بنگلاديش ۾ سيڙپڪاري

بنگلاديش جي رسمي سرمائي مارڪيٽ جي نگراني بنگلاديش جي سيڪيورٽيز ريگيوليٽر (Bangladesh Securities and Exchange Commission (BSEC)) ڪري ٿو. شيئر، قرض جون سيڪيورٽيز، ڪارپوريٽ بانڊ ۽ سيڙپڪاري فنڊ ڍاڪا اسٽاڪ ايڪسچينج (Dhaka Stock Exchange (DSE))، چٽاگانگ اسٽاڪ ايڪسچينج (Chittagong Stock Exchange (CSE)) ۽ بااختيار مارڪيٽ شرڪت ڪندڙن وسيلي پيش ٿين ٿا. متبادل سيڙپڪاري فنڊ (Alternative Investment Funds (AIF)) مثال طور نجي ايڪوٽي يا وينچر ڪيپيٽل ۾ سيڙپ ڪن ٿا. کليل مدي وارا ميوچل فنڊ (Open-End Mutual Funds (OMF)) فنڊن جو ٻيو قسم آهن. ڪارپوريٽ بانڊ مارڪيٽ محدود آهي، جڏهن ته مقرر آمدنيءَ واري سيڙپڪاريءَ ۾ سرڪاري بانڊ وڏو ڪردار رکن ٿا. بنگلاديش جو مرڪزي بئنڪ (Bangladesh Bank) سرڪاري سيڪيورٽيز ۽ پرڏيهي مٽاسٽا جو ذميوار آهي. سرڪاري سيڪيورٽيز ۾ 91، 182 يا 364 ڏينهن جي مدي وارا خزاني جا بل ۽ ڪڏهن 14 ڏينهن وارا T-Bills شامل آهن. سرڪاري خزاني بانڊ (Bangladesh Government Treasury Bonds (BGTB)) جا عام مدو 2، 5، 10، 15 يا 20 سال هوندا آهن. بدلجندڙ شرح وارا خزاني بانڊ (Floating-Rate Treasury Bonds (FRTB)) لڳ ڀڳ 3 سالن جا هوندا آهن. بنگلاديش سرڪاري سيڙپڪاري سُڪُڪ (Bangladesh Government Investment Sukuk (BGIS)) به ان پيشڪش ۾ شامل آهن. قومي بچت سرٽيفڪيٽ، جن کي سانچايپترا (Sanchayapatra) به چيو وڃي ٿو، ۽ سانچايابانڊ اسٽاڪ ايڪسچينج تي واپار نه ٿيندڙ ۽ ننڍن سيڙپڪارن لاءِ آهن. شيئر، فنڊ يا ڪارپوريٽ بانڊ ۾ سيڙپڪاريءَ لاءِ عام طور رجسٽر ٿيل بروڪر ۽ بنگلاديش جي مرڪزي سيڪيورٽيز ڊيپازٽري (Central Depository Bangladesh (CDBL)) يا ڊيپازٽري شرڪت ڪندڙ (DP) وٽ فائدي واري مالڪ جو ڊيپازٽري اڪائونٽ (BO account) گهربل آهي. مقرر ٿيل BO اڪائونٽ سيڪيورٽيز جي مالڪ جي واضح سڃاڻپ ڪري ٿو؛ گڏيل اڪائونٽ رڳو واضح تصديق ٿيل معاهدي تحت استعمال ڪرڻ گهرجي. DP کي گراهڪن جا اثاثا پنهنجي رکيل اثاثن سان گڏ نه ملائڻ گهرجن. اڪائونٽ ۾ سرگرمي هجي ته اڪائونٽ رکندڙ کي گهٽ ۾ گهٽ هر مهيني بيان ملي ٿو؛ سرگرمي نه هجي ته گهٽ ۾ گهٽ هر ٽه ماهي. ممڪن ڊيپازٽري خدمتن ۾ بيلنس پڇا، SMS يا اي ميل اطلاع، ڊيويڊنڊ جمع، منتقلي، ڊيميٽيريلائيزيشن، ريمٽيريلائيزيشن، بلاڪ ڪرڻ ۽ سيڪيورٽيز گروي رکڻ يا ڇڏائڻ شامل آهن. BO