ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਾਰੋਬਾਰ

ਇਕੱਲੀ ਮਾਲਕੀ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿਟੀ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ, ਮਿਊਂਸਪੈਲਟੀ ਜਾਂ ਯੂਨੀਅਨ ਪਰਿਸ਼ਦ ਤੋਂ ਵਪਾਰ ਲਾਇਸੈਂਸ ਅਤੇ National Board of Revenue (NBR) ਤੋਂ e-TIN ਲੈ ਕੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਕੱਲੀ ਮਾਲਕੀ ਲਈ ਵੱਖਰੀ RJSC ਸਥਾਪਨਾ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। Partnership Act 1932 ਅਧੀਨ ਭਾਈਵਾਲੀ ਫਰਮ ਨੂੰ Registrar of Joint Stock Companies and Firms (RJSC) ਕੋਲ ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਕੰਪਨੀ, ਪਬਲਿਕ ਲਿਮਟਿਡ ਕੰਪਨੀ ਜਾਂ One Person Company (OPC) ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇ ਨਾਮ ਮਨਜ਼ੂਰੀ, Memorandum of Association, Articles of Association, ਨਿਰਧਾਰਤ ਫਾਰਮ ਅਤੇ ਫੀਸਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ RJSC ਸਥਾਪਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕੰਪਨੀ, ਸ਼ਾਖਾ, ਸੰਪਰਕ ਦਫ਼ਤਰ ਜਾਂ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਦਫ਼ਤਰ ਨੂੰ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਕੰਮ ਅਨੁਸਾਰ RJSC ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ Invest Bangladesh ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੋਵੇਂ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। BanglaBiz ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਇਕਜੁੱਟ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ Business Starter Package ਨਾਮ ਮਨਜ਼ੂਰੀ, ਅਸਥਾਈ ਬੈਂਕ ਖਾਤਾ, ਕੰਪਨੀ ਸਥਾਪਨਾ, e-TIN ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਲਾਇਸੈਂਸ ਦੀਆਂ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਪੋਰਟਲ ਇਸ ਪੈਕੇਜ ਲਈ ਤਿੰਨ ਕੰਮਕਾਜੀ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਘੱਟ ਵਿੱਚ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ। Know Your Approvals ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕੰਮ ਮੁਤਾਬਕ ਸੂਚੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ; VAT, ਵਾਤਾਵਰਣ, ਅੱਗ-ਸੁਰੱਖਿਆ, ਫੈਕਟਰੀ, ਆਯਾਤ ਅਤੇ ਨਿਰਯਾਤ ਸਮੇਤ 20 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਰ ਮਨਜ਼ੂਰੀਆਂ ਲਾਗੂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਗਸਤ 2026 ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼-ਸੁਵਿਧਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ Prime Minister’s Office ਅਧੀਨ BIDA, BEZA ਅਤੇ PPPA ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ Invest Bangladesh ਵੱਲ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਵਪਾਰ ਲਾਇਸੈਂਸ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਥਾਂ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਅਥਾਰਟੀ ਜਾਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਹਰ ਸਾਲ ਨਵਿਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿੱਜੀ ਤੇ ਗੈਰ-ਤਬਾਦਲਾਯੋਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋੜੀਂਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼, ਫੀਸਾਂ, ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਸਮਾਂ ਅਥਾਰਟੀ, ਕੰਮ ਅਤੇ ਥਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। e-TIN NBR ਦਾ 12 ਅੰਕਾਂ ਵਾਲਾ ਕਰ-ਪਛਾਣ ਨੰਬਰ ਹੈ। BIN VAT ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ 9 ਅੰਕਾਂ ਵਾਲਾ Business Identification Number ਹੈ। NBR ਮੁਤਾਬਕ BDT 3,000,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਟਰਨਓਵਰ ’ਤੇ Turnover Tax Enlistment ਅਤੇ BDT 8,000,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ’ਤੇ VAT Registration ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੈ; ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਬਣਨ ਤੋਂ 15 ਦਿਨਾਂ ਅੰਦਰ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣੀ ਹੈ। ਸੰਬੰਧਿਤ NBR ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਜਾਂ ਸੂਚੀਬੱਧਤਾ ਲਈ VAT-2.1, VAT-2.2 ਅਤੇ VAT-2.3, ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਲਈ VAT-2.6 ਅਤੇ ਥਾਂ ਬਦਲਣ ਲਈ VAT-2.7 ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੱਦਾਂ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ NBR ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਨੋਟਿਸ ਵੇਖੋ। ਲੋੜੀਂਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਪਰਮਿਟ ਕੰਮ, ਥਾਂ, ਪੈਮਾਨੇ ਅਤੇ ਅਹਾਤੇ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ। Department of Environment ਵਾਤਾਵਰਣ ਕਲੀਅਰੈਂਸ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਮੰਗ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ Fire Service and Civil Defence e-Fire License ਜਾਂ e-safety ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਮੰਗ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਖਾਸ ਉਤਪਾਦਾਂ ਜਾਂ ਕੰਮਾਂ ’ਤੇ BSTI ਜਾਂ ਹੋਰ ਖੇਤਰੀ ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਲਾਗੂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਯਾਤ-ਨਿਰਯਾਤ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੂੰ Chief Controller of Imports and Exports (CCI&E) ਤੋਂ Import Registration Certificate ਜਾਂ Export Registration Certificate ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਟ੍ਰੇਡਮਾਰਕ, ਕਾਢਾਂ, ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੰਕੇਤ Department of Patents, Designs and Trademarks (DPDT) ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ। ਕਾਰੋਬਾਰ ਚੱਲਣ ਸਮੇਂ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ’ਤੇ ਕਰ ਅਤੇ VAT ਰਿਕਾਰਡ ਰੱਖੋ, ਚਲਾਨ ਜਾਰੀ ਕਰੋ ਅਤੇ ਰਿਟਰਨਾਂ ਤੇ ਭੁਗਤਾਨ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰੋ। ਰਜਿਸਟਰਡ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ RJSC ਦੀਆਂ ਸਾਲਾਨਾ ਅਤੇ ਤਬਦੀਲੀ ਰਿਟਰਨਾਂ ਵੀ ਦੇਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। Schedule X ਸਾਲਾਨਾ ਆਮ ਸਭਾ ਤੋਂ 21 ਦਿਨਾਂ ਅੰਦਰ, ਬੈਲੈਂਸ ਸ਼ੀਟ ਅਤੇ ਲਾਭ-ਨੁਕਸਾਨ ਬਿਆਨ ਸਭਾ ਤੋਂ 30 ਦਿਨਾਂ ਅੰਦਰ, ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਤਬਦੀਲੀ ਲਈ Form XII 14 ਦਿਨਾਂ ਅੰਦਰ, ਸ਼ੇਅਰ ਅਲਾਟਮੈਂਟ ਲਈ Form XV 60 ਦਿਨਾਂ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਰਜਿਸਟਰਡ ਦਫ਼ਤਰ ਬਦਲਣ ਲਈ Form VI 28 ਦਿਨਾਂ ਅੰਦਰ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਦੇਰੀ ਦੀਆਂ ਫੀਸਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੈਰ-ਪਾਲਣਾ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਫਰਵਰੀ 2026 ਤੱਕ RJSC ਨੇ 225,454 ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਕੰਪਨੀਆਂ, 62,617 ਭਾਈਵਾਲੀ ਫਰਮਾਂ ਅਤੇ 1,088 OPC ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ; ਸਾਰੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਮਿਲਾ ਕੇ 311,831 ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨਾਂ ਸਨ। ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਰਸਮੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵਿਕਲਪਾਂ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸਮੇਤ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨਹੀਂ ਮਾਪਦੇ। ਵਿਕਾਸ ਲਈ SME Foundation ਆਪਣੀਆਂ Advisory and Business Development Services ਰਾਹੀਂ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਯੋਜਨਾ, ਸਿਖਲਾਈ, ਬਾਜ਼ਾਰ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਵਿੱਤ ਅਤੇ ਨਿਯਮਕ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; WEHelp ਮਹਿਲਾ ਉਦਮੀਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। Bangladesh Bank ਦੀਆਂ CMSME ਅਤੇ startup refinance ਨੀਤੀਆਂ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬੈਂਕਾਂ ਜਾਂ ਵਿੱਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ। Startup Bangladesh Ltd. ਉਚਿਤ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਮੇਟੀ ਜਾਂ ਬੋਰਡ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਜਿਸਟਰ ਉੱਚ-ਵਿਕਾਸ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ-ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੇ ਸਟਾਰਟਅੱਪਾਂ ਨੂੰ ਇਕਵਿਟੀ, ਕਵਾਜ਼ੀ-ਇਕਵਿਟੀ ਜਾਂ ਗ੍ਰਾਂਟ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਣ ’ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਤਬਾਦਲੇ ਲਈ Form 117 ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕੰਪਨੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀਆਂ ਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਲੋੜੀਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਲਕੀ, ਡਾਇਰੈਕਟਰਾਂ ਜਾਂ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਲਈ ਹੋਰ RJSC ਫਾਈਲਿੰਗ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਈਵਾਲੀ ਫਰਮ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਬਦਲਣ ਲਈ Form V ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਕੱਲੇ ਮਾਲਕ ਦਾ ਵਪਾਰ ਲਾਇਸੈਂਸ ਸਿਰਫ਼ ਤਬਦੀਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਨਵੀਂ ਰਸਮੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ। ਕਾਰੋਬਾਰ ਜਾਂ ਸੰਪਤੀ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਵੀ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ, ਕਰ, ਪਰਮਿਟ ਅਤੇ ਉਚਿਤ ਜਾਂਚ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਲਈ ਵੱਖਰਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਰੋਬਾਰ-ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਜਾਂ ਤਬਾਦਲਾ ਪੋਰਟਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਕੰਪਨੀ ਬੰਦ ਕਰਨ ਵਿੱਚ Companies Act 1994 ਅਧੀਨ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜਾਂ ਅਦਾਲਤੀ ਸਮਾਪਤੀ, ਲਿਕਵੀਡੇਟਰ, ਅੰਤਿਮ ਸਭਾ ਅਤੇ ਭੰਗ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਫਾਈਲਿੰਗਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। RJSC ਗੈਰ-ਸਰਗਰਮ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਰਜਿਸਟਰ ਤੋਂ ਹਟਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਾਈਵਾਲੀ ਫਰਮ ਭੰਗ ਕਰਨ ਲਈ Form VI ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। VAT ਰੱਦ ਕਰਨ ਲਈ VAT-2.4 ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ VAT-2.5 ਰਿਟਰਨ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣ ’ਤੇ NBR ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੰਤਿਮ ਰਿਟਰਨ ਤੋਂ 15 ਦਿਨਾਂ ਅੰਦਰ ਰੱਦਗੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਕਾਈ ਬੰਦ ਜਾਂ ਭੰਗ ਹੋਣ ’ਤੇ ਆਮਦਨ-ਕਰ ਰੱਦਗੀ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਵਪਾਰ ਲਾਇਸੈਂਸ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਪਰਮਿਟ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਨਿਪਟਾਓ ਜਾਂ ਰੱਦ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਖਤਮ ਹੋਣ ਨਾਲ ਕਰ, VAT ਜਾਂ ਲਾਇਸੈਂਸ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ।