ബംഗ്ലാദേശിലെ ദുരന്തങ്ങൾ

ബംഗ്ലാദേശിൽ ദുരന്തനിവാരണ സംവിധാനം 2012-ലെ ദുരന്തനിവാരണ നിയമം, 2019-ലെ ദുരന്തത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സ്റ്റാൻഡിങ് ഓർഡറുകൾ, 2021–2025 ദേശീയ ദുരന്തനിവാരണ പദ്ധതി എന്നിവയെ അടിസ്ഥാനമാക്കുന്നു. ദുരന്തനിവാരണ-രക്ഷാ മന്ത്രാലയവും ദുരന്തനിവാരണ വകുപ്പും ഈ ചട്ടക്കൂട് ഏകോപിപ്പിക്കുന്നു. ജില്ലാ തലത്തിൽ ഡെപ്യൂട്ടി കമ്മീഷണറുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ജില്ലാ ദുരന്തനിവാരണ സമിതി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഉപജില്ലാതലത്തിൽ ഉപജില്ലാ നിർവാഹക ഉദ്യോഗസ്ഥന്റെ (Upazila Nirbahi Officer) നേതൃത്വത്തിലാണ് ഉപജില്ലാ ദുരന്തനിവാരണ സമിതി. യൂണിയൻ, വാർഡ് സമിതികൾ പ്രാദേശിക ചുമതലകൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നു. ചില പ്രദേശങ്ങളിലും സ്ഥാപനങ്ങളിലും പ്രായോഗിക നടപ്പാക്കൽ മറ്റിടങ്ങളേക്കാൾ മെച്ചമായേക്കാം. രാജ്യത്തെ പ്രധാന അപകടങ്ങളിൽ മൺസൂൺ വെള്ളപ്പൊക്കം, പെട്ടെന്നുള്ള വെള്ളപ്പൊക്കം, ചുഴലിക്കാറ്റുകൾ, കടൽക്കയറ്റം, തീരവെള്ളപ്പൊക്കം, നദീതീരശോഷണം എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. കനത്തമഴ, കാൽബൈശാഖി കൊടുങ്കാറ്റുകൾ, ഉഷ്ണതരംഗങ്ങൾ, ശൈത്യതരംഗങ്ങൾ, ഭൂകമ്പങ്ങൾ, സുനാമികൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ചും ബംഗ്ലാദേശ് കാലാവസ്ഥാ വകുപ്പ് (BMD) മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നു. കിഴക്കൻ, വടക്കൻ നദീതീരപ്രദേശങ്ങളെ പെട്ടെന്നുള്ള വെള്ളപ്പൊക്കം പ്രത്യേകമായി ബാധിക്കുന്നു. തീരം, ദ്വീപുകൾ, നദീദ്വീപുകൾ എന്നിവയ്ക്ക് ചുഴലിക്കാറ്റും കടൽക്കയറ്റവും പ്രധാന ഭീഷണിയാണ്. കുന്നിൻപ്രദേശങ്ങളിൽ മണ്ണിടിച്ചിലുണ്ടാകുന്നു; വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ പ്രദേശങ്ങളിലും ബരീന്ദ്ര മേഖലയിലും വരൾച്ചയ്ക്കും ചൂടിനും കൂടുതൽ പ്രാധാന്യമുണ്ടാകാം. ഭൂകമ്പം അപൂർവമെങ്കിലും ഗുരുതരമായ അപകടമാണ്; പ്രത്യേകിച്ച് ധാക്ക, സിലെറ്റ്, ജനസാന്ദ്ര നഗരങ്ങൾ. കുറ്റകൃത്യത്തിനോ വൈദ്യചികിത്സയ്ക്കോ പകരം