ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ရှိ အကြွေး

နေ့စဉ်သုံးစကားတွင် အကြွေး သို့မဟုတ် ချေးငွေ (ঋণ) ကို ချေးယူမှုနှင့် ပေးရန်ကျန်အကြွေး နှစ်မျိုးစလုံးအတွက် သုံးသည်။ HIES 2022 အရ ယခင် 12 လအတွင်း အိမ်ထောင်စု 37.03% သည် ဘဏ္ဍာရေး သို့မဟုတ် ဘဏ္ဍာရေးမဟုတ်သော အဖွဲ့အစည်း၊ မိတ်ဆွေ၊ ငွေတိုးချေးသူ သို့မဟုတ် အခြားရင်းမြစ်များထံမှ ချေးယူခဲ့သည်။ ကျေးလက်တွင် 39.35%၊ မြို့ပြတွင် 32.11% ဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံးအစီရင်ခံစာ ဇယား 12.11A အရ အိမ်ထောင်စုတစ်စု၏ ပျမ်းမျှချေးယူမှုမှာ BDT 73,980 ဖြစ်သည်။ ရည်ရွယ်ချက်များတွင် စီးပွားရေးစရိတ်၊ အိမ်ရာ၊ အစားအစာဝယ်ယူမှု၊ စိုက်ပျိုးရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ အိမ်ထောင်ရေးနှင့် ပညာရေးတို့ ပါဝင်သည်။ ချေးငွေယူသူများအတွက် မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် ချေးငွေပေးသူများတွင် ASA၊ အခြား NGO များ၊ BRAC နှင့် Grameen Bank တို့ ပါဝင်သည်။ ဘဏ်နှင့် ဘဏ္ဍာရေးကုမ္ပဏီများသည် ပုံမှန်အားဖြင့် အထောက်အထား၊ ဝင်ငွေ သို့မဟုတ် ငွေသားစီးဆင်းမှု၊ ရှိပြီးသားတာဝန်များနှင့် ထုတ်ကုန်အလိုက် အပေါင်ပစ္စည်း သို့မဟုတ် အာမခံသူတို့ကို စစ်ဆေးသည်။ ပါဝင်သောအဖွဲ့အစည်းများတွင် Credit Information Bureau (CIB) အချက်အလက်ကို ချေးငွေအကဲဖြတ်ရာ၌ ထည့်သွင်းသည်။ ချေးငွေခွင့်ပြုချက်သည် အလိုအလျောက်မရပါ။ လက်မှတ်မထိုးမီ စုစုပေါင်းပြန်ဆပ်ရမည့်ငွေ၊ အတိုးနှုန်း သို့မဟုတ် ဝန်ဆောင်ခတွက်ပုံ၊ အရစ်ကျပေးချေရမည့်အကြိမ်ရေ၊ သက်တမ်း၊ ကင်းလွတ်ကာလ၊ အပေါင်ပစ္စည်း၊ အာမခံချက်နှင့် ပျက်ကွက်မှုအကျိုးဆက်တို့ကို နှိုင်းယှဉ်ပါ။ မိုက်ခရိုခရက်ဒစ် (ক্ষুদ্রঋণ) ကို NGO မိုက်ခရိုဖိုင်နန့်စ်အဖွဲ့အစည်းများက ပေးပြီး အချို့က အုပ်စု သို့မဟုတ် အသင်းဝင်ပုံစံဖြင့် ပေးသည်။ NGO MFI များသည် စည်းမျဉ်းသတ်မှတ်ထားသော မိုက်ခရိုဖိုင်နန့်စ်လုပ်ငန်းလုပ်ရန် Microcredit Regulatory Authority (MRA) ၏ အသိအမှတ်ပြုလက်မှတ် လိုအပ်သည်။ လိုင်စင်ကို MRA နှင့် MFI e-Verification မှတစ်ဆင့် စစ်ဆေးနိုင်သည်။ MRA တရားဝင်လမ်းညွှန်ချက်တွင် ကျဆင်းသွားသောလက်ကျန်ပေါ် 