مذهبی ژوند د افغانستان

افغانستان اوسنی باوري مذهبي سرشمېرنه نه لري. اټکلونه مسلمان نفوس تر ۹۹ سلنې زیات بولي. ډېری مسلمانان سني او د حنفي دود پیروان دي؛ د شیعه نفوس اټکل له نږدې ۱۱ تر ۲۹ سلنې پورې توپیر لري. ډېر هزاره شیعه دي، خو ځینې سني دي. اسماعیلیان په ځانګړي ډول بدخشان او د مرکزي او شمالي افغانستان په ځینو برخو کې اوسېږي. سکهـ او هندو ټولنې ډېرې کوچنۍ دي؛ د ۲۰۲۳ لپاره شپږ هندوان او د ۲۰۲۵ لپاره نږدې ۱۰۰ سکهـ راپور شوي، خو شمېرې ناڅرګندې دي. د مسیحیانو، بهاییانو یا احمدیانو باوري نفوس شمېر نشته؛ د دې ډلو ډېر غړي پټ ژوند کوي یا کډوال شوي دي. جوماتونه، خصوصي دیني عالمان، د علماوو شوراګانې او قرآني ښوونځي مذهبي ژوند جوړوي. عام عملونه ورځني لمونځونه، د جمعې لمونځ، د رمضان روژه، کوچنی اختر، لوی اختر او د قرآن زده‌کړه ده. د نارینه‌وو جماعت لمونځونه څارل کېږي او مذهبي ډول لازم ګڼل کېږي. د ځای له مخې، ښځې د حجاب، محرم ملګري او جنسیتي جلاوالي شرطونو سره مخ کېږي؛ جوماتونو ته د ښځو لاسرسی محلي محدودېدای شي. شیعه عبادت تر ډېره په شیعه جوماتونو یا خصوصي ډول کېږي، حال دا چې په څو ولایتونو کې عامه مراسم او د عاشورا غونډې خنډ شوې یا منع شوې دي. په ۲۰۲۶ کې لږ تر لږه په اتو ولایتونو کې شیعه عالمان ځکه ونیول شول چې د طالبانو ټاکلې حنفي اختر نېټه یې ونه منله. طالبان د اسلامي امارت دعوه کوي او سني حنفي فقهي تفسیر د نظم بنسټ ګڼي. خو یو شان او پرله‌پسې تطبیقېدونکی حقوقي چوکاټ نشته؛ زاړه قوانین یوازې تر هغه حده پلي کېږي چې د دې تفسیر له مخې له شریعت سره په ټکر کې نه وي. د فضیلت ترویج او رذیلت مخنیوي وزارت د نورو ترڅنګ کالي، د ښځو عامه غږ، جنسیتي جلاوالی، رسنیز محتوا او د نارینه‌وو په جماعت لمونځ کې ګډون کنټرولوي. په ګڼو ولایتونو کې نارینه مفتشین لري او د توقیف، مال زیان یا محکمې ته د راجع کولو امر کولای شي. له اسلامه وتل، اسلام بدلول، د دین پرانیستی نقد او عامه مسیحي، بهایی یا احمدي بیان د تعقیب او سزا خورا لوړ خطر لري. بېلابېل شیعه عملونه هم د پام وړ خطر لري؛ اسلامي دولت خراسان په ځانګړي ډول شیعه او هزاره خلک په نښه کوي. مذهبي لږکي د عبادت پرانیستي او خوندي لاسرسی نه لري. شیعه او اسماعیلي ټولنې فشار، نیونې او بې‌ځایه کېدل راپوروي. د ملګرو ملتونو د ځانګړي راپور ورکوونکي له مخې، په ۲۰۲۵ کې په بدخشان کې لږ تر لږه ۵۰ اسماعیلي نارینه په زور سني مذهب ته اړول شوي وو. د شیعه محتوا ځینې برخې له فقې، ښوونځیو، پوهنتونونو او درسي موادو لېرې شوې. په ۲۰۲۴ کې د پوهنې وزارت ټولټال ۲۱٬۲۵۷ اسلامي زده‌کړې مرکزونه راپور کړل. د ښوونځیو او قرآني ښوونځیو ګډ نصاب پلان شوی و، چې اسلامي مضمونونه به نږدې د تدریس نیمایي وخت ونیسي. له شپږم ټولګي پورته نجونې او په لوړو زده‌کړو کې ښځې له منظمې زده‌کړې محرومې دي؛ د قرآني ښوونځیو ته د نجونو لاسرسی هم مخ په محدودېدو دی. په لوړو زده‌کړو کې د دیني تاریخ په ګډون مضمونونه په ۲۰۲۵ کې لېرې شول او د ۶۷۹ کتابونو او موادو د لېرې کولو پلان جوړ شو. مذهبي رخصتۍ او د ژوند پېښې هم تر کنټرول لاندې دي. رمضان، لمونځونه او د کاروبار ساعتونه څارل کېږي. په ودونو او جنازو کې د ډېر لګښت په توګه ګڼل شوو لګښتونو مذهبي شرطونه او محدودیتونه شته. اسلامي نکاح معمولاً د دولت له خوا مجاز ملا ترسره کوي؛ قضایي تأیید او شین یا سپین نکاح‌کتاب ممکن دی. لګښت او موده د ملا یا محکمې له مخې توپیر لري. په پکتیا، نیمروز او بدخشان، د نورو ځایونو تر څنګ، د سني او شیعه ترمنځ د واده محلي منع راپور شوې ده. د حج نوم‌لیکنه هر کال په کابل او ولایتونو کې د حج او اوقافو وزارت اړوندو ادارو له لارې کېږي. لاسرسی، سهمیه، تادیه او د واکسین او روغتیا سندونه د اړوند فصل او سعودي قواعدو پورې اړه لري؛ د هر کس لګښت په ۲۰۲۵ کې ۲۸۲٬۰۹۰ AFN او په ۲۰۲۶ کې ۲۶۶٬۴۰۰ AFN و، او د ۲۰۲۵ سهمیه ۳۰٬۰۰۰ کسان وه. له شیعه، هندو او سکهـ شوراګانو سره غونډې او د مذهبي ځایونو او جشنونو په اړه انفرادي همکاري شته. خو د بین‌المذهبي خبرو اترو خپلواکه، برابره او اغېزمنه ساتنیزه کړنلاره نه ده مستنده شوې. نو واقعي مذهبي ازادي تر ډېره مذهبي تړاو، سیمه، ښکاره عمل او امنیتي حالت پورې اړه لري.