അപകടപ്രതിരോധമാണ് പ്രധാന പ്രശ്നമെങ്കിൽ തീപിടിത്തവും വ്യാവസായിക സംഭവങ്ങളും ദുരന്തനിവാരണത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. കാലാവസ്ഥാ-അപകട വിവരങ്ങൾക്ക് പരിശോധിക്കാത്ത സാമൂഹ്യമാധ്യമ പോസ്റ്റുകളേക്കാൾ BMD, വെള്ളപ്പൊക്ക പ്രവചന-മുന്നറിയിപ്പ് കേന്ദ്രം (FFWC), ദുരന്തനിവാരണ വകുപ്പ് എന്നിവ കൂടുതൽ വിശ്വസനീയമാണ്. കനത്തമഴ, കാൽബൈശാഖി, ചൂട്, ചുഴലിക്കാറ്റ്, ഭൂകമ്പം, സുനാമി, നാവിക, നദീതുറമുഖ മുന്നറിയിപ്പുകൾ തുടങ്ങിയവ BMD പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നു. FFWC ജലനിരപ്പ്, മഴ, വെള്ളപ്പൊക്ക വിവരങ്ങൾ നൽകുന്നു. ദുരന്തനിവാരണ വകുപ്പ് AWARE അപകടം, അഭയം, റോഡ്, നിരീക്ഷണ വിവരങ്ങൾ ഏകീകരിക്കുന്നു. സൗജന്യ IVR നമ്പർ 1090-ൽ മെനു ഓപ്ഷൻ 1 കടൽവിവരം, 2 നദീതുറമുഖ വിവരം, 3 ദിവസേനയുള്ള കാലാവസ്ഥ, 4 ചുഴലിക്കാറ്റ് വിവരം, 5 വെള്ളപ്പൊക്കം അല്ലെങ്കിൽ നദിനിരപ്പ് വിവരം നൽകുന്നു. ചുഴലിക്കാറ്റിനിടെ ചുഴലിക്കാറ്റ് തയ്യാറെടുപ്പ് പദ്ധതി (Cyclone Preparedness Programme) ബംഗ്ലാദേശ് റെഡ് ക്രസന്റ് സൊസൈറ്റിയുമായി ചേർന്ന് മുന്നറിയിപ്പുകൾ പ്രചരിപ്പിക്കുന്നു. സന്നദ്ധപ്രവർത്തകർ റേഡിയോ, മെഗാഫോൺ, പതാക, ഉച്ചഭാഷിണി, കൈസൈറൺ തുടങ്ങിയവ ഉപയോഗിക്കുന്നു. 1 മുതൽ 3 വരെയുള്ള സിഗ്നലുകൾ തയ്യാറെടുപ്പിനെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്; 4 പ്രാദേശിക സജ്ജീകരണം ആരംഭിക്കുന്നു; 5 മുതൽ 7 വരെ അപകടം; 8 മുതൽ 10 വരെ വലിയ അപകടം. ഉയർന്ന സിഗ്നൽ നിലകളിൽ അപകടമേഖലയിലെ താമസക്കാർ വീടും കുടിവെള്ളവും ദീർഘകാലം സൂക്ഷിക്കാവുന്ന ഭക്ഷണവും സുരക്ഷിതമാക്കി അനുയോജ്യമായ അഭയകേന്ദ്രത്തിലേക്ക് നീങ്ങണം. മുന്നറിയിപ്പ്, ഒഴിപ്പിക്കൽ, തിരച്ചിൽ-രക്ഷാപ്രവർത്തനം, പ്രഥമശുശ്രൂഷ, ആശ്വാസ-പുനരധിവാസ പ്രവർത്തനങ്ങൾ എന്നിവയിലും പദ്ധതി സഹായിക്കുന്നു. ഓരോ കുടുംബവും അടിയന്തരപദ്ധതി, അടുത്തുള്ള ചുഴലിക്കാറ്റ് അഭയകേന്ദ്രം, വെള്ളപ്പൊക്ക അഭയകേന്ദ്രം, ഉയർത്തിയ ദുരന്താഭയം (Disaster Killa), അവിടേക്കുള്ള സുരക്ഷിതപാത എന്നിവ അറിയണം. ദുരന്തനിവാരണ വകുപ്പ് ഭൂപടങ്ങളും