बंगलादेशमा आवास

बंगलादेशमा ग्रामीण क्षेत्र, ढाका र अन्य सहर तथा औपचारिक र अनौपचारिक बस्तीबीच ठूलो भिन्नता छ। प्रचलित शब्दमा घर वा आवास (bari वा basha), साझा आवास (mess), अनौपचारिक बस्ती (bosti वा slum) र सामान्य अस्थायी आश्रय (jhupri) पर्छन्। 2022 Population and Housing Census अनुसार 80.79% घरपरिवार आफ्नै घरका मालिक थिए। सहरमा घर स्वामित्वको हिस्सा 55.62% थियो; 34.70% घरपरिवार भाडामा बस्दै आफ्नै घर पनि राख्थे। ग्रामीण क्षेत्रमा स्वामित्वको हिस्सा 92.32% थियो। बंगलादेशमा आवास निजी घरधनी र एजेन्ट, परिवार, रोजगारदाता, साझा आवास, जग्गा किनेर आफैँ बनाउने, विकासकर्ता वा राष्ट्रिय आवास प्राधिकरण (National Housing Authority) का परियोजनामार्फत उपलब्ध हुन्छ। उक्त प्राधिकरणले परियोजनागत बोलपत्र, आवेदन, छनोट प्रक्रिया वा चिठ्ठाबाट घर र जग्गा बाँड्न सक्छ; सार्वजनिक आवास पाउने देशव्यापी एकसमान अधिकार छैन। सरकारी आवास वित्त निगम (Bangladesh House Building Finance Corporation) र वाणिज्य बैंकले ऋण दिन सक्छन्, तर निर्णय स्वामित्वको कागजात शृङ्खला, आम्दानी, परिचयपत्र, कर अभिलेख, नामसारी र स्वीकृत भवनसम्बन्धी कागजातलगायतका कुरामा निर्भर हुन्छ। किन्नुअघि विक्रेताको पहिचान, स्वामित्वको कागजात शृङ्खला, जग्गा अभिलेख (Khatian वा Porcha), सम्बन्धित जग्गा अभिलेख कागजात (DCR), हालका भूमि करका रसिद, नामसारी अभिलेख (Namjari वा Mutation), बाह्र वर्षको भार वा दायित्व खोज, सिमाना र पहुँच जाँच्नुहोस्। दर्ता भएको लिखतबाट स्वामित्व हस्तान्तरण हुन्छ; त्यसपछि नामसारी अभिलेख अद्यावधिक गर्नुपर्छ। अपार्टमेन्टका हकमा विकासकर्ता र जग्गाधनीबीचको सम्झौता, अख्तियारनामा, स्वीकृत नक्सा, स्वीकृत उपयोग, निर्माण सम्पन्न वा बसोबास अनुमति प्रमाण तथा साझा क्षेत्र र सेवासुविधाको व्यवस्था पनि जाँच्नुहोस्। भाडा सम्झौता लिखित हुनुपर्छ र त्यसमा आवास, अवधि, भाडा, अग्रिम रकम वा धरौटी, सूचना अवधि, सेवासुविधा, मर्मत, उपभाडा, पाहुना, सामानको सूची र हस्तान्तरणको विवरण हुनुपर्छ। घरधनी वा एजेन्टले आफ्नो अधिकार प्रमाणित गर्नुपर्छ; भुक्तानी र रसिद सुरक्षित राख्नुहोस्। भाडा नियन्त्रणसम्बन्धी कानुन (Premises Rent Control Act of 1991) ले लागू हुने आवासमा अतिरिक्त रकम र एक महिनाको भाडाभन्दा बढी अग्रिम भाडा लिन सीमित गर्छ, जबसम्म सम्बन्धित Controller ले स्वीकृति नदिएको वा कानुनको अपवाद लागू नभएको होस्। व्यवहारमा कानुन लागू हुने अवस्था स्थान, सम्झौता र उपलब्ध प्रमाणमा निर्भर हुन्छ। निर्माण र उपयोगका लागि क्षेत्रअनुसार सम्बन्धित विकास प्राधिकरणको अनुमति चाहिन्छ; उदाहरणका लागि ढाकामा RAJUK वा अन्य क्षेत्रमा क्षेत्रीय विकास प्राधिकरण। सर्नुअघि स्वीकृत नक्सा, भवन अनुमति र आवश्यक परे बसोबास अनुमति प्रमाणपत्र जाँच्नुहोस्। Bangladesh National Building Code तथा अग्नि सुरक्षा, संरचनागत सुरक्षा र सरसफाइसम्बन्धी आवश्यकताले प्राविधिक आधार दिन्छन्। प्रयोग गर्नुअघि निस्कने बाटो, अग्नि सेवाको पहुँच, बिजुली र ग्यासका जोखिम, ढल निकास, पानी आपूर्ति र सम्भावित बाढी पनि जाँच्नुहोस्। बिजुली, पानी, सरसफाइ, खाना पकाउने ग्यास, फोहोर सङ्कलन र ढल निकासको अवस्था स्थान र बस्तीअनुसार फरक हुन्छ। साझा वा अनौपचारिक जडान भए मिटर, बिल, बाँकी रकम, सेवा शुल्क र मर्मतको जिम्मेवारी स्पष्ट गर्नुहोस्। बाढी, जलजमाव, गर्मी, चक्रवात, नदी कटान र पहिरोले स्थानको उपयुक्ततामा असर गर्छन्; घना सहरमा आगलागी, निस्कने बाटो र संरचनागत जोखिम थप हुन्छन्। सर्दा घर हस्तान्तरण, सामानको सूची, मिटरको रिडिङ, चाबी तथा भाडा र धरौटीको भुक्तानी अभिलेख गर्नुहोस्। भाडा समाप्त हुने अवस्था सम्झौता, लागू भाडा कानुन र स्थानीय अभ्यासमा निर्भर हुन्छ। स्वामित्व परिवर्तनपछि लिखत, जग्गा अभिलेख, नामसारी अभिलेख, करका रसिद, अनुमति र भुक्तानी प्रमाण सुरक्षित राख्नुहोस्। अनौपचारिक बस्तीका बासिन्दासँग कागजात कमजोर हुने र विस्थापन वा निष्कासनको जोखिम बढी हुने सम्भावना हुन्छ; विपद् आश्रय, मर्मत वा पुनर्वासका कार्यक्रम प्रायः परियोजना र स्थानविशेषमा सीमित हुन्छन्।