افغانستاندا یاشاییش محیطی اوچون اؤلکهمیقیاسیندا واحد خدمت مجموعو یوخدور. شهری پلانلاشدیریما و زیربنا اساساً شهری توسع و مسکن ناظیرلیگینین مسئولیتیدیر. شاروالی‌لار و شهر ایداره‌لری، دری‌جه شهرولی (شاریوالی) آدلاندیریلان، زباله، آب‌داشما، پارک، پیاده‌رو و عمومی فضا‌لارا باخیر. ملی محیط زیستی حمایه اداره‌سی محیط قاعده‌لرینه، نظارت، ایجاز و هوا، سو، سس و زباله قاعده‌لرینه مسئولدور. شهری سو تأمینی و فاضلاب دولتی شرکتى شهری سو و فاضلاب خدمتلری اوزره ایشله‌ییر. غیردولتی تشکیلاتلار و UN تشکیلات‌لری چوخ زامان پروژه و دونر مالیه‌سیله بو ساختیلاری tamamlayır. کابل، باشقا شهرلر، غیررسمی محله‌لر و کؤی‌لر آراسیندا شرایط چوخ فرق ائدیر. سریع شهری‌لَشمه کابلین ساخلی ساحه‌سینی ۲۰۰۸-دن ۲۰۲۱-ه قَدَر تقریباً ۷۲ درصد آرتیردی. ۲۰۲۴-ده تقریباً ۱۱٫۴ میلیون نفر شهری مناطقدا یاشاییر‌دی، یعنی عمومی جمعیتین ۲۷ درصدی‌ندن چوخ. همزمان سو، فاضلاب، آب‌داشما، زباله جمعی، برق، پیاده‌رو و امن عمومی فضا‌ده بؤیوک بؤشلوغلار قالیر. خانوارلارین تقریباً ۳۵ درصدی برق شبکه‌سینه باغلی‌دیر؛ معتبر تأمین آندا دا آز‌دیر. کؤیلرده گونش انرجی‌سی، کیچیک برق سو سیستملری و جمعیت‌اساسلی حللر داها چوخ رول اویناییر. الچاتیم، خرج و ایشلَمه زامانی یئر، ارائه‌چی، پروژه مالیه‌سی، عایدات و امنیت وضعیتین‌دن آسیلیدیر. سو و فاضلاب خدمتلری زیرزمینی سو، قویو، سو ساتانلار، تانکر ماشین‌لری، شاروالی شبکه‌لری و محلی ثقل و گونش سیستم‌لرینی ایشلهدیر. قوراقلیق و زیرزمینی سو سطحینین düşmesi تأمین مشکلینی آرتیریر؛ ۲۰۲۵ دؤردونجو پیاپی هواشناسی قوراقلیق ایلی ایدی. UNICEF ۲۰۲۵-ده جمعیتین تقریباً ۳۰ درصدینین اساس آشامالی سو خدمتی‌نه ال‌چاتیما‌دیغینی تخمین ائدirdi. ۲۰۲۴-ده اساس سو، санитарیا و حفظ‌الصحه خدمتلری olan خانوارلارین نسبتی تقریباً ۲۴ درصد ایدی: شهرلرده تقریباً ۴۶٫۳ درصد، کؤیلرده ۱۶٫۵ درصد. داها قدیم Dünya بانک معیارı کابل، قندهار و هراتدا شبکه پوششونون ۲۰ درصددن آشاغی اولدوغونو، کامل فاضلاب جمعی اولمادیغینی و غیرعوائدلی سو ایتی‌سی‌نین تقریباً ۵۰-۶۰ درصد اولدوغونو بیلدیریردی. UWASS مشتری خدمتی وئریر و یئنی بورولاین‌لار اوستونده ایشله‌ییر؛ تلفون خطی ۱۳۰دور. اونونلا رابطَه قۇرماق اتوماتیک اتصال یاراتمیر. اؤدَنی‌شلر، مسئولیتلر و ایشلَمه زامانی محلی فرق ائدیر. قوراقلیق، سیلاب، حاد یاۋاشی اسهال یا کولرا اوجاق‌لاری، قاییدانلار و داخلی کوچ ائدنلر شرایطینده UNICEF، WHO و غیردولتی تشکیلاتلار اضافه عاجل خدمتلر وئریر. عملی مسئولیت‌لره سویا qənaət ائتمک و قویو و چشمه‌لری آلودولماقدان قوروماغ داخیلدیر. ۲۰۲۶-دا UWASS ۱۹ ولایتده ۱۳۲ سو پروژه‌سی و غیرمرکزی فاضلاب تصفیه 시설لری اوستونده ایشله‌ییردی. هوا آلودولماسı ائوداخیلی و