বাংলাদেশৰ বেংক

Bangladesh Bank (BB) হৈছে Bangladesh Bank Order 1972, Bank Company Act 1991 আৰু Payment and Settlement System Act 2024-ৰ অধীনত কেন্দ্ৰীয় বেংক, নিয়ন্ত্ৰক আৰু তদাৰক সংস্থা। 5 September 2026-ৰ BB-ৰ তথ্যত 63টা অনুসূচিত বেংক উল্লেখ আছে: 7টা চৰকাৰী বাণিজ্যিক বেংক, 3টা বিশেষায়িত বেংক, 43টা ব্যক্তিগত বাণিজ্যিক বেংক আৰু 9টা বিদেশী বাণিজ্যিক বেংক। ব্যক্তিগত বাণিজ্যিক বেংকসমূহৰ ভিতৰত 33টা পৰম্পৰাগত আৰু 10টা ইছলামী শ্বৰীয়াভিত্তিক বেংক। অনুজ্ঞাপত্ৰ পোৱা এটা ডিজিটেল বাণিজ্যিক বেংকে এতিয়াও বাণিজ্যিক কাৰ্যকলাপৰ অনুমতি পোৱা নাছিল। পাঁচটা অনুসূচী-বহিৰ্ভূত বেংকে বিশেষ উদ্দেশ্যত সেৱা দিয়ে আৰু বেংকৰ সকলো ধৰণৰ কাম নকৰে। বিত্তীয় কোম্পানী বেংকৰ পৰা পৃথক; ইহঁতে দাবী-জমা গ্ৰহণ বা চেক, পে-অৰ্ডাৰ অথবা ডিমান্ড ড্ৰাফ্ট জাৰি কৰিব নোৱাৰে। গ্ৰাহকে শাখা, ATM, cash recycling machine, cash deposit machine, এজেণ্ট বেংকিং, ইণ্টাৰনেট বেংকিং, ম’বাইল বেংকিং আৰু ম’বাইল বিত্তীয় সেৱা (MFS) এজেণ্ট বা বেংক শাখা ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে। 1 September 2026-ৰ পৰা ইলেক্ট্ৰনিক গ্ৰাহক-পৰিচয় পৰীক্ষাত National Identity (NID) নম্বৰ, জন্ম তাৰিখ আৰু আঙুলিৰ ছাপ বা মুখ মিলোৱা ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। বেংকে নিজে নামভৰ্তি বা সহায়ত নামভৰ্তিৰ ব্যৱস্থা দিব পাৰে। কেৱল NID নথকা বাবে আবেদনকাৰী বাদ নপৰে; বেংকে নিয়মীয়া KYC আৰু অতিৰিক্ত পৰীক্ষা ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে। সৰল আৰু নিয়মীয়া e-KYC-ত লেনদেনৰ সীমা বেলেগ। Limited Transactions Account-ত প্ৰতিটো লেনদেনত সৰ্বাধিক BDT 100,000 আৰু মাহে BDT 300,000 নগদ জমা বা উলিয়াব পাৰি; ধন স্থানান্তৰৰ সীমা প্ৰতিটো লেনদেনত BDT 250,000 আৰু মাহে BDT 500,000। বিদেশী প্ৰেৰণ কৰা ধন আৰু চৰকাৰৰ পৰা ব্যক্তিলৈ পৰিশোধৰ বাবে নিৰ্দেশিকাৰ নিয়ম প্ৰযোজ্য, এই উল্লেখিত সীমাসমূহ নহয়। Election Commission-ৰ NID Wing-এ পৰিচয়ৰ উৎস যোগায়; Bangladesh Financial Intelligence Unit (BFIU)-এ ধন-শোধনবিৰোধী আৰু সন্ত্ৰাসবাদী ধন-যোগানবিৰোধী নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। সাধাৰণ একাউণ্টৰ ভিতৰত সঞ্চয় একাউণ্ট, চলিত একাউণ্ট, স্থায়ী জমা বা FDR, Special Notice Deposit (SND) আৰু বিশেষ জমা আঁচনি আছে। বেংকে পৰম্পৰাগত আৰু ইছলামী শ্বৰীয়াভিত্তিক দুয়ো ধৰণৰ সেৱা দিয়ে। ব্যক্তিগত খুচুৰা একাউণ্টত ন্যূনতম বেলেন্স বা ৰক্ষণাবেক্ষণ মাচুল নাই; গড় বেলেন্স BDT 10,000 বা তাতকৈ কম হ’লেও ৰক্ষণাবেক্ষণ মাচুল নালাগে। আন মাচুল বেংকভেদে বেলেগ; অনলাইনত বা শাখাত থকা ইয়াৰ Schedule of Charges-ত থাকিব লাগে। Bangladesh Deposit Protection Act 2026-এ Bank Deposit Insurance Act 2000-ৰ ঠাই লৈছে আৰু BB-এ Deposit Protection System পৰিচালনা কৰে। প্ৰতিটো প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰতিজন জমাকাৰীৰ সুৰক্ষাৰ সীমা BDT 200,000; একেটা প্ৰতিষ্ঠানৰ একাধিক একাউণ্ট একেলগে গণনা হয়। 1 July 2028-ৰ পৰা বিত্তীয় কোম্পানীও ব্যৱস্থাটোত অন্তৰ্ভুক্ত হ’ব। MFS-ৰ বেলেন্স স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে বেংক জমা নহয়; ই trust-cum-settlement ব্যৱস্থাৰ অধীনত চলে। বাংলাদেশৰ পৰিশোধ ব্যৱস্থাসমূহৰ কাম বেলেগ। Bangladesh Automated Clearing House Payment System (BACPS)-এ চেকৰ ছবি আৰু clearing চম্ভালে। Bangladesh Electronic Funds Transfer Network (BEFTN)-এ দৰমহা, ধন প্ৰেৰণ, চৰকাৰী পৰিশোধ আৰু বিলকে ধৰি কাগজবিহীন আন্তঃবেংক জমা আৰু ডেবিট কৰে। National Payment Switch Bangladesh (NPSB)-এ আন্তঃবেংক ATM, বিক্ৰীস্থল (POS) আৰু ইণ্টাৰনেট বেংকিং স্থানান্তৰ সংযোগ কৰে। Bangladesh Real Time Gross Settlement (BD-RTGS)-এ উচ্চ-মূল্য বা সময়-সংবেদনশীল স্থানান্তৰ চম্ভালে; সাধাৰণতে BDT 100,000-ৰ পৰা আৰম্ভ হয় আৰু গ্ৰাহকৰ মাচুল সৰ্বাধিক BDT 100। Interoperable Digital Payment Transaction Platform (IDTP), ৰাষ্ট্ৰীয় TakaPay কাৰ্ড আঁচনি আৰু Bangla QR-এ বিভিন্ন ব্যৱস্থাৰ মাজত চলিব পৰা ডিজিটেল পৰিশোধত সহায় কৰে। MFS-এ নগদ জমা, নগদ উলিওৱা, ব্যক্তি-ব্যক্তি, ব্যক্তি-ব্যৱসায়, ব্যৱসায়-ব্যক্তি, ব্যক্তি-চৰকাৰ আৰু চৰকাৰ-ব্যক্তি পৰিশোধ দিয়ে। MFS-এ সীমা পাৰ হৈ বাহিৰলৈ ধন স্থানান্তৰ নকৰে; ভিতৰলৈ অহা প্ৰেৰণ কৰা ধন অনুসূচিত বেংকৰ মাধ্যমেৰে BDT-ত আহে। বেংকে ডেবিট, ক্ৰেডিট, প্ৰিপেইড আৰু ভাৰ্চুৱেল কাৰ্ড জাৰি কৰে। অনুসূচিত বাণিজ্যিক বেংকে ক্ৰেডিট কাৰ্ড দিয়ে; বৈদেশিক মুদ্ৰাৰ কাৰ্ড কেৱল অনুমোদিত ডিলাৰ বেংকৰ পৰা পোৱা যায়। ক্ৰেডিট