ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ

ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਤੀਜੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ, National University ਜਾਂ Bangladesh Open University ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲਗਭਗ 2,000 ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਰਸਮੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ-ਅਧਿਐਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 2021 ਦੇ UGC HEAT ਬੇਸਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 4.1 ਮਿਲੀਅਨ ਤੀਜੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ 162 ਸਰਕਾਰੀ ਤੇ ਨਿੱਜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦਰਜ ਸਨ; ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅੰਕੜੇ ਹਨ, ਮੌਜੂਦਾ ਜਨਗਣਨਾ ਨਹੀਂ। ਆਮ ਦਾਖ਼ਲਾ Higher Secondary Certificate (HSC) ਜਾਂ ਬਰਾਬਰ ਯੋਗਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਥਾਵਾਂ Secondary School Certificate (SSC) ਅਤੇ HSC ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ, ਵਿਸ਼ੇ ਜਾਂ ਸਟ੍ਰੀਮ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ, ਘੱਟੋ-ਘੱਟ GPA, ਉਮਰ ਜਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਹੱਦ, ਦਾਖ਼ਲਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆ, ਇੰਟਰਵਿਊ ਜਾਂ ਕੋਟਾ ਅਤੇ ਸੀਟਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਵੀ ਮੰਗ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਖ਼ਾਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਦਾਖ਼ਲਾ ਸਰਕੂਲਰ ਲਾਗੂ ਨਿਯਮ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਰਜ਼ੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਨਲਾਈਨ ਫਾਰਮ, ਅਰਜ਼ੀ ਫੀਸ, ਐਡਮਿਟ ਕਾਰਡ, ਜਿੱਥੇ ਲੋੜ ਹੋਵੇ ਦਾਖ਼ਲਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆ, ਮੈਰਿਟ ਸੂਚੀ, ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਰਕਾਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਧ ਅਤੇ ਫੀਸਾਂ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਬਸਿਡੀ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਿੱਜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸੰਸਥਾ-ਅਧਾਰਿਤ ਫੀਸਾਂ ਲੈਂਦੀਆਂ ਅਤੇ Private University Act 2010 ਅਧੀਨ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੀਸ ਢਾਂਚਾ University Grants Commission of Bangladesh ਕੋਲ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। National University ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜਾਂ ਲਈ ਦਾਖ਼ਲਾ, ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ, ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਕੇਂਦਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। Bangladesh Open University ਖੇਤਰੀ, ਉਪ-ਖੇਤਰੀ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਕੇਂਦਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਧੇਰੇ ਲਚਕੀਲਾ ਦੂਰੀ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮਾਡਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਆਨਲਾਈਨ ਦਾਖ਼ਲਾ OSAPS ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਰਸਮੀ ਤੀਜੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ BBS, BBA, Honours, Masters, MPhil ਅਤੇ PhD ਵਰਗੇ ਕੋਰਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਤੀਜੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਲਈ ਇੱਕੋ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੀਸ-ਦਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਖਰਚ ਵਿੱਚ ਟਿਊਸ਼ਨ, ਦਾਖ਼ਲਾ, ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ, ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ, ਲੈਬੋਰਟਰੀ ਵਰਤੋਂ, ਰਿਹਾਇਸ਼ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। UGC ਦੀ ਰਣਨੀਤਕ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਦੀਆਂ ਫੀਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਮੂਲੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਰਕਮ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਦੀ ਹੈ। ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਫੀਸ ਛੋਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, UGC, Prime Minister’s Education Assistance Trust ਜਾਂ ਬਾਹਰੀ ਇਨਾਮ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖ਼ਾਸ ਐਲਾਨ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ ਸ਼ਰਤਾਂ ਅਧੀਨ। ਨਿੱਜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਛੋਟ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਦਾਖ਼ਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 6% ਨਿਰਧਾਰਤ ਵਰਗਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਬਹਾਦਰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਜਾਂ ਘੱਟ ਵਿਕਸਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਹੋਣਹਾਰ ਗਰੀਬ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਲਈ ਰੱਖਣੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹਨ; ਮੌਜੂਦਾ ਲਾਗੂਕਰਨ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਸੰਸਥਾ ਤੋਂ ਕਰੋ। ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਾਲ, ਸਮੈਸਟਰ, ਟਰਮ, ਦਾਖ਼ਲਾ ਮਿਆਦ, ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਅਤੇ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਲੋੜਾਂ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਨ। National University ਅਤੇ Bangladesh Open University ਸੈਸ਼ਨ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੋਟਿਸ ਜਾਰੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਆਪਣੇ ਕੈਲੰਡਰ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੰਸਥਾਗਤ ਫ਼ਰਕ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ, ਢਾਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ 2026–27 ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਦਾਖ਼ਲੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਯੂਨਿਟ, 100 ਅੰਕਾਂ ਦੀ ਦਾਖ਼ਲਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਅਤੇ SSC ਤੇ HSC ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੇ 20 ਅੰਕ ਸਨ; ਹਰ ਯੂਨਿਟ ਲਈ GPA ਹੱਦਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਮਿਸਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਤਾਰੀਖਾਂ ਬਦਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪੋਰਟਲ ਜਾਂਚੋ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੌਰਾਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਧੀਨ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ, ਫੀਸ ਭੁਗਤਾਨ, ਹਾਜ਼ਰੀ ਜਾਂ ਭਾਗੀਦਾਰੀ, ਅਸਾਈਨਮੈਂਟ, ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਆਚਰਨ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ। ਅਕਾਦਮਿਕ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਜਾਂ ਰੁਕਾਵਟ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਦਾਖ਼ਲਾ ਰਿਕਾਰਡ, ਭੁਗਤਾਨ ਸਬੂਤ, ਨਤੀਜੇ, ਟ੍ਰਾਂਸਕ੍ਰਿਪਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਸੰਭਾਲੋ। National University ਦਾਖ਼ਲੇ, ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ, ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਫਾਰਮ, ਨਤੀਜਿਆਂ, ਸਰਟੀਫਿਕੇਟਾਂ, ਟ੍ਰਾਂਸਕ੍ਰਿਪਟਾਂ ਅਤੇ ਮਾਈਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਈ ਆਨਲਾਈਨ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; Bangladesh Open University ਆਪਣੀ ਟਰਮ, ਸੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ-ਕੇਂਦਰ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਰਤਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ Secondary and Higher Education Division ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨੀਤੀ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਕਰਦੇ ਹਨ। University Grants Commission of Bangladesh ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਫੰਡਿੰਗ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। Bangladesh Accreditation Council ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। UGC ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਜਾਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਦਰਜਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ-ਪੱਧਰੀ ਮਾਨਤਾ ਵੱਖਰੀਆਂ ਜਾਂਚਾਂ ਹਨ; ਕਿਸੇ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਕਵਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਡਿਗਰੀਆਂ ਲਈ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੱਖਰੇ ਨਿਯਾਮਕ ਜਾਂ ਲਾਇਸੈਂਸ ਦੀ ਲੋੜ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬਿਨੈਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਦਰਜਾ, ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਜਾਂ ਮਾਨਤਾ, ਦਾਖ਼ਲੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ, ਪੂਰਾ ਫੀਸ ਢਾਂਚਾ, ਸੰਭਾਵੀ ਸਮਾਂ-ਸਾਰਣੀ ਅਤੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਤੇ ਟ੍ਰਾਂਸਕ੍ਰਿਪਟ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਜਾਂ ਵਿਕਲਪਕ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਲਈ ਸੰਸਥਾ, UGC ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਅਥਾਰਟੀ ਤੋਂ ਸਮਕੱਖਤਾ ਜਾਂ ਪੁਸ਼ਟੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਜਾਂ ਕਾਲਜ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਿੱਥੇ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ UGC ਜਾਂ Bangladesh Accreditation Council ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਅਤੇ ਨਿਵਾਰਣ ਰਸਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ Honours ਜਾਂ Degree (Pass) ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤੋਂ Masters ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਆਗਿਆ ਦੇਵੇ ਉੱਥੇ MPhil ਜਾਂ PhD ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅੱਗੇ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਅਭਿਆਸ ਯੋਗਤਾ, ਨਿਯੋਗਕਰਤਾ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਨਿਯਾਮਕ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਪਰਵਾਸ ਜਾਂ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਲਈ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਦੀ ਤਸਦੀਕ, apostille ਜਾਂ ਸਮਕੱਖਤਾ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇਸ਼ੀ ਦਾਖ਼ਲਾ ਨਿਯਮਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਂਚੋ। ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਵੋਕੇਸ਼ਨਲ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਸਿੱਖਿਆ ਵੱਖਰੇ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ, ਜਦ ਤੱਕ ਤੀਜੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਸਿੱਧਾ ਸੰਕ੍ਰਮਣ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਾ ਹੋਵੇ।