24% ဝန်ဆောင်ခ၊ 15 ရက် ကင်းလွတ်ကာလ၊ အရစ်ကျ 46 ကြိမ်၊ ဝင်ခွင့်ကြေး၊ စာရင်းစာအုပ်နှင့် ချေးငွေဖောင်အတွက် အများဆုံး BDT 25၊ စုဆောင်းငွေအတိုး 6% တို့ကို ဖော်ပြထားသည်။ ဤကိန်းဂဏန်းများနှင့် အပတ်စဉ်အရစ်ကျစည်းမျဉ်းသည် ထုတ်ကုန်အားလုံးအပေါ် အကျုံးမဝင်ပါ။ ရာသီလိုက် သို့မဟုတ် တစ်ကြိမ်တည်းပြန်ဆပ်မှုကို သက်ဆိုင်ရာစာချုပ်တွင် သတ်မှတ်ထားသည်။ MFI ချေးငွေများ တစ်ပြိုင်နက် အများအပြားရှိခြင်းသည် ပြန်ဆပ်ရန် ပိုမိုခက်ခဲစေနိုင်သည်။ သဘာဝဘေးပြီးနောက် အထူးဆိုင်းငံ့ကာလ၊ သဘာဝဘေးချေးငွေ သို့မဟုတ် ပံ့ပိုးမှု ရရှိနိုင်သည်။ အလွတ်သဘောချေးငွေများသည် Mahajan သို့မဟုတ် အခြားငွေတိုးချေးသူ၊ မိတ်ဆွေ၊ ဆွေမျိုး၊ အလုပ်ရှင်၊ အိမ်ရှင်၊ ပေးသွင်းသူနှင့် ကုန်စုံဆိုင်များထံမှ ရနိုင်သည်။ ဤအစီအစဉ်များကို CIB၊ MRA သို့မဟုတ် Bangladesh Bank က ကြီးကြပ်ခြင်းမရှိပါ။ စည်းကမ်းချက်၊ အပေါင်ပစ္စည်း၊ အရစ်ကျနှင့် အကြွေးကောက်ခံမှုတို့သည် တစ်ဦးချင်းကိစ္စအပေါ် မူတည်သည်။ ထို့ကြောင့် စည်းမျဉ်းသတ်မှတ်ထားသောပေးသူထံမှ စာဖြင့်ရသော စာချုပ်နှင့်နှိုင်းယှဉ်ပါက နှိုင်းယှဉ်ရလွယ်ကူမှုနှင့် ဥပဒေအရ သေချာမှု နည်းပါးတတ်သည်။ Bangladesh Bank သည် ဘဏ်နှင့် ဘဏ္ဍာရေးကုမ္ပဏီများကို ကြီးကြပ်ကာ CIB ကို လည်ပတ်ပြီး Consumer and Investor Protection Centre (CIPC) မှတစ်ဆင့် တိုင်ကြားချက်များကို ကိုင်တွယ်သည်။ ဘဏ်နှင့် ဘဏ္ဍာရေးကုမ္ပဏီများအတွက် Bangladesh Bank သည် BRPD Circular 15/2024 အရ 1 April 2025 မှစ၍ ချေးငွေအမျိုးအစားကို သတ်မှတ်သည်။ သတ်မှတ်ရက်ကျော် 3 လမှ 6 လမပြည့်လျှင် Sub-standard၊ 6 လမှ 12 လမပြည့်လျှင် Doubtful၊ 12 လနှင့်အထက်ဆိုလျှင် Bad or Loss ဖြစ်သည်။ ပုံမှန်ချေးငွေအတွက် 1%၊ SMA ချေးငွေအတွက် 5% အထွေထွေကြိုတင်ပြင်ဆင်ငွေထားရပြီး SS၊ DF နှင့် BL အတွက် သီးခြားနှုန်းများမှာ 20%၊ 50% နှင့် 100% ဖြစ်သည်။ 2025 စာတစ်စောင်အရ သတ်မှတ်မထားသေးသော ကာလတိုစိုက်ပျိုးရေးချေးငွေနှင့် CMS ချေးငွေအချို့အတွက် 31 December 2026 အထိ 0.5% ကြိုတင်ပြင်ဆင်ငွေ သတ်မှတ်ထားသည်။ ဤအမျိုးအစားခွဲခြားမှုသည် အဖွဲ့အစည်းက ချေးငွေကို ကိုင်တွယ်ပုံကို