Աշխատանքային իրավունք Հայաստանում

Հայաստանում աշխատանքային հարաբերությունները հիմնականում կարգավորվում են Աշխատանքի օրենսգրքով և աշխատանքային պայմանագրի պայմաններով։ Օրենքը սահմանում է նվազագույն երաշխիքներ, որոնք գործատուն և աշխատողը, որպես կանոն, չեն կարող վերացնել մասնավոր համաձայնությամբ։ Աշխատանքային պայմանագիրը հայերեն կոչվում է «աշխատանքային պայմանագիր (ashkhatankayin paymanagir)»։ Այն սովորաբար նշում է կողմերին, աշխատանքը, աշխատավայրը, վարձատրությունը, աշխատանքի սկսելու ամսաթիվը և այլ կարևոր պայմաններ։ Գրավոր պայմանագիրն օգնում է տարբերակել աշխատանքային հարաբերությունը անկախ ծառայությունների մատուցումից։ Աշխատողներն իրավունք ունեն ստանալու համաձայնեցված վարձատրություն և օրինական աշխատանքային պայմաններ։ Կանոնները վերաբերում են նաև աշխատաժամանակին, հանգստին, ամենամյա արձակուրդին, ընտանեկան հանգամանքներով պայմանավորված արձակուրդին, հավասար վերաբերմունքին և աշխատանքի անվտանգությանն ու առողջության պահպանմանը։ Հատուկ պաշտպանություններ կարող են կիրառվել երիտասարդ աշխատողների, հղի աշխատողների և պաշտպանվող այլ խմբերի նկատմամբ։ Գործատուները կարող են սահմանել աշխատավայրի ներքին կանոններ և տալ օրինական հրահանգներ։ Աշխատողները պետք է կատարեն իրենց համաձայնեցված պարտականությունները, պահպանեն անվտանգության պահանջները և պաշտպանեն գաղտնի կամ իրենց վստահված գույքը։ Ներքին կանոնները չեն կարող վերացնել օրենքով պարտադիր իրավունքները։ Աշխատանքը կարող է ավարտվել համաձայնությամբ, աշխատողի հրաժարականով, որոշակի ժամկետի լրանալով կամ օրենքով ճանաչված հիմքով աշխատանքից ազատմամբ։ Պահանջվող պատճառը, փաստաթղթերը և ընթացակարգը կախված են նրանից, թե ինչպես է ավարտվում հարաբերությունը։ Աշխատանքից ազատումը կարող է վիճարկվել, երբ չկա վավեր հիմք կամ անտեսվել է պահանջվող գործընթացը։ Աշխատավայրի վեճերը հաճախ վերաբերում են չվճարված աշխատավարձին, պարտականություններին, կարգապահությանը, արձակուրդին, աշխատանքից ազատմանը կամ այն հարցին, թե արդյոք անձը իրականում աշխատող էր։ Օգտակար ապացույցներ են պայմանագիրը, աշխատանքի նկարագրությունը, վճարումների գրանցումները, հաղորդագրությունները, հրամանները, հաճախումների գրանցումները և վկաների տեղեկությունները։ Աշխատողը կարող է նախ հարցը գրավոր բարձրացնել գործատուի առաջ։ Կախված խնդրից՝ կարող են օգնել աշխատանքային վերահսկողության մարմինը, դատարանը, փաստաբանը, արհմիությունը կամ լիազորված ներկայացուցիչը։ Դատարանները կարող են քննել աշխատանքային պահանջները և նշանակել համապատասխան միջոցներ։ Հայաստանում չգրանցված աշխատանքը գործնական ռիսկեր է ստեղծում, քանի որ վարձատրությունը, պարտականությունները և աշխատանքի ժամկետները դառնում են ավելի դժվար ապացուցելի։ Երկու կողմերի համար էլ օգտակար է ստորագրել փաստաթղթեր, պահել պատճենները և վեճի առաջացումից առաջ գրանցել կարևոր փոփոխությունները։