ഡാറ്റാബേസുകളും നൽകുന്നു; എന്നാൽ അഭയകേന്ദ്രത്തിന്റെ സ്ഥലം, ശേഷി, തുറന്നിരിക്കുന്ന നില എന്നിവ മാറാം. വെള്ളം കയറാത്ത രീതിയിൽ സൂക്ഷിച്ച തിരിച്ചറിയൽ രേഖകളും മറ്റു പേപ്പറുകളും, കുടിവെള്ളം, ഉണങ്ങിയ ഭക്ഷണം, ഫ്ലാഷ്‌ലൈറ്റ്, ചാർജുള്ള ഫോണും പവർ ബാങ്കും, ആവശ്യമായ മരുന്നുകൾ, ശിശുക്കൾക്കും മുതിർന്നവർക്കും വൈകല്യമുള്ളവർക്കും ആവശ്യമായ സാധനങ്ങൾ എന്നിവ എളുപ്പം എടുക്കാവുന്ന ബാഗിൽ വേണം. വിലപിടിപ്പുള്ളവ വെള്ളപ്പൊക്കനിരപ്പിന് മുകളിലേക്ക് ഉയർത്തുകയും മേൽക്കൂരകളും ബോട്ടുകളും സുരക്ഷിതമാക്കുകയും കന്നുകാലികളെ സമയത്ത് സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുക. ഒഴുകുന്ന വെള്ളം കാൽനടയായോ വാഹനത്തിലോ കടക്കരുത്. ഭൂകമ്പത്തിൽ താഴേക്ക് കുനിയുക, മറയെടുക്കുക, പിടിച്ചുനിൽക്കുക എന്ന നിയമം പാലിക്കുക; തുടർന്ന് തുടർചലനങ്ങളും കേടായ വാതക, വൈദ്യുതി, ജലവിതരണ ലൈനുകളും പരിഗണിക്കുക. ഇടിമിന്നലിനിടെ കെട്ടിടങ്ങൾ സംരക്ഷണം നൽകും; തുറന്ന ജലവും ഒറ്റപ്പെട്ട മരങ്ങളും ഒഴിവാക്കണം. സാഹചര്യമനുസരിച്ച് ജില്ലാ, ഉപജില്ല, യൂണിയൻ, വാർഡ് സമിതികൾ, ഡെപ്യൂട്ടി കമ്മീഷണർ, ഉപജില്ലാ നിർവാഹക ഉദ്യോഗസ്ഥൻ, CPP, പൊലീസ്, അഗ്നിശമനസേന, തീരസംരക്ഷണ സേന എന്നിവ ഒഴിപ്പിക്കൽ നിർദേശിക്കുകയോ പിന്തുണയ്ക്കുകയോ ചെയ്യുന്നു. ഭൂമിശാസ്ത്രവും അപകടതരവും അനുസരിച്ച് അഭയകേന്ദ്രങ്ങൾ വ്യത്യാസപ്പെടുന്നു. ദുരന്തനിവാരണ വകുപ്പ് ഭൂപടങ്ങൾ ചുഴലിക്കാറ്റ് അഭയകേന്ദ്രങ്ങൾ, വെള്ളപ്പൊക്ക അഭയകേന്ദ്രങ്ങൾ, Disaster Killaകൾ എന്നിവ വേർതിരിക്കുന്നു. രാജ്യവ്യാപക ഏകീകൃത മുൻകൂർ സംവരണ നടപടിയോ സ്റ്റാൻഡേർഡ് ഫീസോ വ്യക്തിഗത നിർബന്ധ രജിസ്ട്രേഷനോ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല. ബാധകമായ നിർദേശപ്രകാരം ഒഴിപ്പിക്കലിലും അഭയകേന്ദ്രവാസത്തിലും സ്ത്രീകൾക്കും കുട്ടികൾക്കും മുതിർന്നവർക്കും വൈകല്യമുള്ളവർക്കും കുടിയൊഴിപ്പിക്കപ്പെട്ട കുടുംബങ്ങൾക്കും പ്രത്യേക സംരക്ഷണവും മുൻഗണനയും നൽകണം. ഗതാഗതവും പ്രവേശനവും പ്രാദേശികമായി ക്രമീകരിക്കുന്നതിനാൽ എല്ലായിടത്തും ഒരുപോലെയല്ല. അടിയന്തരാവസ്ഥയ്ക്ക് പൊലീസ്, അഗ്നിശമനസേന-സിവിൽ ഡിഫൻസ്, രക്ഷാപ്രവർത്തനം, വിവരസഹായം എന്നിവയ്ക്കുള്ള സൗജന്യ ദേശീയ അടിയന്തര നമ്പർ 999 മുഴുവൻ സമയവും ലഭ്യമാണ്. ദുരന്തനിവാരണ വകുപ്പ് ദുരന്ത ഹെൽപ്‌ലൈൻ 1090യും അഗ്നിശമനസേന-സിവിൽ ഡിഫൻസിനായി 16163യും പട്ടികപ്പെടുത്തുന്നു. സർക്കാർ പോർട്ടൽ 102യും പട്ടികപ്പെടുത്തുന്നതിനാൽ ഈ വ്യത്യാസം പരിഗണിച്ച് നിലവിൽ പ്രാദേശികമായി സ്ഥിരീകരിച്ച നമ്പർ ഉപയോഗിക്കുക. കടൽ-തീര അടിയന്തരാവസ്ഥയിൽ തീരസംരക്ഷണ സേനയെ 16111-ൽ ബന്ധപ്പെടാം. വിളിക്കുമ്പോൾ സ്ഥലം, അപകടം, കുടുങ്ങിയതോ പരിക്കേറ്റതോ ആയവർ, പ്രവേശനപാത എന്നിവ അറിയിക്കുക. വെള്ളപ്പൊക്ക, തീപിടിത്ത, തിരച്ചിൽ മേഖലകളിൽ സ്വതന്ത്രമായി രക്ഷാപ്രവർത്തനം നടത്തുന്നത് കൂടുതൽ ആളുകളെ അപകടത്തിലാക്കാം. ദുരന്തനിവാരണ വകുപ്പും പ്രാദേശിക സമിതികളും സഹായം ഏകോപിപ്പിക്കുന്നു. അഗ്നിശമന-സിവിൽ ഡിഫൻസ് തീ അണയ്ക്കലും രക്ഷാപ്രവർത്തനവും നടത്തുന്നു; പൊലീസ് സുരക്ഷയ്ക്കും ഗതാഗതനിയന്ത്രണത്തിനും പിന്തുണ നൽകുന്നു; തീരസംരക്ഷണ സേന കടൽ-തീര പ്രവർത്തനങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നു. ബംഗ്ലാദേശ് റെഡ് ക്രസന്റ് സൊസൈറ്റിയും CPPയും സംഭവമനുസരിച്ച് ഒഴിപ്പിക്കൽ, വെള്ളം, ഭക്ഷണം, അഭയം, ശുചിത്വം, അടിസ്ഥാന ചികിത്സ എന്നിവയിൽ സഹായിക്കുന്നു. ശുദ്ധമായ കുടിവെള്ളം, കേടായ അടിയന്തര കിണറുകളുടെ അറ്റകുറ്റപ്പണി, നാശനഷ്ടങ്ങൾ, നഷ്ടങ്ങൾ, പ്രത്യേകിച്ച് ദുർബലരായ കുടുംബങ്ങൾ എന്നിവ വേഗത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തൽ എന്നിവ അടിയന്തര പ്രതികരണത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. ദുരന്തനിവാരണ-രക്ഷാ മന്ത്രാലയം, ദുരന്തനിവാരണ വകുപ്പ്, ഡെപ്യൂട്ടി കമ്മീഷണർ, ജില്ലാ ആശ്വാസ-പുനരധിവാസ ഓഫീസർ, പദ്ധതി നടപ്പാക്കൽ ഓഫീസർ, പ്രാദേശിക ഭരണകൂടം എന്നിവ വഴി സർക്കാർ സഹായം വിതരണം ചെയ്യാം. സംഭവവും അനുമതിയും അനുസരിച്ച് ഭക്ഷണമോ പണസഹായമോ, അരി, കോറഗേറ്റഡ് ഇരുമ്പ് ഷീറ്റുകൾ, വീട് നിർമ്മാണ ഗ്രാന്റുകൾ, പുതപ്പുകൾ, ഉണങ്ങിയ ഭക്ഷണം, കുട്ടികൾക്കോ കന്നുകാലികൾക്കോ ഉള്ള ഭക്ഷണം എന്നിവ ലഭ്യമായേക്കാം. ഭക്ഷ്യസഹായ പദ്ധതി (VGF) ഭരണപരമായ ആവശ്യം അനുസരിച്ച് ഭക്ഷണം നൽകാം. തൊഴിൽബന്ധിത സഹായ പദ്ധതി (KABIKHA), അടിസ്ഥാനസൗകര്യബന്ധിത സഹായ പദ്ധതി (KABITA) എന്നിവ ചില സഹായങ്ങളെ ജോലിയുമായോ അടിസ്ഥാനസൗകര്യ പദ്ധതികളുമായോ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. ലഭ്യത ആഘാതം, നാശനഷ്ട-നഷ്ട റിപ്പോർട്ടുകൾ, പ്രാദേശിക പട്ടികകൾ, വിഭവങ്ങൾ എന്നിവയെ ആശ്രയിക്കുന്നു; പണം, അഭയം, നഷ്ടപരിഹാരം, പുനർനിർമാണം എന്നിവയ്ക്ക് രാജ്യവ്യാപകമായി സ്വയമേവ ലഭിക്കുന്ന അവകാശം രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല. മന്ത്രാലയത്തിന്റെ പൗരാവകാശ ചാർട്ടർ സ്ഥാപന ഗ്രാന്റുകൾക്ക് പരമാവധി പത്ത് പ്രവൃത്തിദിവസം, ആശ്വാസപ്പണമോ അരിയോ അനുവദിക്കുന്ന നടപടിക്ക് മൂന്ന് പ്രവൃത്തിദിവസം, തൊഴിൽബന്ധിതമോ അടിസ്ഥാനസൗകര്യബന്ധിതമോ ആയ പദ്ധതികൾക്ക് ഏഴ് പ്രവൃത്തിദിവസം എന്ന പരമാവധി ലക്ഷ്യം പറയുന്നു. ഇവ ഫണ്ട് അനുവദിക്കുന്ന നടപടിയുടെ ലക്ഷ്യകാലങ്ങളാണ്; എല്ലാ കുടുംബങ്ങൾക്കും ആ സമയത്തിനുള്ളിൽ സഹായം ഉറപ്പാക്കുന്നില്ല. നാശനഷ്ടം, നഷ്ടം, ആവശ്യങ്ങൾ എന്നിവ വിലയിരുത്തുന്നതോടെ പുനരധിവാസം ആരംഭിച്ച് അടിയന്തരസഹായം, അറ്റകുറ്റപ്പണി, പുനർനിർമാണം, ഉപജീവനമാർഗങ്ങളുടെ പുനഃസ്ഥാപനം എന്നിവയിലേക്ക് നീങ്ങാം. പദ്ധതിയനുസരിച്ച് വീടുകൾ, അടിയന്തര കിണറുകൾ, റോഡുകൾ, കലുങ്കുകൾ, പാലങ്ങൾ, സംരക്ഷണഘടനകൾ എന്നിവ പുനഃസ്ഥാപിക്കുകയോ നിർമ്മിക്കുകയോ ചെയ്യാം. ആസൂത്രണത്തിൽ പ്രതിരോധശേഷിയുള്ള പുനർനിർമാണവും ദുരന്തതയ്യാറെടുപ്പും ഉൾപ്പെടുത്തണം. നാശത്തിന്റെ വ്യാപ്തി, പ്രവേശനം, ഫണ്ട് അനുവദിക്കൽ, കാലാവസ്ഥ എന്നിവയെ ആശ്രയിച്ചാണ് പുരോഗതി. പ്രത്യേകിച്ച് ദുർബല വിഭാഗങ്ങൾക്ക് മാനസിക-സാമൂഹിക പിന്തുണ നൽകാം; അതോടെ ശ്രദ്ധ വൈദ്യചികിത്സയിലേക്ക് മാറുന്നില്ല. പരാതികൾ ഡെപ്യൂട്ടി കമ്മീഷണർ, ഉപജില്ലാ നിർവാഹക ഉദ്യോഗസ്ഥൻ, സർക്കാർ നമ്പർ 333, ഔദ്യോഗിക പരാതി പരിഹാര സംവിധാനം എന്നിവ വഴി സമർപ്പിക്കാം. മുന്നറിയിപ്പിനെയും സഹായത്തെയും തടസ്സപ്പെടുത്തരുത്; സ്ഥലം സത്യസന്ധമായി അറിയിക്കുകയും രക്ഷാപ്രവർത്തനത്തിനും വിതരണത്തിനും വഴിയൊഴിയുകയും വേണം.