ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်း ၼႂ်းမိူင်းပင်ႊလႃႇတဵတ်ႈ

ပင်ႊၵႃႇပိူင်လူင် ၸႂ်ႉလိၵ်ႈပင်ႊၵႃႇၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း၊ ႁွင်ႈၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ၶုၼ်တတ်းသိၼ်၊ မီႇတီႇယႃႇၸိုင်ႈမိူင်း လႄႈ ၵၢၼ်ၾိင်ႈထုင်း။ ၸွမ်းလူၺ်ႈပၢင်သၢင်ႈ BBS ဢၼ်မီးဝႆႉ 99.17 percent ၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းၸႂ်ႉပင်ႊၵႃႇပဵၼ်ၽႃႇသႃႇမႄႈ၊ 6.10 percent ၼပ်ႉဢိင်းၵလဵတ်ႈပဵၼ်ၽႃႇသႃႇထီႉသွင်။ ပၢင်သၢင်ႈၼႆႉၼႄလွင်ႈၽႄၽႃႇသႃႇ လႄႈ လွင်ႈၸႂ်ႉၽႃႇသႃႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇတႅၼ်းတၢင်ၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်းတၢင်းၶႅင်ႇယိုၼ်းယၢဝ်းၶွင်ၽႃႇသႃႇ ႁိုဝ် ၵၢၼ်ၼပ်ႉၽႃႇသႃႇၵူႈၶၢဝ်းယၢမ်း။ လိၵ်ႈပင်ႊၵႃႇတၢင်းထုင်ႉ မိူၼ် Sylheti၊ Chittagonian၊ Noakhali လႄႈ Rangpuri ၸႂ်ႉၼမ်ၼႂ်းၼႃႈႁိူၼ်း၊ ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵူႈဝၼ်း လႄႈ ၾိင်ႈထုင်း။ Sylheti မီးပိုၼ်းလိၵ်ႈတႅမ်ႈ လႄႈ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈမႃးတႄႇၵွၼ်ႇ။ လိၵ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇမီးလၵ်းထၢၼ်ဝႃႈပဵၼ်ၽႃႇသႃႇၸိုင်ႈမိူင်းၽႄၵၼ်။ ပိူင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပင်ႊလႃႇတဵတ်ႈၵႅတ်ႇၶႄၽႃႇသႃႇၸိုင်ႈမိူင်း ႁူမ်ႈပႃးၾိင်ႈထုင်းတၢင်းထုင်ႉ။ လွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်း လႄႈ ၵၢၼ်ႁၢမ်ႈၶီႈၶႅၼ်ႈၵေႃႈ ၵဵဝ်ႇၵပ်းၵၢၼ်ၶဝ်ႈထိုင်ၽႃႇသႃႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇမီးလၵ်းထၢၼ်ဝႃႈ တစ်နိုင်ငံလုံးမီးပိူင်ၽႃႇသႃႇၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢၼ်ယွမ်းႁပ်ႉၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်။ ၸုမ်းၵူၼ်းၸႂ်ႉၽႃႇသႃႇ Chakma၊ Marma၊ Kokborok ႁိုဝ် Tripura၊ Garo၊ Khasi၊ Manipuri၊ Santali၊ Kurukh၊ Mundari၊ Rakhine လႄႈ ၽႃႇသႃႇတၢင်းထုင်ႉတၢင်ႇၸိူဝ်း ယူႇၼမ်တီႈ Chittagong Hill Tracts လႄႈ မိူၼ်ၼင်ႇ Mymensingh၊ Sylhet၊ Rajshahi လႄႈ ပွတ်းၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ။ မၢႆမီႈၽႃႇသႃႇပင်ႊၵႃႇ 1987 မၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ ႁွင်ႈၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ႁွင်ႈၵၢၼ်တစ်ပိုင်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ၶုၼ်တတ်းသိၼ် လႄႈ ၸုမ်းဢုပ်ႇပိူင်တူဝ်ၵဝ်ႇ တေလႆႈႁဵတ်းလိၵ်ႈမၢႆ၊ ၽိုၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇ၊ လွင်ႈယိုၼ်ႈၶေႃႈတုမ်ႉ လႄႈ ၵၢၼ်ၵူတ်းမၢႆတၢင်ႇၸိူဝ်းၼႂ်းပင်ႊၵႃႇပဵၼ်ပိူင်လူင်။ ၽိုၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇတေႃႇမိူင်းၼွၵ်ႈမီးၶေႃႈယกเว้น။ ၸွမ်းမၢႆမီႈ ၶေႃႈတုမ်ႉႁိုဝ်ၶေႃႈတုၵ်းယွၼ်းၼႂ်းၽႃႇသႃႇတၢင်ႇၽႃႇသႃႇ ဢาจဢမ်ႇမီးၽွၼ်းတၢင်းၵူတ်းမၢႆ။ ၽိုၼ်ပိၼ်ႇပဵၼ်ဢိင်းၵလဵတ်ႈၸွႆႈႁႂ်ႈပွင်ႇၸႂ်လႆႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ မိူဝ်ႈမီးၶေႃႈၶတ်းၵၼ်တင်းပိူင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၽိုၼ်ပင်ႊၵႃႇပိူင်လူင်ၸႂ်ႉပဵၼ်ဢၼ်မီးဢႃႇၼႃႇ။ ၼႂ်းပၢႆးပညာ ႁွင်ႈၵၢၼ်ပၢႆးပညာ၊ National Curriculum and Textbook Board လႄႈ Directorate of Primary Education ၸႂ်ႉပင်ႊၵႃႇပဵၼ်ၽႃႇသႃႇသွၼ်ပိူင်လူင်၊ မီးပိူင်ဢိင်းၵလဵတ်ႈႁူမ်ႈၵၼ်။ မီးၽိုၼ်သွၼ်လၢႆၽႃႇသႃႇ ပႃးတွၼ်ႈတႃႇ Chakma၊ Marma၊ Garo၊ Tripura လႄႈ Sadri။ ၽိုၼ်သွၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉတေႃႉထႅမ်ၼမ်တႃႇပၢႆးပညာမူၼ်ႉပၢင်ႇ လႄႈ ၸၼ်ႉငဝ်ႈ။ ၼႂ်း 2022 ၽူႈၽွင်းငမ်းပၢႆးပညာၸၼ်ႉငဝ်ႈ ပၼ်ၽိုၼ်ႁဵၼ်း 219,364 ၸုပ်ႇတႃႇလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းႁႃႈၽႃႇသႃႇ။ လွင်ႈၶဝ်ႈထိုင်ၶိုၼ်ႈၸွမ်းႁူင်းႁဵၼ်း၊ ထုင်ႉ၊ ၶူးသွၼ် လႄႈ ၽိုၼ်သွၼ် ဢမ်ႇၸွမ်းၵၼ်၊ ဢမ်ႇၶႂ်ႈမီးၵူႈၽႃႇသႃႇလႄႈၵူႈၸၼ်ႉ။ BTV ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၶၢဝ်ႇၵူႈဝၼ်းၵဝ်ႈၵမ်း ၼႂ်းပင်ႊၵႃႇ လႄႈ ဢိင်းၵလဵတ်ႈ။ Bangladesh Betar ၵေႃႈၸႂ်ႉ Hindi၊ Urdu၊ Nepali လႄႈ Arabic တႃႇၵၢၼ်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇတေႃႇၼွၵ်ႈမိူင်း။ ဢမ်ႇမီးလၵ်းထၢၼ်ဝႃႈ မီႇတီႇယႃႇၸိုင်ႈမိူင်းပၼ်ၽႃႇသႃႇၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၽဵင်ႇပဵင်းၵူႈတီႈ၊ မီႇတီႇယႃႇတၢင်းထုင်ႉ လႄႈ ၸုမ်းၵူၼ်းၸႂ်ႉၽႃႇသႃႇဢาจၸွႆႈပူတ်းပႅတ်ႈလွင်ႈၶၢတ်ႇႁၢႆၼႆႉတၢင်းၼိုင်ႈ။ International Mother Language Institute လဵပ်ႈႁဵၼ်း လႄႈ ၸွႆႈထိင်းသိမ်း၊ တေႃႉထႅမ်ၽႃႇသႃႇၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း။ Multiling Cloud ပဵၼ်တိုၵ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈတႃႇသိမ်းလိၵ်ႈၽႃႇသႃႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း၊ ထႅပ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်း လႄႈ ၽိုၼ်မၢႆၸုမ်းၵူၼ်း။ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၾိင်ႈထုင်း၊ ၸုမ်း Small Ethnic Groups Cultural Institutions လႄႈ ႁွင်ႈၵၢၼ် Chittagong Hill Tracts ႁူမ်ႈၵၼ်တေႃႉထႅမ်ၾိင်ႈထုင်း လႄႈ တူဝ်ၵဝ်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇပၼ်သထၢၼ်ႇၽႃႇသႃႇၸိုင်ႈမိူင်းၵမ်းလဵဝ်။ ဢမ်ႇမီးၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇၽိသဵတ်ႇတႃႇၸႂ်ႉပင်ႊၵႃႇပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵႃႈပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ လႄႈ ၵႃႈလ่ามပုဂ္ဂလိၵ်ႈ ဢาจမီးၵႃႈၸႂ်ႉၸွမ်းၽူႈပၼ်လႄႈငဝ်းလၢႆး။