اڪائونٽ آن لائن کولڻ لاءِ عام طور موبائل نمبر يا اي ميل پتو، NID يا سمارٽ ڪارڊ، بئنڪ جو ثبوت، تصوير ۽ صحيح گهربل آهن. غيررهائشي بنگلاديشي ۽ ٻيا غيرملڪي سيڙپڪار اجازت ڏنل پورٽ فوليو سيڙپڪاريءَ لاءِ بااختيار ڊيلر بئنڪ (Authorised Dealer Bank (AD)) وٽ غيررهائشي سيڙپڪار ٽڪا اڪائونٽ (Non-Resident Investor Taka Account (NITA)) استعمال ڪن ٿا. رقم آزادانه بدلجندڙ غيرملڪي ڪرنسي مان عام بئنڪنگ وسيلي موڪلي وڃي ٿي. اجازت ڏنل سيڙپڪاريءَ ۾ لسٽ ٿيل سيڪيورٽيز، BGTB، AIF ۽ OMF وغيره شامل آهن. جائزو ورتل ڄاڻ موجب، بنگلاديش بئنڪ جي FPI پورٽل ڪا عام وڌ ۾ وڌ حد نٿي ڄاڻائي؛ AD، KYC ۽ ٽيڪس جون جاچون پوءِ به گهربل آهن. لاڳو ٽيڪس ضابطن تحت آمدني ۽ وڪري مان مليل رقم NITA وسيلي غيرملڪي ڪرنسيءَ ۾ واپس موڪلي سگهجي ٿي. ايڪسچينج وسيلي پورٽ فوليو سيڙپڪاريءَ لاءِ عام طور بنگلاديش بئنڪ جي اڳواٽ منظوري گهربل ناهي، پر AD وسيلي تصفيي ضروري آهي. ننڍا سيڙپڪار مقرر شيڊيول واري بئنڪ يا پرائمري ڊيلر (Primary Dealer (PD)) وسيلي سرڪاري بانڊ خريد ڪري سگهن ٿا. جائزو ورتل ڄاڻ موجب نيلامين لاءِ گهٽ ۾ گهٽ بولي 100,000 ٽڪا يا ان جا گهڻا گهربل آهن؛ موجوده بنگلاديش بئنڪ ڪئلينڊر چيڪ ڪريو. ثانوي واپار بئنڪن، PD، غيربئنڪ مالي ادارن يا ايڪسچينجن وسيلي ٿي سگهي ٿو. خزاني جا بل اصل قدر کان گهٽ قيمت تي جاري ٿين ٿا ۽ مدي پوري ٿيڻ تي اصل قدر تي واپس ڏنا وڃن ٿا. BGTB عام طور اڌ سالياني ڪوپن ۽ مدي پوري ٿيڻ تي اصل رقم ڏين ٿا. قيمتون ۽ آمدنيءَ جون شرحون مارڪيٽ يا نيلاميءَ جي حالتن سان طئي ٿين ٿيون. مناسب سيڙپڪاري مقصد، مدي، نقديءَ جي ضرورت ۽ نقصان برداشت ڪرڻ جي حد تي دارومدار رکي ٿي. اثاثن جي قسمن، شعبن ۽ مدي ۾ سيڙپڪاري ورهائڻ سان هڪ هنڌ خطري جو اڻبرابر گڏ ٿيڻ گهٽجي سگهي ٿو. شيئرن لاءِ لاڳاپيل عنصرن ۾ ايڪسچينج لسٽنگ، پراسپيڪٽس، سالياني رپورٽ، ڪارپوريٽ گورننس، آمدني ۽ نقد وهڪري جي ڪارڪردگي، ڊيويڊنڊ جي تاريخ، قدر ۽ واپاري فرق شامل آهن. فنڊن ۽ AIF لاءِ انتظامي ڪمپني، ٽرسٽي، ڪسٽوڊين، سيڙپڪاريءَ جو مينڊيٽ، خالص اثاثن جو قدر، فيسون ۽ نڪرڻ يا لاڪ اِن جا مدو ڏسڻ گهرجن. انهن مان ڪا به سيڙپڪاري موٽ جي ضمانت نٿي ڏئي. حقيقي موٽ، نالي ماتر موٽ مان مهانگائي، ٽيڪس ۽ فيسون ڪٽڻ سان نڪري ٿي. هر خريد يا وڪري لاءِ بروڪر خريداري يا وڪري