ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಕಾರ್ಮಿಕ ಕಾನೂನು

ಈ ಚೌಕಟ್ಟು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಖಾಸಗಿ ಕಾರ್ಖಾನೆ, ಅಂಗಡಿ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ/ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿ, ಭದ್ರತಾ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಲಾಭರಹಿತ ಶಿಕ್ಷಣ ಅಥವಾ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹೊರತಾಗುವಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ; ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ರಫ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ವಲಯದ ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ Bangladesh EPZ Labour Act 2019 ಮತ್ತು BEPZA ಚೌಕಟ್ಟು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅವಲೋಕನಕ್ಕೆ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಅಥವಾ ನಗರ-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ನೀಡಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ನಿಖರ ಉತ್ತರ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವರ್ಗ, ಕ್ಷೇತ್ರ, ಕೆಲಸಗಾರರ ಸ್ಥಾನಮಾನ, ಸೇವಾ ನಿಯಮ ಮತ್ತು ಯೂನಿಯನ್/ಸಾಮૂહિક ಮಾತುಕತೆ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಪದ್ಧತಿ ಶಾಸನಾತ್ಮಕ ಹಕ್ಕಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಲ್ಲ. ಕಾನೂನು ಅಪ್ರೆಂಟಿಸ್, ಬದಲಿ, ತಾತ್ಕಾಲಿಕ, ಕ್ಯಾಶುಯಲ್, ಶಾಶ್ವತ ಮತ್ತು ಋತುಮಾನಿ ಕೆಲಸಗಾರರನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಉದ್ಯೋಗ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗದಾತ ನೇಮಕಾತಿ ಪತ್ರ ಮತ್ತು ಫೋಟೋ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿ ನೀಡಿ, ಕೆಲಸಗಾರರ ರಿಜಿಸ್ಟರ್ ಇಟ್ಟು, ಉದ್ಯೋಗದಾತ ವೆಚ್ಚದ ಸೇವಾ ಪುಸ್ತಕ ಒದಗಿಸಬೇಕು. Chief Inspector ಅಥವಾ DIFE ಅನುಮೋದನೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಂತೆ, ಸೇವಾ ನಿಯಮಗಳು ಶಾಸನಕ್ಕಿಂತ ಸಮಾನ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ರಕ್ಷಣೆ ಒದಗಿಸಬಹುದು. ಪರೀಕ್ಷಾ ಅವಧಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಚೇರಿ ಬರವಣಿಗೆ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಆರು ತಿಂಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಮೂರು ತಿಂಗಳು; ಅನ್ವಯಿಸುವ ನಿಯಮ ಅನುಮತಿಸಿದರೆ ನಿಪುಣ ಕೆಲಸಗಾರನಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮೂರು ತಿಂಗಳು ಇರಬಹುದು. ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೆಲಸದ ಸಮಯ ದಿನಕ್ಕೆ ಎಂಟು, ವಾರಕ್ಕೆ 48 ಗಂಟೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಕೆಲಸದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಹತ್ತು, ವಾರಕ್ಕೆ 60 ಗಂಟೆ ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ ವಾರಕ್ಕೆ 56 ಗಂಟೆಯಾಗಬಹುದು. ಐದು ಗಂಟೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕೆಲಸದ ಬಳಿಕ ಕನಿಷ್ಠ 30 ನಿಮಿಷ ವಿರಾಮ; ಆರು ಗಂಟೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಿಕ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಗಂಟೆ ವಿರಾಮ. ಕಾರ್ಖಾನೆ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಾರಕ್ಕೆ ಒಂದು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ದಿನ; ಅಂಗಡಿ/ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೂವರೆ ದಿನ. ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಮೂಲ ವೇತನ, ದುಬಾರಿ ಭತ್ಯೆ ಮತ್ತು ಅನ್ವಯಿಸುವ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ/ಮಧ್ಯಂತರ ವೇತನ ಅಂಶಗಳ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಪಾವತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಾಸನಾತ್ಮಕ ರಜೆಯಲ್ಲಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಹತ್ತು ಸಂಬಳದ ಕ್ಯಾಶುಯಲ್ ದಿನ ಮತ್ತು 14 ಸಂಬಳದ ಅನಾರೋಗ್ಯ ದಿನ; ಅನಾರೋಗ್ಯ ರಜೆಗೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ಬೇಕು. ಕಾರ್ಖಾನೆ, ಅಂಗಡಿ, ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆಯ ವಯಸ್ಕರಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಪ್ರತಿ 18 ದಿನಕ್ಕೆ ಒಂದು ದಿನ ಗಳಿಸಿದ ರಜೆ; ವರ್ಷಕ್ಕೆ 13 ಸಂಬಳದ ಹಬ್ಬದ ದಿನಗಳು. ವೇತನ ಅವಧಿ ಒಂದು ತಿಂಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿರಬಾರದು; ಅವಧಿ ಮುಗಿದ ಏಳು ಕೆಲಸದ ದಿನಗಳೊಳಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವೇತನ ಪಾವತಿಸಬೇಕು. ಉದ್ಯೋಗ ಮುಕ್ತಾಯದ ಅಂತಿಮ ಬಾಕಿಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 30 ಕೆಲಸದ ದಿನಗಳೊಳಗೆ ಪಾವತಿಸಬೇಕು. ನಗದು, ಚೆಕ್, ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅಥವಾ ಕೆಲಸಗಾರರ ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿ ಸಾಧ್ಯ; ಕಡಿತಗಳು ಕಾನೂನು ಅನುಮತಿಸಿದವುಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತ. ಕನಿಷ್ಠ ವೇತನಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಒಂದೇ ದರದಿಂದಲ್ಲ, ಕ್ಷೇತ್ರ, ಗ್ರೇಡ್ ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶವಾರು ಗೆಜೆಟ್‌ಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 2023ರ ಉಡುಪು ಕ್ಷೇತ್ರ ಗೆಜೆಟ್ ತಿಂಗಳ ಕನಿಷ್ಠ BDT 12,500 ನಿಗದಿಪಡಿಸಿತು; ಅನ್ವಯಿಸುವ ಗ್ರೇಡ್ ಮತ್ತು ಭತ್ಯೆಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು. 14 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳ ಉದ್ಯೋಗ ನಿಷಿದ್ಧ. 14ರಿಂದ 18ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಕಿಶೋರರು ನೋಂದಾಯಿತ ವೈದ್ಯರ ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ಮತ್ತು ಗುರುತು ಟೋಕನ್ ಇದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬಹುದು; ಅಪಾಯಕಾರಿ ಕೆಲಸದ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತವೆ. ಉದ್ಯೋಗ ಸುರಕ್ಷತೆ, ಕಲ್ಯಾಣ, ಸುರಕ್ಷತಾ ಸಮಿತಿ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೌಲಭ್ಯ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಆರೈಕೆ ಕರ್ತವ್ಯಗಳು ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದ ಶಾಸನಾತ್ಮಕ ಮಿತಿಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಒಳಗೊಂಡ ಅಪಘಾತವನ್ನು ಉದ್ಯೋಗದಾತ ಎರಡು ಕೆಲಸದ ದಿನಗಳೊಳಗೆ DIFE ಮತ್ತು