E drejta penale shqiptare përcakton sjelljen e ndaluar, e njohur në shqip si vepër e ndaluar penalisht (vepër penale), dhe pasojat që mund të rrjedhin prej saj. Kodi Penal trajton veprat penale dhe dënimet, ndërsa procedura penale rregullon hetimin, ndjekjen penale, gjykimin dhe rishikimin. Veprat penale përfshijnë dëmtimin e personave ose të pasurisë, korrupsionin, mashtrimin, veprat kundër rendit publik dhe akte të tjera të ndaluara. Elementi subjektiv i kërkuar, si dashja ose pakujdesia, varet nga vepra konkrete. Policia zakonisht siguron provat, merr në pyetje personat dhe kryen veprime hetimore. Prokurorët drejtojnë ose ushtrojnë funksionin e ndjekjes penale, ndërsa gjykatat vendosin për çështjet që kërkojnë përcaktim gjyqësor dhe në fund vendosin për fajësinë dhe dënimin. Personi i dyshuar ose i akuzuar për një vepër penale prezumohet i pafajshëm, përveçse kur fajësia vërtetohet përmes procedurave të ligjshme. Garancitë e rëndësishme përfshijnë njohjen e akuzës, të drejtën për të heshtur, marrjen e ndihmës juridike, përdorimin e interpretimit kur nevojitet, kundërshtimin e provave dhe kërkimin e rishikimit kur e lejon ligji. Arrestimi ose ndalimi nuk provon vetvetiu fajësinë. Çdo person të cilit i është hequr liria duhet të kërkojë arsyen, të shmangë hamendësimet ose nënshkrimin e deklaratave të palexuara dhe të kërkojë avokat dhe interpret kur është e nevojshme. Viktimat mund të raportojnë një vepër penale dhe të paraqesin dokumente, mesazhe, kartela mjekësore, fotografi ose të dhëna për dëshmitarë. Në varësi të çështjes, ato mund të kërkojnë gjithashtu masa mbrojtëse, informacion për procedurat dhe kompensim përmes një rruge të përshtatshme ligjore. Provat duhet të ruhen në mënyrë të ligjshme dhe të saktë. Ndryshimi i materialeve digjitale, bashkërendimi i dëshmive, kërcënimi i pjesëmarrësve, fshehja e objekteve ose publikimi i hollësive të ndjeshme mund të dëmtojë çështjen dhe të krijojë probleme të tjera ligjore. Rezultatet e mundshme përfshijnë pushimin e çështjes, pafajësinë, dënimin, masat mbrojtëse ose zgjidhje të tjera të parashikuara nga ligji. Ashpërsia e sjelljes, përgjegjësia personale, pasojat dhe historia procedurale mund të ndikojnë në rezultat.
E drejta penale në Shqipëri
E drejta penale në Shqipëri përcakton sjelljet që trajtohen si vepra penale dhe shpjegon mënyrën se si shteti i heton dhe i ndjek penalisht ato. Policia, prokurorët dhe gjykatat kanë role të ndryshme, ndërsa personat e dyshuar dhe të akuzuar kanë të drejta gjatë gjithë procesit. Viktimat mund të raportojnë veprat penale dhe mund të kërkojnë mbrojtje ose kompensim përmes procedurave të disponueshme.
Tip
Nëse përballeni me një çështje penale në Shqipëri, mbroni fillimisht sigurinë tuaj dhe dokumentoni ngjarjet pa ndryshuar provat. Personat e dyshuar duhet të kërkojnë një avokat mbrojtës përpara se të japin një shpjegim të hollësishëm që nuk e kuptojnë. Viktimat duhet të raportojnë menjëherë rrezikun urgjent dhe të ruajnë provat në formën e tyre origjinale.