جو نوٽ ۽ ڪانٽريڪٽ نوٽ جاري ڪري ٿو. ڪانٽريڪٽ نوٽ واپار جي قانوني تصديق ڪري ٿو ۽ ان ۾ قيمت، فيسون ۽ تصفيي جو ڳولهي سگهجندڙ تفصيل هجڻ گهرجي. خريد وقت سيڙپڪار کي وقت تي رقم ادا ڪرڻي، وڪرو وقت سيڪيورٽيز پهچائڻيون، KYC ۽ اڪائونٽ جا تفصيل درست رکڻا ۽ طئي ٿيل بروڪريج ادا ڪرڻي آهي. کين ڳولهي سگهجندڙ قيمت ۽ بروڪريج رڪارڊ، ترت تصفيي، اصلي سيڪيورٽيز ۽ شڪايتن جي رستن جو حق آهي. شڪايت پهرين بروڪر، پوءِ ايڪسچينج ۽ پوءِ BSEC شڪايت چينل (BSEC Complaint Box) ڏانهن موڪلڻ گهرجي. BSEC سيڙپڪار رهنمائي ۾ واپاري قدر جي وڌ ۾ وڌ 1 سيڪڙو بروڪريج ڄاڻائي وئي آهي. واقعي لاڳو ڪيل شرح مختلف ٿي سگهي ٿي؛ ايڪسچينج، ڊيپازٽري، ٽيڪس، بئنڪ ۽ پرڏيهي مٽاسٽا جا خرچ لکيت ۾ پڪ ڪريو. CDBL عام طور سڀني ڊيپازٽري خرچن لاءِ BO اڪائونٽ رکندڙ کان سڌي فيس نٿو وٺي؛ DP فيسون اڳتي منتقل ڪري سگهي ٿو. 2025ع جي فيس تبديليءَ کان پوءِ سالياني BO اڪائونٽ سنڀالڻ جي فيس 150 ٽڪا آهي. لاڳو CDBL ضابطن تحت فيس نه ڏيڻ سان اڪائونٽ بلاڪ يا بند ٿي سگهي ٿو. جائزو ورتل انڪم ٽيڪس ايڪٽ 2023ع واري نسخي موجب، ڪجهه اهڙن ٽيڪس ڏيندڙن لاءِ جيڪي ڪمپنيون، فنڊ يا ٽرسٽ نه آهن، لسٽ ٿيل سيڪيورٽيز مان سرمائيداري نفعو تي ٽيڪس 15 سيڪڙو آهي. غيررهائشي سيڙپڪارن لاءِ ڊيويڊنڊ، ڪوپن ۽ رقم واپس موڪلڻ جو دارومدار حيثيت، مالي اوزار ۽ لاڳو ٽيڪس معاهدي تي به آهي؛ موجوده ڄاڻ NBR (National Board of Revenue (NBR)) ۽ AD کان وٺو. خطرن ۾ قيمت جو نقصان، وڏي ڦيرڦار، جاري ڪندڙ جو ڊيفالٽ، وياج جي شرح ۽ مدي جا خطرا، مهانگائي، ٽڪا ۽ غيرملڪي ڪرنسي وچ ۾ مٽاسٽا جو نقصان، گهٽ نقدپذيري، وڏو قيمتي فرق، هڪ هنڌ سيڙپڪاريءَ جو گڏ ٿيڻ، ڪمزور ڪارپوريٽ گورننس، بروڪر، ڊيپازٽري، سائبر ۽ دوکي جا خطرا شامل آهن. سرڪاري بانڊن جو جاري ڪندڙ حڪومت هوندي به وياج، مهانگائي، نقدپذيري ۽ مٽاسٽا جا خطرا هوندا آهن. ڪارپوريٽ بانڊ ۽ AIF وڪڻڻ خاص طور ڏکيو ٿي سگهي ٿو؛ خريد کان اڳ لاڪ اِن مدو ۽ نڪرڻ جا ضابطا پڪ ڪريو. بنگلاديش بئنڪ ورچوئل اثاثن ۽ ورچوئل ڪرنسي کي ڪرنسي يا سيڙپڪاريءَ جي صورت طور تسليم نٿو ڪري. 15 سيپٽمبر 2022ع جي فارين ايڪسچينج سرڪيولر 24 (FE Circular 24) تحت اهڙن ڏيتي ليتيءَ جو واپار، مٽاسٽا، منتقلي ۽ بروڪريج منع ٿيل آهي. ڄاڻ 5 سيپٽمبر 2026ع تائين جي تحقيق ٿيل صورتحال تي ٻڌل آهي.