႈၽေး။ ဢမ်ႇႁၼ်ၶွပ်ႇဢายุၵူတ်းမၢႆၸိုင်ႈမိူင်းယဝ်ႉတႃႇ social media account။ ၶဝ်ႈထိုင်ယင်းဢမ်ႇၽဵင်ႈ၊ MICS 2025 ဝႃႈ 72.1% ၼႃႈႁိူၼ်းမီး internet ၼႂ်းႁိူၼ်း။ လၵ်းမိူင်း Article 39 ၵုမ်းသုၼ်ႇၸႂ်၊ သႃႇသၼႃႇ၊ ၶေႃႈၵႂၢမ်း၊ ၵၢၼ်ဢွၵ်ႇၶေႃႈမုၼ်း၊ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ။ ၶွပ်ႇၵူတ်းမၢႆၸၢင်ႈၵဵဝ်ႇၽေးၸိုင်ႈမိူင်း၊ ၵွင်ႉလီၵၼ်တေႃႇၸိုင်ႈမိူင်းၼွၵ်ႈ၊ ၵၢၼ်ၵူၼ်းမိူင်း၊ သၽ်ထမ်၊ ဂုင်ၼႃႈလုမ်းတတ်းသိၼ်၊ ၵၢၼ်ထူပ်းသႃႇသၼႃႇ ဢမ်ႇၼၼ်တဵၵ်းတဵင်။ Article 43 ၵုမ်းၶေႃႈၵႂၢမ်းတိတ်းတေႃႇလႄႈလပ်ႉ ၸွမ်းၶွပ်ႇၵူတ်းမၢႆသင့်။ Right to Information Act 2009 ပၼ်ၵူၼ်းမိူင်းပင်းၵလႃးဒေႉယွၼ်းၶေႃႈမုၼ်းတေႃႇၸုမ်းမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း ပဵၼ်လိၵ်ႈ၊ electronic/email။ ၶေႃႈတွပ်ႇပႃႈၼမ်ၼႂ်း 20 ဝၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်၊ 30 ဝၼ်းယႂ်ႇသုတ်းမိူဝ်ႈလူဝ်ႇၸုမ်းထႅင်ႈ၊ ပယ်ႉထုၵ်ႇလၢတ်ႈၼႂ်း 10 ဝၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်။ ၶေႃႈတႅပ်းတတ်း appeal ၼႂ်း 15 ဝၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉတၢင်ႇ complaint တေႃႇ Information Commission ၼႂ်း 30 ဝၼ်း။ ၶေႃႈမုၼ်းၵဵဝ်ႇၸူဝ်ႈ၊ ၵၢၼ်ၺႃးၵုမ်း ဢမ်ႇၼၼ်ပွႆႇဢွၵ်ႇ ထုၵ်ႇပၼ်ၼႂ်း 24 ၸူဝ်ႈမူင်း သင်ဢမ်ႇမီးၶေႃႈယกเว้นၵူတ်းမၢႆ။ Copyright Act 2023 ၵုမ်းလိၵ်ႈ၊ ႁူင်းလိၵ်ႈ၊ ၽဵင်းၵႂၢမ်း၊ အသံ၊ ၾိမ်း၊ ၶေႃႈမုၼ်း radio/television၊ software လႄႈတၢင်ႇဢၼ်။ ဢမ်ႇမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းလူင်းမၢႆ၊ ၵူၺ်းၵႃႈၸၢင်ႈပဵၼ်သက်သေ။ သုၼ်ႇငိုၼ်းၸၢင်ႈတၢင်ႇ/ပၼ် license၊ လူဝ်ႇၵုမ်းသုၼ်ႇၽူႈတႅမ်ႈ/ၽူႈႁဵတ်းၽိင်ႈမွၼ်း။ တႃႇၸႂ်ႉၵၢၼ်တႅတ်ႈတေႃး ထတ်းၵႃႈလႄႈၶေႃႈမၵ်းမၢႆ Copyright Office မိူဝ်ႈလဵဝ်။ ၵၢၼ်ၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸၢင်ႈတၢင်းယွၼ်းၶေႃႈမုၼ်း၊ ၶေႃႈႁွင်ႉ Press Council၊ appeal၊ accreditation၊ လူင်းမၢႆ၊ feedback BTV/Betar၊ လႄႈၽိုၵ်းၽွၼ်ႉၽူႈၶၢဝ်ႇ။ UNICEF U-Report ပၼ်ၶေႃႈမုၼ်းၶဝ်ႈႁူမ်ႈလုၵ်ႈၼုမ်ႇ၊ ဢမ်ႇပၼ်သုၼ်ႇလႆႈၵူတ်းမၢႆ။