বাংলাদেশত চাকৰি

বাংলাদেশত মানুহে প্ৰত্যক্ষ আবেদন, ব্যক্তিগত যোগাযোগ, স্থানীয় বা ব্যক্তিগত চাকৰিৰ মঞ্চ আৰু এজেন্সিৰ জৰিয়তে চাকৰি বিচাৰে। চৰকাৰী খালী পদ Smart Job, Bangladesh Public Service Commission অথবা পৃথক চৰকাৰী আবেদন পৰ্টেলত প্ৰকাশ পাব পাৰে; প্ৰতিটোৰ নিজা জাননী আৰু সময়সীমা থাকে। বিদেশত চাকৰিৰ ক্ষেত্ৰত Bangladesh Manpower, Employment and Training, চৰকাৰী মালিকানাধীন Bangladesh Overseas Employment and Services Limited, অথবা BMET-ৰ RAIMS-ত পঞ্জীয়ন আৰু অনুজ্ঞাপত্ৰ পৰীক্ষা কৰিব পৰা নিযুক্তি এজেন্সি ব্যৱহাৰ কৰা হয়; প্ৰব্ৰজন আৰু ভিছাৰ নিয়ম দেশীয় চাকৰিৰ নিয়মৰ পৰা পৃথক। Bangladesh Labour Act, 2006—২০২৬ চনৰ সংশোধনীসহ—আৰু Bangladesh Labour Rules, 2015—পৰৱৰ্তী সংশোধনীসহ—মূল ৰাষ্ট্ৰীয় কাঠামো প্ৰদান কৰে। চৰকাৰী কাৰ্যালয় আৰু সাংবিধানিক সেৱাত পৃথক চাকৰি-বিধি থাকিব পাৰে; দৰমহাযুক্ত কৰ্মচাৰী নথকা কিছুমান পাৰিবাৰিক ব্যৱসায় আৰু খণ্ডভিত্তিক কিছুমান শ্ৰেণী নিৰ্দিষ্ট বিধানৰ বাহিৰত থাকিব পাৰে। ২০২৬ চনৰ সংস্কাৰে ঘৰুৱা কৰ্মী আৰু নাবিককে ধৰি কেইবাটাও আইনী শ্ৰেণী বিস্তাৰ কৰিছে আৰু ট্ৰেড ইউনিয়নৰ যোগ্যতাৰ কিছু অংশ সলনি কৰিছে; সেয়ে প্ৰযোজ্য বিধান আৰু বৰ্তমানৰ নিয়ম পৰীক্ষা কৰিব লাগে। নিয়োগকৰ্তাই নিযুক্তি-পত্ৰ (niyogpotro) নিদিয়াকৈ কোনো কৰ্মীক নিয়োগ কৰিব নোৱাৰে। নিয়োগকৰ্তাই ফটো থকা পৰিচয়-পত্ৰও দিয়ে আৰু নিজৰ খৰচত চাকৰি-বহী ৰাখে। আইনে শিক্ষাৰ্থী, বিকল্প কৰ্মী, অস্থায়ী, দৈনিক, শিক্ষানবিশ, স্থায়ী আৰু ঋতুভিত্তিক কৰ্মীৰ দৰে শ্ৰেণী স্বীকাৰ কৰে। পৰীক্ষামূলক সময় সাধাৰণতে কেৰাণী কামত ছমাহ আৰু আন কামত তিনিমাহ; নিয়মে অনুমতি দিলে দক্ষ কৰ্মীয়ে অতিৰিক্ত তিনিমাহ পাব পাৰে। প্ৰযোজ্য সময়ৰ পাছত নিয়োগকৰ্তাই কৰ্মীৰ চাকৰি স্থায়ী নকৰিলে, সংশ্লিষ্ট নিয়ম অনুসৰি কৰ্মী স্থায়ী হ’ব পাৰে। মজুৰিৰ সময়সীমা এমাহতকৈ বেছি হ’ব নোৱাৰে; সেই সময়সীমা শেষ হোৱাৰ পাছত সাধাৰণতে সাত কৰ্মদিনৰ ভিতৰত নিয়োগকৰ্তাই মজুৰি দিব লাগে। নগদ, চেক, বেংক স্থানান্তৰ বা ইলেক্ট্ৰনিক ধন স্থানান্তৰেৰে পৰিশোধ কৰিব পাৰি। আইনে অনুমতি দিয়া কৰ্তনৰ বাহিৰে নিয়োগকৰ্তাই আন কৰ্তন কৰিব নোৱাৰে। বাংলাদেশত সকলো চাকৰিৰ বাবে একক ৰাষ্ট্ৰীয় ন্যূনতম মজুৰি নাই; ন্যূনতম মজুৰি ব’ৰ্ডে খণ্ডভিত্তিক হাৰ নিৰ্ধাৰণ কৰে, যি সংশ্লিষ্ট খণ্ডৰ আদেশ আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ ভিত্তিত পৰীক্ষা কৰিব লাগে। আইনগত কাঠামোত ব’ৰ্ডে তিনিবছৰীয়া ব্যৱধানকে ধৰি নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ মূৰে মূৰে ন্যূনতম মজুৰি পৰ্যালোচনা কৰে। সাধাৰণ কৰ্মসময় সাধাৰণতে দিনত আঠ ঘণ্টা আৰু সপ্তাহত 48 ঘণ্টাৰ ভিতৰত থাকে; আইনী কাঠামোৰ অধীনত সপ্তাহত মুঠ সময় 60 ঘণ্টালৈ যাব পাৰে আৰু এবছৰৰ গড় সপ্তাহত 56 ঘণ্টাতকৈ বেছি হ’ব নোৱাৰে। অতিৰিক্ত কামৰ মজুৰি সাধাৰণতে সাধাৰণ মজুৰিৰ দুগুণ। আইনগত নিয়ম অনুসৰি সাপ্তাহিক আৰু উৎসৱৰ ছুটি থাকে, আৰু কৰ্মসময় বিস্তাৰৰো নিজা সীমা আছে। নিৰ্ধাৰিত নিয়ম অনুসৰি, মহিলাই সন্মতি দিলেহে 22:00ৰ পৰা 06:00ৰ ভিতৰত কাম কৰিব পাৰে। সাধাৰণ দৰমহাযুক্ত ছুটিত বছৰত সৰ্বাধিক 10 দিন আকস্মিক ছুটি, 14 দিন অসুস্থতাৰ ছুটি আৰু 13 দিন উৎসৱৰ ছুটি থাকিব পাৰে; উপাৰ্জিত ছুটি খণ্ড আৰু চাকৰিৰ দৈৰ্ঘ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। কৰ্মীয়ে কমেও ছমাহ কাম কৰাৰ চৰ্তত মাতৃত্বকালীন ছুটি আৰু ভাট্টা সাধাৰণতে 120 দিন—জন্মৰ আগতে 60 দিন আৰু পাছত 60 দিন। ভাট্টা গড় মজুৰিৰ ভিত্তিত গণনা কৰা হয় আৰু পৰিশোধ তথা নথি-সম্পৰ্কীয় চৰ্ত পূৰণ কৰিব লাগে। কৰ্মীৰ ইতিমধ্যে জীয়াই থকা দুই বা ততোধিক সন্তান থাকিলে বাধা প্ৰযোজ্য হ’ব পাৰে; সুৰক্ষিত মাতৃত্বকালীন সময়ত পৰ্যাপ্ত কাৰণ নোহোৱাকৈ চাকৰি শেষ কৰাৰ পৰা আইন কৰ্মীক সুৰক্ষা দিয়ে। নিয়োগকৰ্তাৰ ওপৰত পেছাগত সুৰক্ষা, কল্যাণ, দুৰ্ঘটনাৰ প্ৰতিবেদন আৰু ক্ষতিপূৰণৰ দায়িত্ব আছে। প্ৰযোজ্য নিয়ম অনুসৰি কৰ্মীৰ নিৰাপদ কৰ্মস্থলী, উপযুক্ত সুৰক্ষা-সঁজুলি, সুৰক্ষা প্ৰশিক্ষণ আৰু চিকিৎসা সহায় লাভৰ অধিকাৰ আছে। কৰ্মস্থলীৰ আঘাতৰ ঘটনাত তথ্যৰ ভিত্তিত নিয়োগকৰ্তা, Department of Inspection for Factories and Establishments অথবা Labour Court জড়িত হ’ব পাৰে। Central Fund, কৰ্মস্থলীৰ আঘাত আৰু কল্যাণমূলক ধন কেৱল সামৰি লোৱা শ্ৰেণী আৰু আঁচনিত প্ৰযোজ্য; সকলো কামত স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে নহয়। কৰ্মীয়ে ট্ৰেড ইউনিয়ন গঠন বা তাত যোগ দিব পাৰে; ইউনিয়নবিৰোধী বৈষম্য আৰু অন্যায় শ্ৰমিক-সম্পৰ্কৰ আচৰণ নিষিদ্ধ। Department of Labour-এ অনলাইন প্ৰক্ৰিয়াকে ধৰি ট্ৰেড ইউনিয়ন পঞ্জীয়ন কৰে, কিন্তু যোগ্যতা, সামূহিক দৰ-দাম আৰু সামূহিক চুক্তি প্ৰতিষ্ঠান আৰু খণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। ৰপ্তানি-প্ৰক্ৰিয়াকৰণ অঞ্চলত Bangladesh EPZ Labour Act, 2019 আৰু EPZ Labour Rules, 2022 প্ৰযোজ্য। তাত Bangladesh Export Processing Zones Authority-এ ব্যৱস্থা তদাৰক কৰে; সাধাৰণ ট্ৰেড ইউনিয়নৰ পথৰ সলনি Workers' Welfare Association থাকিব পাৰে, আৰু প্ৰযোজ্য আইনৰ অধীনত সাধাৰণ আবেদন-সীমা স্থায়ী কৰ্মীৰ 20%। EPZ-ৰ মজুৰি আৰু সুবিধা ২০২৩ চনৰ ন্যূনতম মজুৰিৰ কাঠামো আৰু ২০২৫ চনত গেজেটত প্ৰকাশিত 10% বাৰ্ষিক বৃদ্ধিকে ধৰি পৃথক নিয়মৰ অধীন। পদত্যাগ, নিয়োগকৰ্তাৰ দ্বাৰা চাকৰি শেষ, অৱসৰ বা আন আইনসন্মত পৃথকীকৰণেৰে চাকৰি শেষ হ’ব পাৰে। স্থায়ী কৰ্মীৰ ক্ষেত্ৰত নিয়োগকৰ্তাৰ জাননী সাধাৰণতে মাহিলী মজুৰিৰ কামত 120 দিন আৰু আন ক্ষেত্ৰত 60 দিন; অস্থায়ী কৰ্মীৰ ক্ষেত্ৰত মাহিলী মজুৰিৰ কামত 30 দিন আৰু আন ক্ষেত্ৰত 14 দিন। জাননীৰ সলনি ধন পৰিশোধ সম্ভৱ হ’ব পাৰে। স্থায়ী কৰ্মীৰ চাকৰি শেষ কৰিলে সাধাৰণতে সম্পূৰ্ণ কৰা প্ৰতিবছৰৰ বাবে 30 দিনৰ মজুৰিৰ ক্ষতিপূৰণ বা প্ৰযোজ্য হ’লে অধিক গ্ৰেচুইটি দিব লাগে। স্থায়ী কৰ্মীয়ে সাধাৰণতে পদত্যাগৰ বাবে 60 দিনৰ জাননী দিয়ে; অস্থায়ী কৰ্মীয়ে মজুৰি ব্যৱস্থাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি 30 বা 14 দিন দিয়ে। অৱসৰ সাধাৰণতে 60 বছৰ বয়সত হয়; নিয়োগকৰ্তাই চাকৰি-বহী ঘূৰাই দিব লাগে। চাকৰি শেষ হোৱাৰ 30 কৰ্মদিনৰ ভিতৰত সাধাৰণতে চূড়ান্ত মজুৰি আৰু আন পাওনা দিব লাগে। Department of Inspection for Factories and Establishments-এ পৰিদৰ্শন, পেছাগত সুৰক্ষা আৰু স্বাস্থ্যৰ বিষয়, আৰু LIMA অনলাইন অভিযোগ ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে অভিযোগ চম্ভালে। কৰ্মীৰ হেল্পলাইন 16357। কৰ্মীয়ে চাকৰিৰ সময়ত বা শেষ হোৱাৰ পাছত section 124A-ৰ অধীনত আইনসন্মত পাওনা বা নিষ্পত্তি বিচাৰিব পাৰে; অভিযোগ দাখিল বা তদন্ত বিচাৰিবলৈ মাচুল নালাগে। বেনামী অভিযোগ গ্ৰহণ হ’ব পাৰে, কিন্তু ব্যক্তিৰ নিজৰ মজুৰি উদ্ধাৰৰ বাবে সাধাৰণতে পৰিচয় জনাব লাগে। LIMA-ত বকেয়া মজুৰি, চাকৰিচ্যুতি, কৰ্মসময়, ছুটি, সুৰক্ষা, মাতৃত্ব, হয়ৰানি আৰু শিশুশ্ৰমৰ বিষয় সামৰি লোৱা হয়। Labour Court আৰু তাৰ পাছত Labour Appeal Tribunal-ৰ পথ থাকিব পাৰে; দাবীভেদে সময়সীমা বেলেগ হয়। নিযুক্তি-পত্ৰ, পৰিচয়-পত্ৰ, চাকৰি-বহীৰ তথ্য, মজুৰিৰ ৰেকৰ্ড, উপস্থিতিৰ প্ৰমাণ, জাননী আৰু পৰিশোধৰ নথি সংৰক্ষণ কৰা বিশেষভাৱে উপযোগী, কিয়নো বহু কৰ্মীৰ সম্পূৰ্ণ লিখিত নথি নাথাকে।