কাৰ্ডৰ আবেদনকাৰীৰ বয়স কমেও 18 হ’ব লাগে আৰু বেংকৰ e-TIN, পৰিষ্কাৰ CIB আৰু KYC চৰ্ত পূৰণ কৰিব লাগে। জামানতবিহীন ব্যক্তিগত ক্ৰেডিট কাৰ্ডৰ সৰ্বাধিক সীমা BDT 2,000,000 আৰু মুঠ জামানতযুক্ত সীমা BDT 4,000,000। নগদ ধন আগতীয়াকৈ উলিওৱাটো কাৰ্ডৰ সীমাৰ 50%তকৈ অধিক হ’ব নোৱাৰে; কাৰ্যকৰী বাৰ্ষিক সুতৰ হাৰ 25%তকৈ অধিক হ’ব নোৱাৰে। সক্ৰিয় কৰিবলৈ OTP-ৰ সন্মতি লাগে। বেংকে মাহেকীয়া বিবৃতি দিয়ে আৰু সুত লোৱাৰ আগতে কমেও 14 দিনৰ সময় দিয়ে। কাৰ্ডৰ অভিযোগ 30 কেলেণ্ডাৰ দিনৰ ভিতৰত স্পষ্ট কৰিব লাগে; হেৰোৱা বা অপব্যৱহাৰৰ সন্দেহ যিকোনো সময়তে বেংকৰ 24 ঘণ্টীয়া মাধ্যমেৰে জনাই কাৰ্ড বন্ধ কৰিব পাৰি। অনলাইন, ই-কমাৰ্চ, আন্তঃবেংক আৰু কাৰ্ড নোহোৱাকৈ হোৱা লেনদেনত দ্বি-কাৰক প্ৰমাণীকৰণ বাধ্যতামূলক। বেংকৰ সুৰক্ষা-নিয়ন্ত্ৰণত skimming-বিৰোধী ব্যৱস্থা, PIN এনক্ৰিপশ্যন, প্ৰৱঞ্চনা ধৰা, লেনদেনৰ সতৰ্কবাণী আৰু 24 ঘণ্টা চলা ATM CCTV আছে; ৰেকৰ্ড কমেও এবছৰ ৰাখিব লাগে। Cybersecurity Framework V1.0 আৰু ICT Security V4.0-এ অতিৰিক্ত নিয়ন্ত্ৰণ নিৰ্ধাৰণ কৰে; ডিজিটেল বেংকৰ বাবে ব্যৱসায় চলাই ৰখাৰ পৰিকল্পনা আৰু বছৰি বাহ্যিক IT বা ICT অডিটো ইয়াৰ ভিতৰত আছে। গ্ৰাহকে PIN আৰু OTP গোপন ৰাখিব লাগে, সতৰ্কবাণী পৰীক্ষা কৰিব লাগে আৰু সন্দেহজনক অপব্যৱহাৰ তৎক্ষণাৎ জনাব লাগে। প্ৰতিটো বেংকে শাখা, মণ্ডল আৰু মুখ্য কাৰ্যালয়ত অভিযোগ কোষ ৰাখিব লাগে। অভিযোগ শাখাৰ পৰা বেংকৰ অভিযোগ কোষলৈ, তাৰ পাছত Bangladesh Bank-ৰ Customer Interest Protection Centre (CIPC)-লৈ নিব পাৰি। CIPC-এ কৰ্মদিনত কাৰ্যালয়ৰ সময়ত অনলাইন, লিখিতভাৱে, bb.cipc@bb.org.bd ইমেইলত বা 16236 হটলাইনযোগে অভিযোগ গ্ৰহণ কৰে। লেনদেনৰ ৰেকৰ্ড, যোগাযোগৰ তথ্য আৰু বেংকৰ চূড়ান্ত উত্তৰ ৰাখক। গ্ৰাহকৰ লেনদেন নোহোৱাকৈ কমেও ছমাহ থাকিলে চলিত বা SND একাউণ্ট নিষ্ক্ৰিয় বা dormant হ’ব পাৰে। সঞ্চয় একাউণ্টৰ বাবে সময়সীমা কমেও 18 মাহ। চৰকাৰী, নাবালক আৰু আদালতৰ একাউণ্ট এই নিয়মৰ বাহিৰত। পুনৰ সক্ৰিয় কৰিবলৈ শাখা প্ৰবন্ধকলৈ লিখিত অনুৰোধ দিব লাগে; পাঁচ বছৰতকৈ অধিক হ’লে বেংকে নতুন KYC বিচাৰে, কিন্তু পুনৰ সক্ৰিয় কৰাৰ মাচুল ল’ব নোৱাৰে। দহ বছৰতকৈ অধিক সময় লেনদেন নোহ’লে বেলেন্স দাবী নকৰা জমা হয় আৰু BB-লৈ স্থানান্তৰ হয়। তাৰ পাছৰ এবছৰত দাবী নকৰিলে ই চৰকাৰী একাউণ্টলৈ যায়।