Department of Labour ಗೆ ವರದಿ ಮಾಡಬೇಕು. ಗಾಯ/ಸಾವಿನ ಪರಿಹಾರ ಕಾಯ್ದೆಯ ಪ್ರಕಾರ; ಪರಿಹಾರ ದಾವೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ವರ್ಷದ ಮಿತಿ. ತಿದ್ದುಪಡಿ ಚೌಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ನಿಯಮಗಳು ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ರೂಪಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಿಂಸೆ/ಕಿರುಕುಳ, ತಾರತಮ್ಯ, ಕಪ್ಪುಪಟ್ಟಿ, ಮಾತೃತ್ವ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದ ದೂರು ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಕೆಲಸಗಾರರಿಗೆ ಟ್ರೇಡ್ ಯೂನಿಯನ್ ರಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಸೇರಲು ಹಕ್ಕಿದೆ. ಕನಿಷ್ಠ 20 ಕೆಲಸಗಾರರು ಯೂನಿಯನ್ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಅರ್ಜಿ ಹಾಕಬಹುದು; ನೋಂದಣಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿದ ಸದಸ್ಯರ ಸೂತ್ರಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದು Department of Labour ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದೇ ಯೂನಿಯನ್ ಇದ್ದರೆ ಅದು ಸಾಮೂಹಿಕ ಮಾತುಕತೆ ಪ್ರತಿನಿಧಿ; ಹಲವು ಇದ್ದರೆ ಕೆಲಸಗಾರರು ರಹಸ್ಯ ಮತದಾನದ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಟ್ಟು ಕೆಲಸಗಾರರಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದ ಬೆಂಬಲ ಬೇಕು. ಸಾಮೂಹಿಕ ವಿವಾದಗಳು ಲಿಖಿತ ನೋಟಿಸ್, ರಾಜಿ/ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿಫಲವಾದರೆ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರದ ಬಳಿಕ ಮುಷ್ಕರ ಅಥವಾ ಬೀಗಮುದ್ರೆ ನೋಟಿಸ್ ಹಂತಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ. ಮುಷ್ಕರ/ಬೀಗಮುದ್ರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೋಟಿಸ್‌ನ 7–14 ದಿನಗಳ ಬಳಿಕ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ; ಹೊಸ ಅಥವಾ ವಿದೇಶಿ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಮೊದಲ ಎರಡು ವರ್ಷ ನಿಷೇಧವಿದೆ. ಅನ್ಯಾಯದ ಕಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಯೂನಿಯನ್ ಚಟುವಟಿಕೆಗೆ ಪ್ರತೀಕಾರ ನಿಷಿದ್ಧ. ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಬಂಧ ಅಧ್ಯಾಯವು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿತ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಗೃಹ, ಕೃಷಿ, ದಿನಗೂಲಿ, ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ವೇದಿಕೆ ಕೆಲಸಗಾರರನ್ನೂ ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ವಿಧಿ 33ರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಹವಾಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 30 ದಿನಗಳೊಳಗೆ ಉದ್ಯೋಗದಾತರಿಗೆ ಲಿಖಿತ ದೂರಿನಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಉದ್ಯೋಗದಾತ ತನಿಖೆ ನಡೆಸಿ, ಕೆಲಸಗಾರರ ವಾದ ಆಲಿಸಿ, 30 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧಾರ ನೀಡಬೇಕು. ಗಡುವು ಮುಗಿದರೆ ಅಥವಾ ಕೆಲಸಗಾರ ನಿರ್ಧಾರ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರೆ ನಂತರದ 30 ದಿನಗಳೊಳಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ Labour Court ಗೆ ದೂರು ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು. ವಿಧಿ 33ರ ದೂರು ಅಥವಾ ಮೇಲ್ಮನವಿಗೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಶುಲ್ಕವಿಲ್ಲ. DIFE ಯ LIMA ದೂರು ಮಾರ್ಗಗಳು ಬಾಕಿ ವೇತನ, ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ವಜಾ, ಗಂಟೆ/ರಜೆ, ಅಪಘಾತ, ಉದ್ಯೋಗ ಸುರಕ್ಷತೆ, ಮಾತೃತ್ವ, ಕಿರುಕುಳ, ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತಾ ಸಮಿತಿ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. DIFE ದೂರು ಉಚಿತ; ಅನಾಮಧೇಯತೆ ಸೀಮಿತ. ಶುಲ್ಕರಹಿತ ಸಹಾಯವಾಣಿ 16357; ನಾಗರಿಕ ಚಾರ್ಟರ್ ಗುರಿ 30 ಕೆಲಸದ ದಿನ. ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಒಳಗೊಂಡ ಕಾರ್ಮಿಕ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ Labour Court ಗೆ ವಿಶೇಷ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ. Labour Appellate Tribunal ಗೆ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 60 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ; ವಿಶೇಷ ವೇತನ ಅಥವಾ ಅಹವಾಲು ಮೇಲ್ಮನವಿಗೆ 30 ದಿನ ಇರಬಹುದು. Labour Court ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಗರಿಷ್ಠ ಹತ್ತು ದಿನ ಮತ್ತು ಏಳು ದಿನ ವಿಸ್ತರಣೆ ನೀಡಬಹುದು; ತೀರ್ಪಿನ ಗುರಿ 60 ದಿನ, ಸಾಧ್ಯ ವಿಸ್ತರಣೆ 90 ದಿನ. ಕಾರ್ಮಿಕ ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಪರಿಹಾರ ದಾವೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಿವಿಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಅನುಸರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಮುಕ್ತಾಯದ ನಿಯಮಗಳು ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. Retrenchment ಎಂದರೆ ಕೆಲಸ ಅನಗತ್ಯವಾದ ಕಾರಣದ ಮುಕ್ತಾಯ; lay-off ಮತ್ತು retrenchment ಪರಿಹಾರ ನಿಯಮ ಅನ್ವಯಿಸಬಹುದು. ಶಾಶ್ವತ ಕೆಲಸಗಾರನಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗದಾತರ ಮುಕ್ತಾಯಕ್ಕೆ ತಿಂಗಳ ವೇತನದವರಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 120 ದಿನ, ಇತರರಿಗೆ 60 ದಿನ ಸೂಚನೆ ಅಥವಾ ಬದಲಿಗೆ ಪಾವತಿ; ಅನ್ವಯಿಸಿದರೆ ಶಾಸನಾತ್ಮಕ ಪರಿಹಾರ ಅಥವಾ ಗ್ರಾಚ್ಯುಟಿ. ಶಾಶ್ವತ ಕೆಲಸಗಾರ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಜೀನಾಮೆಗೆ 60 ದಿನದ ಸೂಚನೆ; ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಕೆಲಸಗಾರ ತಿಂಗಳ ವೇತನದವರಾಗಿದ್ದರೆ 30, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ 14 ದಿನ. ದುರ್ವರ್ತನೆ ವಜಾಗೆ ಲಿಖಿತ ಆರೋಪ, ಉತ್ತರಿಸುವ ಅವಕಾಶ, ತನಿಖೆ ಮತ್ತು ಕೆಲಸಗಾರರಿಗೆ ನೆರವು ಅಗತ್ಯ. ತನಿಖೆ ಬಾಕಿಯ ಅಮಾನತು 60 ದಿನದವರೆಗೆ ಇರಬಹುದು ಮತ್ತು ಜೀವನಾಧಾರ ಭತ್ಯೆ ನೀಡಬೇಕು. ಪ್ರಮಾಣಿತ ಅಸಮರ್ಥತೆ ಅಥವಾ ಮುಂದುವರಿದ ಅನಾರೋಗ್ಯದ ವಜಾಗೆ ಅಗತ್ಯ ಸೇವಾವಧಿ ಪೂರೈಸಿದ ಬಳಿಕ ಶಾಸನಾತ್ಮಕ ಪರಿಹಾರ ಇರಬಹುದು. ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿವೃತ್ತಿ ವಯಸ್ಸು 60. ವಿಧಿ 26ರ ಮುಕ್ತಾಯದ ವಿಧಿ 33 ಸವಾಲಿಗೆ ಯೂನಿಯನ್ ಚಟುವಟಿಕೆ, ದುರುದ್ದೇಶ ಅಥವಾ ಶಾಸನಾತ್ಮಕ ಪ್ರಯೋಜನ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಮಿತಿಗಳಿವೆ. ಅಂತಿಮ ಬಾಕಿಗಳಿಗೆ 30 ಕೆಲಸದ ದಿನ ಪಾವತಿ ನಿಯಮ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.