بنگلاديش ۾ چونڊون

بنگلاديش جي قومي پارلياماني چونڊن ۾ 300 هڪ ميمبر وارا علائقائي تڪ آهن. هر تڪ ۾ سڀ کان وڌيڪ ووٽ وٺندڙ اميدوار کٽي ٿو. عورتون عام سيٽن لاءِ مقابلو ڪري سگهن ٿيون، ۽ ميمبر جدا طور 50 مخصوص عورت ميمبرن کي single transferable vote وسيلي متناسب نمائندگيءَ سان چونڊين ٿا. صدر کي ميمبر اڻسڌي طرح چونڊين ٿا. پارلياماني چونڊ کان پوءِ صدر ان ميمبر کي وزيراعظم مقرر ڪري ٿو، جنهن بابت لڳي ته کيس اڪثريتي حمايت حاصل آهي؛ عام چونڊ جي نتيجي کان 30 ڏينهن اندر پارليامينٽ جو اجلاس سڏايو وڃي ٿو. Bangladesh Election Commission هڪ آزاد آئيني ادارو آهي، جيڪو قومي ۽ ڪيترين مقامي چونڊن جو ذميوار آهي. ان ۾ Chief Election Commissioner ۽ وڌ ۾ وڌ چار ٻيا ڪمشنر شامل آهن؛ هر هڪ جي مدت پنج سال آهي. Election Commission Secretariat ۽ علائقائي، ضلعي، upazila ۽ thana چونڊ دفتر ڪم ۾ مدد ڪن ٿا؛ Returning Officers تڪ جي ڪارروائي ۽ Presiding Officers هر پولنگ اسٽيشن جي انتظام جا ذميوار آهن. مقامي چونڊون City Corporations، Paurashavas، Union Parishads، Upazila Parishads، ضلعن ۽ ٽن Hill District Councils لاءِ پنهنجن قانونن ۽ ضابطن هيٺ ٿين ٿيون؛ انهن جا طريقا پارلياماني چونڊن جهڙا هجن، اهو لازمي ناهي. ووٽر بنگلاديشي شهري هجي، عمر گهٽ ۾ گهٽ 18 سال هجي ۽ لاڳاپيل تڪ جو رهواسي هجي يا قانون موجب اتي جو رهواسي سمجهيو وڃي. عدالت طرفان ذهني طور نااهل قرار ڏنل هجڻ يا Bangladesh Collaborators Order تحت ڪجهه سزائون ووٽ ڏيڻ کان خارج ڪري سگهن ٿيون. ووٽ جو حق آخري ووٽر فهرست ۾ نالو هجڻ تي دارومدار رکي ٿو؛ National Identity Card اڪيلو اهو حق پاڻمرادو ثابت نٿو ڪري. رجسٽريشن عام طور گهر گهر ڄاڻ گڏ ڪرڻ، Form-2، تصويرون ۽ آڱرين جا نشان وٺڻ، پوءِ بايوميٽرڪ نقل جاچ سان ٿئي ٿي. مسودو فهرست 15 ڏينهن لاءِ اعتراضن، دعوائن ۽ سڌارن واسطي شايع ٿئي ٿي، پوءِ آخري فهرست ٺهي ٿي. اهل ماڻهو جو نالو رهجي وڃي ته مقرر ضلعي چونڊ عمل وسيلي لاڳو فارم سان درخواست ڪري سگهي ٿو. سڌاري جون فيسون سرڪاري شيڊيول موجب آهن، البت اختيار جي غلطي بنا فيس درست ٿي سگهي ٿي. پارلياماني اميدوار بنگلاديشي شهري، گهٽ ۾ گهٽ 25 سالن جو ۽ ڪنهن به تڪ جي ووٽر فهرست ۾ شامل هجي. اميدوار رجسٽرڊ سياسي پارٽيءَ کان نامزد ٿي سگهي ٿو يا آزاد بيهي سگهي ٿو؛ proposer ۽ seconder پڻ گهربل آهن. نااهليءَ ۾ ذهني نااهلي، اڻچڪايل ڏيوالپڻو، پرڏيهي وفاداري، لاڳاپيل سزائون ۽ نفعي واري سرڪاري عهدي تي هجڻ شامل آهن. هڪ اميدوار وڌ ۾ وڌ ٽن تڪن تان وڙهي سگهي ٿو. نامزدگي جمع ڪرائڻ، جاچ، واپس وٺڻ ۽ پولنگ مان گذري ٿي؛ جاچ کان پوءِ عام طور گهٽ ۾ گهٽ 15 ڏينهن ۾ پولنگ ٿئي ٿي. سياسي پارٽين کي Election Commission وٽ رجسٽريشن کپي. پارٽي سيٽ کٽي يا وڙهيل تڪن ۾ گهٽ ۾ گهٽ پنج سيڪڙو ووٽ وٺي، يا گهربل ڍانچو ڏيکاري اهل ٿي سگهي ٿي: گهٽ ۾ گهٽ ٽئين انتظامي ضلعن ۽ گهٽ ۾ گهٽ 100 upazilas يا metropolitan thanas ۾ تنظيم، ۽ هر يونٽ ۾ گهٽ ۾ گهٽ 200 ووٽر ميمبر. آئين ۾ جمهوري اندروني چونڊن جو بندوبست هجڻ گهرجي. رجسٽرڊ پارٽين تي 2030 تائين ڪميٽي عهدن ۾ 33 سيڪڙو عورتن جو هدف پڻ لاڳو آهي؛ پابندي پيل پارٽي رجسٽر نٿي ٿي سگهي. اميدوار Tk 50,000 نامزدگي ضمانت جمع ڪرائي ٿو. مجموعي ووٽن جي اٺين حصي کان گهٽ ملڻ تي ضمانت ضبط ٿئي ٿي. مهم جو خرچ في ووٽر Tk 10 يا Tk 25 lakh، انهن مان جيڪو وڌيڪ هجي، تائين محدود آهي. اميدوار نامزدگيءَ وقت مالي ذريعا، اثاثا ۽ آمدني ٽيڪس جي ڄاڻ ڏئي، الڳ شيڊيولڊ بئنڪ اڪائونٽ استعمال ڪري ۽ 30 ڏينهن اندر حلف نامي سميت خرچن جو گوشوارو ڏئي ٿو. سياسي پارٽيون 90 ڏينهن اندر خرچن جو بيان ڏين ٿيون. Election Commission جو ضابطه اخلاق مهم کي ضابطي هيٺ رکي ٿو؛ رشوت، ڪنهن ٻئي جي نالي ووٽ، ناجائز اثر، ڌمڪي ۽ بيلٽ جي رازداري ٽوڙڻ سان فوجداري نتيجا ٿي سگهن ٿا. چونڊ تي اثرانداز ٿيندڙ اهلڪارن کي ڪميشن هٽائي سگهي ٿو، ۽ بدعملی، زور زبردستي، ڌمڪي، طاقت يا ٻي سنگين رڪاوٽ سبب منصفاڻي ۽ قانوني ووٽ ناممڪن ٿئي ته پولنگ روڪي يا ٻيهر ڪرائي سگهي ٿو. ووٽ ڳجهي بيلٽ وسيلي ڪاغذي بيلٽ يا جتي لاڳو هجي Election Commission جي منظور ڪيل electronic voting machine سان ڏنو وڃي ٿو. عملدار ووٽر جي سڃاڻپ فهرست سان ڀيٽين ٿا، نه مٽجندڙ مس لڳائين ٿا، ووٽر نمبر ۽ نالو درج ڪن ٿا، فهرست تي نشان لڳائين ٿا ۽ گهربل counterfoil رڪارڊ ڀرين ٿا. ووٽر پسنديده اميدوار جو نالو ۽ نشان لڳائي، بيلٽ ويڙهي صندوق ۾ وجهي نڪري ٿو. اميدوار، چونڊ ايجنٽ، پولنگ ايجنٽ ۽ منظور ٿيل مبصر لاڳو ضابطن اندر مشاهدو ڪري سگهن ٿا. نابين يا ٻيءَ ريت معذور ووٽر کي ساٿي مدد ڏئي سگهي ٿو. معذور، بيمار يا وڏي عمر وارن لاءِ گهر تي بايوميٽرڪ رجسٽريشن سروس ملي سگهي ٿي؛ ووٽر يا