ائودانیشاریندا اولور. قیشدا زغال، اودون و باشقا جامد سوختلار آلودولمایا سبب اولور؛ باشقا منبع‌لر بی‌اسفالت سطح‌لردن توز، جنراتور، صنعت و دودلو نقلیه‌لردیر. WHO معلوماتینا گؤره ۲۰۲۲-ده جمعیتین یالنیز تقریباً ۳۱ درصدی پاک سوخت‌لردن ایستیفاده ائدirdi. WHO ۲۰۱۹-دا هوا آلودولماسیله باغلی اؤلومو هر ۱۰۰٬۰۰۰ نفرده ۲۶۹٫۱ مورد تخمین ائدirdi. کابولدا اندازهلر موجوددور، اما معلومات قیسمن محدود یا قدیم‌دیر؛ اؤلکه‌میقیاسی معتبر زنده AQI پوشش‌و تثبیت اولونماییب. NEPA قاعده، تفتیش، فیلتر شرط‌لری، دودلو نقلیه کنترلı و شکایت مسیرلری ایشلهدیر؛ اما واقعی اجرا منطقهیه گؤره فرق ائده بیلر. سس باره‌سینده NEPA دری‌جه سس آلودولما مقرره‌سی (مقرره آلودگی صوتی) آدلاندیریلان قاعده‌نی ساخلا‌ییر. سس‌یه تعرض خاصاً شهرلرده و تجاری ایشله‌دیلن یئرلرده یایغیندیر. معتبر اؤلکه‌میقیاسی اندازه یا تعرض دؤور سلسله‌سی، همنین واحد موعد و اؤدَنی‌شلی عمومی ایشلَمه مستندلشدیریلمه‌ییب. یئره گؤره شکایت NEPA یا شاروالی مسیرلریله ائدیه بیلر. مستقیم تجربه اولونان یاşıllıq (ساحات سبز) پارک، خیابان آغاج‌لاری، گؤل گلدانی و تفریح منطقه‌لرینی شامل ائدیر. کابولدا شهرین یاşıllıq اداره‌سی باخیم و گئنیشلَندیرمه‌نی ایداره ائدیر. ۲۰۲۶ شاروالی راپورى یئنی‌دن باخیلان یک میلیون‌دان چوخ نهال و قورولماقدا olan نئچه پارکی آدی چکیر. داخیل اولما، باخیم و آچیلیش ساعتلری اوچون یک‌دست اؤلکه‌میقیاسی قاعده یوخدور. چهارقلعه‌ده‌کی تأسيسات اطراف یاşıllıq آلانلارینی گونده تقریباً ۸۰-دن ۱۰۰ متر مکعبه قَدَر تصفیه اولونموش فاضلابلا سۇوَریر. فعلی محدودیتلر قادین و قیزلارین پارک و عمومی فضا‌لارا ال‌چاتیمینی ciddi محدود ائدیر. امن یاشاییش محیطی آنی سیلاب، قوراقلیق، زلزله، یئری‌کؤچمه، سو کمی، آلودولموش یئر، امن اولمایان زباله یا فاضلاب و منفجره‌لیق قالıntıلارینا رسیدگی ائتمه‌نی شامل ائدیر. UN معلوماتینا گؤره ۲۰۲۴ مای سیلاب‌لاری تقریباً ۲۱۰ نفرین اؤلومونه سبب اولدو و ۴٬۰۰۰دن چوخ ائوی ویران ائتدی. ۲۰۲۶-نین باشلاریندا ۱٬۰۰۰ کیلومتر مربّع‌دن چوخ یئر آلودولموشدو؛ ۲۰۲۵-ده منفجره‌لیق وسیله‌لرین‌دن ۴۷۱ تلفات ثبت اولوندو. مشکوک اشیا‌لارا توخونمایین و آلودولموش منطقهیه داخیل اولمایین. راپور و یؤنلندیرمه اؤلکه‌میقیاسی اؤدَنیشسیز، چوخدیلی Awaaz 410 خدمتی واسطه‌سیله ائدیه بیلر؛ آگاهلیق، یوخلاما و پاکلاما ایشلرینی DAFA و UN شریکلری گؤرور، Awaaz اؤزو یوخ. جمعیت ایشتیراکی (سهم‌گیری جامعه) محلی جمعیت گروهلری، محلی رهبرلر، محلّه temsilچی‌لری، محله نماینده‌لری (wakil-e guzars)، شاروالی معلومات و شکایت خطلری و پروژهیه مخصوص رائے-بازخورد نظاملارینی شامل ائده بیلر. UNDP ABADEI پروقرامی محلی اولویت تعیین‌سی، ۷۰ جمعیت گروه‌و و شکایت و بازخورد پلتفورملاری ایشلَدیب. Awaaz 410 نئچه دیلده ایشله‌ییر و نگرانی‌لری ۲۶۰دن چوخ شریکə یؤنلدیر. بو خط‌لرین پوشش و امنیتی تلفون ال‌چاتیمی، منطقه، جینسییت و غیردولتی تشکیلات‌لارین وارلیغین‌دن آسیلیدیر. موجود معلوماتا گؤره ۲۰۲۴-ده محلی حکومت مقام‌لاریندا هیچ قادین یوخ ایدی؛ سوروشدورولان قادینلارین ۸۰ درصدی اساس مسئله‌لرده محلی مقام‌لارلا ارتباط ساخلامامیشدی. یاشاییش محیطی اقلیم دَییشمه‌سی، ۲۰۲۲-دن ۲۰۲۵-ه قَدَر قوراقلیق، زیرزمینی سو سطحینین düşmesi، سیلاب، زلزله، قاییدانلار، داخلی کوچ، غیررسمی گئنیشلَمه و آز سرمایه‌گذاری سببینه دَییشیر. ۲۰۲۴-ده قۇرولان UN و Dünya بانک سو پلتفورمی و اقلیمه تاب آور پروژهلر معلومات و تأمینینی یاخشیلاشدیردی. ۲۰۲۵-ده UNICEF اقلیمه تاب آور ۹۲ سو سیستمی، ۲ میلیون‌دان چوخ نفر اوچون امن سو، ۴۵ مشاهده قویوسو و ۱۰۰ معلومات ثبت‌چی‌سی بیلدیردی. UNDP هر ۳۴ ولایتده گونش، انرژی و زیربنا پروژهلرینی حمایه ائدیر. بو تدبیرلر عموماً پروژه یا دونر مالیه‌سیله‌دیر و اؤلکه‌میقیاسی یک‌دست حق یاراتمیر؛ اجرا و موعد مالیه، الچاتیم، مناقصه و محلی ایجازا تابع‌دیر. محیط زیستی قانون و NEPA قاعده‌لری محیط و اجتماعی تأثیر ارزیابی‌سی (ESIA)، ابتدایی محیط یوخلانماسی (IEE)، محیطی ایجاز و هوا، سو، سس و زباله کنترل‌لارینی نَظَردə توتور. NEPA محلی محیط ایجاز اوچون ۱٬۰۰۰ AFN، خارجی یا قاریشیق ایجاز اوچون اسمی اوچ ایل موده‌له ۵٬۰۰۰ AFN اؤدَنیش گؤستریر. باشقا یوخلاما اؤدَنی‌شلری پروژه و ایشلَدیچی‌لره عاییددیر و ساکین‌لر اوچون اتوماتیک حق یاراتمیر. اجرا و مقام‌لارا واقعی الچاتیم یک‌دست دئییل. طبیعت بو موضوعا یالنیز اقلیم، سو یا یاşıllıq مستقیم یاشاییش محیطینین حصّه‌سی کیمی تجربه اولوندوقدا داخیلدیر. مسکن قانونو، کامل نَقل نظامی و عمومی طبیعت منطقه‌لری بو ساحه‌یه عایید دئییل؛ پیاده‌رو، الچاتیم و ترافیک آلودولماسی یالنیز محیطه مستقیم تأثیر واسطه‌سیله داخیلدیر.
افغانستاندا یاشاییش محیطی
افغانستاندا مستقیم تجربه اولونان یاشاییش محیطی سو، فاضلاب، زباله، هوا، سس، یاşıllıq، امنیت، ال‌چاتیم‌لی‌لیک و عمومی فضا طرفیندن شکللنیر. مسئول خدمتلر پارچالی‌دیر و شهر، کؤی، ولایت و مشخص پروژهلر آراسیندا چوخ فرق ائدیر. الچاتیم و آلینان تأثیر یئر، عایدات، جینسییت و امنیت وضعیتین‌دن ده آسیلیدیر.
Tip
آجیل خطرینه گؤره عمل ائدین: مشکوک انفجاری ماده، سیلاب خطرى و امن اولمایان سو عمومی شکایتدن اؤنجه‌دیر. سو، زباله، یاşıllıq و برق مسئولیتلرینین محلی فرق ائدجگینی گؤزلَییب، یاشادیغینیز یئر اوچون مسئول مسیرینی تأیید ائدین. راپور و یؤنلندیرمه اوچون ۴۱۰، شهری سو و فاضلاب مسئله‌لری اوچون UWASS ۱۳۰ خدمتی‌نی ایشله‌دین؛ یئنی گئنیشلَندیرمه محلی تأیید ائدیلمه‌میش، اعلان اولونان پروژهیه ائتماد ائتمه‌یین.