بنگلاديش ۾ خانگي رهائش لاءِ ڪهڙا قسم ۽ رسائيءَ جا رستا آهن؟

رهائش خانگي زميندارن ۽ ايجنٽن، ڪٽنب، ملازمن، گڏيل رهائش، زمين خريد ڪري پاڻ تعمير ڪرڻ، ڊولپرن يا اداري جي منصوبي وارن پروگرامن وسيلي ملي ٿي. غيررسمي آباديون ۽ گڏيل رهائش به گهر فراهم ڪن ٿيون، پر اڪثر دستاويز ۽ تحفظ ڪمزور هوندا آهن.

بنگلاديش ۾ گهر، پلاٽ يا فليٽ خريد ڪرڻ کان اڳ ڪهڙا دستاويز ڏسجن؟

وڪڻندڙ جي سڃاڻپ، ملڪيت جي زنجير، زميني رڪارڊ جون داخلايون، لاڳاپيل زميني دستاويز، موجوده زميني ٽيڪس رسيدون، mutation رڪارڊ، 12 سالن جي بارن جي جاچ، حدون ۽ رستا ڏسو. فليٽ لاءِ منظور ٿيل نقشا، ڊولپر ۽ زميندار جا معاهدا، power of attorney ۽ تعمير يا رهائش مڪمل ٿيڻ جا ثبوت به ڏسو.

بنگلاديش ۾ رهائشي ڪرائي جو معاهدو قانوني طور ڪيئن محفوظ ڪجي؟

لکيل معاهدي ۾ جاءِ، مدت، ڪرايو، اڳواٽ ادائيگي يا ضمانت، نوٽيس، يوٽيلٽيون، مرمت، ٻيهر ڪرائي ڏيڻ، مهمان ۽ حوالو شامل ڪريو. ادائگيءَ جون رسيدون رکو ۽ زميندار يا ايجنٽ جو اختيار پڪ ڪريو؛ 1991 وارو ڪرائي قانون دائري ۾ ايندڙ جاءِ لاءِ اضافي رقم ۽ اڳواٽ ڪرايي جون وڌيڪ حدون رکي سگهي ٿو.

بنگلاديش ۾ رهائش، زميني رڪارڊ ۽ عمارت جي پرمٽن جا ذميوار ڪهڙا اختيار آهن؟

ادارو سرڪاري رهائشي ۽ زميني منصوبا سنڀالي ٿو؛ زمين واري وزارت ۽ مقامي زميني آفيسر (Assistant Commissioner (Land)) زميني رڪارڊ ۽ mutation ڏسن ٿا؛ deeds registry office (Sub-Registry يا District Registry) deed رجسٽريشن ۽ ڳولا سنڀالي ٿو. RAJUK يا لاڳاپيل علائقائي ترقياتي ادارو زمين جي استعمال ۽ تعمير ڏسي ٿو؛ بلدياتي ادارا، يوٽيلٽي فراهم ڪندڙ ۽ باهه کان حفاظت جا ادارا ٻيون مقامي ذميواريون رکن ٿا.

بنگلاديش ۾ فليٽ يا گهر ۾ رهڻ کان اڳ ڪهڙا حفاظتي خطرا جاچجن؟

عمارت جو ڍانچو، منظور ٿيل نقشو، نڪرڻ جا رستا، Fire Service جي پهچ، بجلي ۽ گئس جا خطرا، پاڻي، صفائي ۽ نيڪال ڏسو. هنڌ موجب ٻوڏ، پاڻي بيهڻ، گرمي، طوفان، درياهه ڪٽاءُ يا زمين کسڪڻ به ڏسو؛ گهاٽي شهرن ۾ باهه ۽ نڪرڻ جا خطرا خاص اهم آهن.

بنگلاديش ۾ رهائش

بنگلاديش ۾ رهائش ۾ پنهنجو گهر، ڪرائي تي رهڻ، گڏيل رهائش ۽ غيررسمي رهائش شامل آهن. لڳ ڀڳ 80.79% گهراڻن جو پنهنجو گهر آهي؛ ڳوٺاڻن علائقن جي ڀيٽ ۾ شهرن ۾ ڪرائي تي رهڻ گهڻو عام آهي. رهائش تائين رسائي، حفاظت، خرچ ۽ حق هنڌ، دستاويزن ۽ انتظام رسمي يا غيررسمي هجڻ تي گهڻو دارومدار رکن ٿا.

Tip

رهائش جو بندوبست قانوني تحفظ، موجود دستاويزن، جاري خرچن ۽ مخصوص هنڌ جي خطرن موجب چونڊيو. زباني واعدن، غيررسمي قبضي ۽ اڻچٽي ملڪيت کي حل نه ٿيل خطرو سمجهو، جيستائين معاهدو، ثبوت ۽ ذميواريون جاچيل نه هجن. اندر وڃڻ کان اڳ دستاويزي حوالي، محفوظ يوٽيلٽيون ۽ رهڻ جوڳو عمارت ضروري آهن.

ليکڪ:Ayesha&Rahim

بنگلاديش ۾ ڳوٺاڻن علائقن، ڍاڪا ۽ ٻين شهرن، ۽ رسمي ۽ غيررسمي آبادين ۾ وڏا فرق آهن. عام مقامي اصطلاحن ۾ گهر يا رهائش (bari يا basha)، گڏيل رهائش (mess)، غيررسمي آبادي (bosti يا slum) ۽ بنيادي عارضي پناهه (jhupri) شامل آهن. 2022 جي Population and Housing Census موجب 80.79% گهراڻن جو گهر پنهنجو هو. شهرن ۾ مالڪيءَ جو حصو 55.62% هو، جڏهن ته 34.70% ڪرائي تي رهندا هئا ۽ گهر به پنهنجو هو؛ ڳوٺاڻن علائقن ۾ مالڪيءَ جو حصو 92.32% هو. بنگلاديش ۾ رهائش خانگي زميندارن ۽ ايجنٽن، ڪٽنب، ملازمن، گڏيل رهائش، زمين خريد ڪري پاڻ تعمير ڪرڻ، ڊولپرن يا قومي رهائشي اداري (National Housing Authority) جي منصوبي وارين اسڪيمن وسيلي ملي ٿي. ادارو منصوبي واري ٽينڊر، درخواست، چونڊ يا قرعي وسيلي گهر يا پلاٽ ڏئي سگهي ٿو؛ سرڪاري رهائش جو هڪجهڙو ملڪ گير حق ناهي. سرڪاري هائوسنگ فنانس ڪارپوريشن (Bangladesh House Building Finance Corporation) ۽ تجارتي بئنڪون قرض ڏئي سگهن ٿيون، پر فيصلو ٻين ڳالهين سان گڏ ملڪيت جي دستاويزن جي زنجير، آمدني، سڃاڻپ جا ڪاغذ، ٽيڪس رڪارڊ، mutation ۽ منظور ٿيل عمارت جي دستاويزن تي دارومدار رکي ٿو. خريد ڪرڻ کان اڳ وڪڻندڙ جي سڃاڻپ، ملڪيت جي دستاويزن جي زنجير، زمين جي رڪارڊ جون داخلايون (Khatian يا Porcha)، لاڳاپيل زميني رڪارڊ دستاويز (DCR)، موجوده زميني ٽيڪس رسيدون، mutation رڪارڊ (Namjari يا Mutation)، بارن جي 12 سالن جي جاچ، حدون ۽ اچ وڃ ڏسو. ملڪيت رجسٽرڊ deed وسيلي منتقل ٿئي ٿي؛ پوءِ mutation رڪارڊ اپڊيٽ ڪريو. فليٽ لاءِ ڊولپر ۽ زميندار جو معاهدو، power of attorney، منظور ٿيل نقشا، جائز استعمال، تعمير يا رهائش مڪمل ٿيڻ جو ثبوت، گڏيل حصن ۽ يوٽيلٽي رابطن جو بندوبست پڻ جاچيو. ڪرائي جي معاهدي ۾ رهائش، مدت، ڪرايو، اڳواٽ ادائيگي يا ضمانت، نوٽيس جو وقت، يوٽيلٽيون، مرمت، ٻيهر ڪرائي ڏيڻ، مهمان، سامان جي فهرست ۽ حوالي ڪرڻ جون شرطون لکيل هجن. زميندار يا ايجنٽ پنهنجي اختيار جو ثبوت ڏيکاري؛ ادائگيون ۽ رسيدون محفوظ رکو. ڪرائي جي قانون (Premises Rent Control Act of 1991) ان جي دائري ۾ ايندڙ جاءِ لاءِ ٻين ڳالهين سان گڏ اضافي رقم ۽ هڪ مهيني کان وڌيڪ اڳواٽ ڪرايي کي محدود ڪري ٿو، جيستائين لاڳاپيل Controller جي رضامندي يا قانوني استثنا نه هجي. عملي عملداري هنڌ، معاهدي ۽ موجود ثبوت تي دارومدار رکي ٿي. تعمير ۽ استعمال لاءِ علائقي موجب لاڳاپيل ترقياتي اختياري، مثال طور ڍاڪا جي RAJUK يا ٻيو علائقائي ادارو، کان پرمٽ گهربل آهن. رهڻ کان اڳ منظور ٿيل نقشو، عمارت جو پرمٽ ۽ جتي گهربل هجي رهائش جو سرٽيفڪيٽ پڪ ڪريو. Bangladesh National Building Code، باهه کان حفاظت، ڍانچي ۽ صفائيءَ جون گهرجون فني بنياد ڏين ٿيون. استعمال کان اڳ نڪرڻ جا رستا، Fire Service جي پهچ، بجلي ۽ گئس جا خطرا، نيڪال، پاڻي ۽ ممڪن ٻوڏ پڻ ڏسو. بجلي، پاڻي، صفائي، پچائڻ جي گئس، ڪچرو گڏ ڪرڻ ۽ نيڪال هنڌ ۽ آباديءَ موجب بدلجن ٿا. گڏيل يا غيررسمي رابطن ۾ ميٽر، بل، رهيل رقم، سروس چارج ۽ مرمت جي ذميواري چٽي نموني طئي ڪريو. ٻوڏ، پاڻي بيهڻ، گرمي، طوفان، درياهه جو ڪٽاءُ ۽ زمين کسڪڻ هنڌ جي مناسبت تي اثر وجهن ٿا؛ گهاٽي شهرن ۾ باهه، نڪرڻ جا رستا ۽ عمارت جو ڍانچو اضافي خطرا آهن. رهڻ وقت حوالي ڪرڻ جو احوال، سامان جي فهرست، ميٽر جا انگ، چاٻيون، ڪرايي ۽ ضمانت جي ادائيگي درج ڪريو. ڪرائي جي پڄاڻي معاهدي، لاڳو ڪرائي قانون ۽ مقامي رواج تي دارومدار رکي ٿي. ملڪيت بدلجڻ کان پوءِ deed، زمين جا رڪارڊ، mutation رڪارڊ، ٽيڪس رسيدون، پرمٽ ۽ ادائگيءَ جا ثبوت محفوظ رکو. غيررسمي رهواسين وٽ اڪثر ڪمزور دستاويز ۽ بي دخل ٿيڻ جو وڌيڪ خطرو هوندو آهي؛ آفتن لاءِ پناهه، مرمت يا ٻي هنڌ منتقل ڪرڻ جا پروگرام عام طور منصوبي ۽ هنڌ تائين محدود آهن.