Afgʻonistonda din boʻyicha ishonchli joriy aholini roʻyxatga olish maʼlumoti yoʻq. Hisob-kitoblarga koʻra, musulmonlar aholining 99 foizidan ortigʻini tashkil etadi. Musulmonlarning aksari sunniy va hanafiy mazhabiga amal qiladi; shia aholisi ulushi manbaga qarab taxminan 11–29 foiz deb baholanadi. Hazarolarning koʻpi shia, ayrimlari esa sunniydir. Ismoiliylar, ayniqsa, Badaxshon va Afgʻonistonning markaziy hamda shimoliy qismlarida yashaydi. Sikx va hindu jamoalari juda kichik; 2023-yil uchun olti hindu, 2025-yil uchun qariyb 100 sikx haqida xabar berilgan, ammo bu raqamlar noaniq. Nasroniylar, bahoiylar yoki ahmadiylar soni boʻyicha ishonchli raqamlar yoʻq; bu guruhlarning koʻp aʼzolari yashirin hayot kechiradi yoki mamlakatdan chiqib ketgan. Masjidlar, xususiy ulamolar, ulamolar kengashlari va Qurʼon maktablari diniy hayotni shakllantiradi. Kundalik namoz, juma namozi, Ramazon roʻzasi, Ramazon hayiti, Qurbon hayiti va Qurʼon taʼlimi keng tarqalgan amaliyotlardir. Erkaklarning jamoat namozlari kuzatiladi va diniy jihatdan talab qilinadi. Joyiga qarab ayollarga hijob, mahram hamrohligi va jinslarni ajratish talablari qoʻyiladi; masjidga kirish mahalliy darajada cheklanishi mumkin. Shialar asosan shia masjidlarida yoki xususiy tarzda ibodat qiladi; bir qancha viloyatlarda ommaviy marosim va Ashuro tadbirlari toʻsilgan yoki taqiqlangan. 2026-yilda Tolibon belgilagan hanafiy Hayit sanasiga amal qilmagani uchun kamida sakkiz viloyatda shia ulamolari hibsga olingan. Tolibon Islom Amirligi (Islamic Emirate) deb ataladigan tuzumni daʼvo qiladi va sunniy hanafiy huquqiy talqinini boshqaruv asosi sifatida taqdim etadi. Biroq bir xil va izchil qoʻllanadigan huquqiy tizim yoʻq; eski qonunlar bu talqindagi shariatga zid kelmagan taqdirdagina amal qiladi. Fazilatni targʻib qilish va illatning oldini olish vazirligi, jumladan, kiyinish, ayollarning jamoatdagi ovozi, jinslarni ajratish, media mazmuni va erkaklarning jamoat namozlaridagi ishtirokini nazorat qiladi. Koʻplab viloyatlarda erkak inspektorlar ishlaydi; ular hibsga olish, mulkka zarar yetkazish yoki ishni sudga yuborishni buyurishi mumkin. Islomdan qaytish, dinni almashtirish, dinni ochiq tanqid qilish hamda nasroniy, bahoiy yoki ahmadiy eʼtiqodini jamoat oldida namoyon etish taʼqib va jazolanishning nihoyatda yuqori xavfiga ega. Shialarning farqli amaliyotlari ham jiddiy xavfga duch keladi; Xurosondagi Islom davlati, ayniqsa, shia va hazorolarga hujum qiladi. Diniy ozchiliklar ibodatdan ochiq foydalanish uchun ishonchli himoyaga ega emas. Shia va ismoiliy jamoalari bosim, hibs va koʻchishga duch kelganini bildiradi. BMT maxsus maʼruzachisiga koʻra, 2025-yilda Badaxshonda kamida 50 nafar ismoiliy erkak sunniylikka majburan oʻtkazilgan. Shia mazmuni fiqh, maktablar, universitetlar va oʻquv materiallaridan olib tashlangan. 2024-yilda Taʼlim vazirligi jami 21 257 ta islomiy taʼlim markazi borligini xabar qilgan. Maktablar va Qurʼon maktablari uchun yagona oʻquv dasturi rejalashtirilib, dars vaqtining deyarli yarmi diniy fanlarga ajratilishi kutilgan. Oltinchi sinfdan yuqori qizlar va oliy taʼlimdagi ayollar muntazam taʼlim olishdan chetlatilgan; qizlarning Qurʼon maktablariga kirishi ham tobora cheklanmoqda. Oliy taʼlimda diniy tarix kabi fanlar 2025-yilda olib tashlangan, 679 kitob va materialni chiqarib tashlash rejalashtirilgan. Diniy bayramlar va hayotiy marosimlar ham nazorat ostida. Ramazon, namoz va ish vaqti kuzatiladi. Toʻy va dafn marosimlarida ortiqcha deb topilgan xarajatlarga oid diniy talab va cheklovlar bor. Islomiy nikoh shartnomasini (Nikah) odatda davlat vakolat bergan mulla tuzadi; sud tasdigʻi va yashil yoki oq nikoh daftarchasini olish mumkin boʻlishi mumkin. Narx va muddat mulla yoki sudga qarab farq qiladi. Paktia, Nimroz va Badaxshon kabi viloyatlarda sunniylar va shialar oʻrtasidagi nikohga mahalliy taqiqlar qoʻyilgani xabar qilingan. Haj uchun roʻyxatga olish har yili Kobul va viloyatlarda Haj va diniy ishlar vazirligining tegishli boʻlimlari orqali amalga oshadi. Kirish, kvota, toʻlov, emlash va sogʻliq guvohnomalari tegishli mavsum hamda Saudiya qoidalariga bogʻliq; 2025-yilda bir kishiga 282 090 AFN, 2026-yilda 266 400 AFN narx va 2025-yil uchun 30 000 kishilik kvota xabar qilingan. Shia, hindu va sikx kengashlari bilan uchrashuvlar, shuningdek diniy maskanlar va bayramlar boʻyicha ayrim hamkorliklar mavjud. Biroq dinlararo muloqot uchun mustaqil, teng va samarali himoya mexanizmi hujjatlashtirilmagan. Shu sabab haqiqiy diniy erkinlik asosan diniy mansublik, hudud, eʼtiqodning koʻzga tashlanishi va amaldagi xavfsizlik holatiga bogʻliq.
Afgʻonistonda din
Mavjud hisob-kitoblarga koʻra, Afgʻoniston aholisining 99 foizdan ortigʻi musulmon; sunniy hanafiylik ustun. Shia, ismoiliy, hindu, sikx, nasroniy, bahoiy, ahmadiy va dindor boʻlmagan kishilar kichik yoki muayyan hududlarda toʻplangan guruhlarni tashkil etadi. Diniy amaliyot, taʼlimdan foydalanish va jamoat oldida fikr bildirishga de-fakto islomiy tartib hamda mahalliy xavfsizlik sharoiti kuchli taʼsir qiladi.
Tip
Afgʻonistonda diniy faoliyatni avvalo mahalliy kirish imkoniyati va shaxsiy xavfsizlikka qarab rejalashtiring. Sunniy hanafiy amaliyotdan foydalanish odatda osonroq, shia, ismoiliy va boshqa sunniy boʻlmagan yoki dinsiz amaliyotlar esa ancha yuqori xatar tugʻdirishi mumkin. Safar, nikoh, taʼlim qarori yoki ommaviy diniy tadbirdan oldin talablar, xarajatlar va cheklovlarni aniqlang.