သတ်မှတ်ခြင်းသာဖြစ်ပြီး အကြွေးကို ပယ်ဖျက်ခြင်းမဟုတ်ပါ။ ပြန်လည်သတ်မှတ်ခြင်း သို့မဟုတ် ပြန်ဆပ်သက်တမ်းတိုးခြင်းသည် ချေးငွေပေးသူ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ဖြစ်ပြီး အလိုအလျောက်ရပိုင်ခွင့်မဟုတ်ပါ။ ပေးသူက အမှန်တကယ်လိုအပ်ချက်၊ ပြန်ဆပ်နိုင်စွမ်း၊ ငွေသားစီးဆင်းမှု၊ စာရင်းစစ်ထားသော ဘဏ္ဍာရေးစာရင်း၊ စုစုပေါင်းတာဝန်များနှင့် နေရာတွင် စစ်ဆေးမှုတို့ကို စဉ်းစားနိုင်သည်။ ပုံမှန်ပျက်ကွက်ခြင်း၊ စာရွက်စာတမ်းအတု၊ လိမ်လည်မှု၊ အခြားမမှန်မှုနှင့် ငွေကို မမှန်ကန်စွာအသုံးပြုမှုတို့သည် ပြန်လည်သတ်မှတ်ခွင့်ကို ပယ်ချစေနိုင်သည်။ အမျိုးအစားခွဲထားသော ချေးငွေများကို ယေဘုယျအားဖြင့် 3 ကြိမ်ထက်ပို၍ ပြန်လည်သတ်မှတ်၍မရပါ။ စတုတ္ထအကြိမ်အတွက် 2022 စည်းမျဉ်းအရ အထူးစိစစ်မှုလိုအပ်သည်။ ကာလတိုစိုက်ပျိုးရေး၊ အိမ်တွင်းအသေးစားနှင့် မိုက်ခရိုခရက်ဒစ်ချေးငွေများအတွက် ထပ်မံသတ်မှတ်သည့် အကြိမ်အလိုက် ပထမအကြိမ်အများဆုံး 3 နှစ်၊ နောက်ပိုင်းအများဆုံး 2 နှစ်နှင့် 6 လ ဖြစ်နိုင်သည်။ ပြန်လည်သတ်မှတ်ပြီးနောက် ချေးငွေအသစ်ရရန် ပြေလည်သတ်မှတ်ငွေ၏ 3% ကို ယေဘုယျအားဖြင့် ပေးရပြီး ပို့ကုန်လုပ်ငန်းရှင်များအတွက် 2% ခြွင်းချက်ကို မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ချေးယူသူသည် မှားယွင်းနေသော သို့မဟုတ် ခေတ်မမီသော CIB အချက်အလက်ကို ပထမဦးစွာ သတင်းပေးပို့သော ဘဏ် သို့မဟုတ် ဘဏ္ဍာရေးကုမ္ပဏီထံ ပြင်ဆင်ခိုင်းသင့်သည်။ CIB အနုတ်လက္ခဏာမှတ်တမ်းကြောင့် ပျက်ကွက်သူဟု သတ်မှတ်နိုင်ပြီး စာရင်းမှဖယ်ရှားရေး (write-off) သည် တာဝန်ကို အလိုအလျောက် မဖျက်ပါ။ မဖြေရှင်းနိုင်သော တိုင်ကြားချက်အတွက် ဘဏ်ခွဲ သို့မဟုတ် တာဝန်ရှိရုံးမှ စတင်ပြီး ချေးငွေပေးသူ၏ တိုင်ကြားချက်ဌာနသို့ တင်ကာ Bangladesh Bank CIPC သို့ ဆက်လက်တင်ပြနိုင်သည်။ CIPC ကို 16236၊ အီးမေးလ်၊ အွန်လိုင်း သို့မဟုတ် စာဖြင့် ဆက်သွယ်နိုင်သည်။ CIPC သည် ၎င်း၏တာဝန်အပြင်ဘက်ကိစ္စများ၊ အမည်မဖော်သော သို့မဟုတ် လက်မှတ်မပါသော တင်ပြချက်များ၊ တတိယပုဂ္ဂိုလ်တိုင်ကြားချက်များနှင့် တရားရုံးတွင် စစ်ဆေးနေပြီးသားအမှုများကို ကိုင်တွယ်မည်မဟုတ်ပါ။ ဘဏ္ဍာရေးအဖွဲ့အစည်းများသည် ကျန်ရှိသည့်ချေးငွေအတွက် အကြွေးပြန်လည်ရယူရေးတရားရုံး (Artha Rin Adalat) တွင် တရားစွဲနိုင်သည်။ အပေါင် သို့မဟုတ် လိန်အဖြစ် ချည်နှောင်ထားသောပစ္စည်းအတွက် အဖွဲ့အစည်းသည် တရားစွဲမီ ဥပဒေကခွင့်ပြုသော ရောင်းချခွင့်ကို ယေဘုယျအားဖြင့် အသုံးပြုပြီး ရောင်းရငွေကို အကြွေးထဲ ထည့်တွက်ရမည်။ တရားရုံးက ပျက်ကွက်မှုကြောင့် တစ်ဖက်သတ်စီရင်ချက် ချနိုင်သည်။ ယင်းကို ပယ်ဖျက်ရန် ရက် 30 နောက်ဆုံးရက်နှင့် စီရင်ဆုံးဖြတ်ထားသောငွေ၏ 10% အပ်နှံခြင်းကို ယေဘုယျအားဖြင့် လိုအပ်သည်။ သက်ဆိုင်ရာစည်းမျဉ်းအရ တရားရုံးညှိနှိုင်းမှု သို့မဟုတ် အခြားအငြင်းပွားမှုဖြေရှင်းနည်း ရနိုင်သည်။ အမှုအလိုက် ကြာချိန်ကွာခြားသည်။ Bankruptcy Act 1997 သည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ရှိ ဒေဝါလီခံတရားရုံးများ၊ မြီရှင် သို့မဟုတ် မြီစားက လျှောက်ထားခြင်း၊ လက်ခံထိန်းသိမ်းသူ၊ ပိုင်ဆိုင်မှုခွဲဝေခြင်း၊ ကြွေးမြီလွတ်ငြိမ်းရေးနည်းလမ်းနှင့် အယူခံတို့ကို သတ်မှတ်ထားသည်။ အယူခံနောက်ဆုံးရက်မှာ ရက် 60၊ ပြန်လည်သုံးသပ်မှုနောက်ဆုံးရက်မှာ ရက် 30 ဖြစ်သည်။ ဒေဝါလီခံလုပ်ငန်းစဉ်က ပုဂ္ဂလိကစားသုံးသူအကြွေးများအားလုံးကို အလိုအလျောက် ပယ်ဖျက်မပေးပါ။ အရည်အချင်းပြည့်မီသော ရှေ့နေနှင့် စစ်ဆေးသင့်သည်။ လိုအပ်ပြီး ငွေကြေးမတတ်နိုင်သော လျှောက်ထားသူများသည် ဥပဒေသတ်မှတ်ချက်များနှင့်ကိုက်ညီပါက National Legal Aid Services Organization နှင့် District Legal Aid Committees ထံ ဆက်သွယ်နိုင်သည်။ ပြန်ဆပ်ခြင်း၊ အကြွေးပြေလည်ခြင်း သို့မဟုတ် အတည်ပြုထားသော အစီအစဉ်ပြီးနောက် စာဖြင့်သဘောတူညီချက်၊ ငွေလက်ခံဖြတ်ပိုင်း၊ အပေါင်ပစ္စည်းပြန်လွှတ်ပေးမှုနှင့် CIB အချက်အလက်အသစ်တင်သွင်းမှုတို့ကို စစ်ဆေးသင့်သည်။ ပုဂ္ဂလိကအကြွေးနှင့် အများပြည်သူကြွေးမြီကို ခွဲခြားရမည်။ 2025 ဒီဇင်ဘာကုန်တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၏ ပြင်ပကြွေးမြီစုစုပေါင်းမှာ USD 113.52 ဘီလီယံဖြစ်ပြီး 82.33% သည် အများပြည်သူကဏ္ဍ၊ 17.67% သည် ပုဂ္ဂလိကကဏ္ဍဖြစ်သည်။ 31 December 2025 တွင် BDT 106,973 crore အစိုးရအာမခံများသည် ဖြစ်နိုင်ချေရှိသော တာဝန်များဖြစ်ပြီး ထပ်တိုးကြွေးမြီစုစုပေါင်း မဟုတ်ပါ။