پولنگ مرڪز جي ڄاڻ Election Commission ۽ National Identity Card خدمتن مان ملي ٿي؛ ڪميشن جي هيلپ لائين 105 آهي. ٽپال ووٽ رڳو قانون ۾ ڄاڻايل گروپن لاءِ آهي، عام کليل پري ووٽنگ نه. ان ۾ پنهنجي پولنگ اسٽيشن کان پري مقرر ڪيل اهل چونڊ ڊيوٽي وارا عملدار، ووٽر فهرست جي قانون هيٺ مخصوص گروپ ۽ پرڏيهه ۾ بنگلاديشي ووٽر شامل ٿي سگهن ٿا. درخواستون عام طور چونڊ جي مخصوص آخري تاريخ تي ٿين ٿيون، اڪثر Article 11 جي اطلاع کان 15 ڏينهن اندر؛ پولنگ عملي کي مقرريءَ کان پوءِ ترت درخواست ڏيڻ گهرجي. Returning Officer بيلٽ موڪلي ٿو؛ ووٽر مقرر تصديق سان نشان لڳائي پوسٽ ڪري ٿو. 2026 جا Postal Vote BD ۽ OCV-ICPV طريقا مخصوص چونڊ لاءِ هئا؛ انهن کي مستقل عام قاعدو نه سمجهو. پولنگ بند ٿيندي ئي Presiding Officer اميدوارن يا سندن ايجنٽن جي موجودگيءَ ۾ ڳڻپ شروع ڪري ٿو. سرڪاري نشان کان سواءِ، اڻچٽي يا گهڻن نشانن واري، اضافي نشانن واري يا سڃاڻپ ڪندڙ شيءِ لڳل بيلٽ رد ڪيا وڃن ٿا. عملدار ڳڻپ جو بيان ۽ بيلٽ پيپر جو حساب تيار ڪن ٿا، لفافا مهر ڪن ٿا ۽ موجود ايجنٽن کي ڪاپيون ڏين ٿا. Returning Officer اسٽيشنن جا نتيجا ۽ وقت سر آيل ٽپال ووٽ گڏ ڪري ٿو ۽ پولنگ اسٽيشن تي غلط رد ٿيل بيلٽ درست ڪري سگهي ٿو. ٻيهر ڳڻپ لاءِ معقول لکت واري چيلينج يا Election Commission جو حڪم گهربل آهي. Returning Officer سڀ کان وڌيڪ ووٽ وٺندڙ اميدوار جو اعلان ڪري ٿو ۽ هر اميدوار جا ووٽ ڏيکاريندڙ اطلاع شايع ڪري ٿو. نتيجو Election Commission ڏانهن موڪليو وڃي ٿو، جيڪو سرڪاري گزٽ ۾ چونڊيل اميدوار شايع ڪري ٿو. چونڊ رڪارڊ هڪ سال محفوظ رکيا وڃن ٿا؛ بيلٽ کان سواءِ ٻيا دستاويز مقرر فيس ۽ شرطن سان ڏسي سگهجن ٿا. پارلياماني چونڊ کي رڳو اميدوار High Court Division ۾ چونڊ درخواست وسيلي چئلينج ڪري سگهي ٿو. نتيجن ۾ درخواست رد ڪرڻ، چونڊيل اميدوار جي چونڊ باطل ڪرڻ، ٻيو اميدوار چونڊيل قرار ڏيڻ يا سڄي چونڊ باطل ڪرڻ شامل آهن. اجازت ملي ته 30 ڏينهن اندر Appellate Division ۾ اپيل ٿي سگهي ٿي. موجوده عدالتي هدايتن سبب سيٽ جو نتيجو يا گزٽ ۾ اشاعت دير سان ٿي سگهي ٿي. پولنگ ۾ خلل پوي يا منصفاڻي نموني جاري رکڻ ناممڪن ٿئي ته Presiding Officer ان کي روڪي يا ملتوي ڪري سگهي ٿو، ۽ Election Commission ٻيهر پولنگ جو حڪم ڏئي سگهي ٿو؛ سڀ اهل ووٽر ٻيهر ووٽ ڏين ٿا ۽ اڳوڻا ووٽ ڳڻپ ۾ نٿا اچن.